Muôn vẻ Hà thành

Nhà phố thuở ấy

Thời điểm này những ngôi nhà ở khu phố cổ của Hà thành thì tấc đất không phải tấc vàng nữa mà là tấc kim cương. Chả thế mà nhà mặt phố ngày càng bị chia nhỏ ra, nhỏ đến tối thiểu thì thôi. Nhưng Hà thành từng có thời xuất hiện những tòa nhà rộng rãi đến mức bạn sẽ phải ngạc nhiên nếu nó được khôi phục lại nguyên trạng.

Theo tư liệu của cụ Nguyễn Hiến Lê thì vào năm 1906, ở đầu phố Hàng Đào có căn nhà số 4, là nhà của cụ Lương Văn Can. Căn nhà ấy dùng để cụ bà Lương Văn Can và hai cô con gái thay nhau bán hàng vải vóc, phía trên có một căn gác để cụ Lương Văn Can và các bậc đồng chí hướng của mình dùng làm nơi bàn đại sự.

Chính tại đây họ đã ra quyết định thành lập Trường Đông Kinh Nghĩa Thục (trường dạy học tư nhân đầu tiên ở Hà thành). “Nhiều người bàn nên lập trường ở ngay nhà cụ Lương vì nhà này có một cái gác tẩu mã (gọi là tẩu mã vì nó dài, rộng đến mức có thể cho ngựa chạy trên đó) chứa được vài trăm học sinh. Cụ Lương bằng lòng và đề nghị khi nào số học sinh đông, sẽ mướn thêm ngôi nhà số 10 ở bên cạnh. Nhà này còn rộng hơn nhà cụ, vốn là của ông Hương cống Sùng, một phú gia bậc nhất nhì Hà thành hồi trước, lúc đó đã bán cho ông Phạm Lẫm...

Nhà ăn thông từ Hàng Đào đến Hàng Quạt, dài trên năm chục thước, rộng có chỗ non ba chục thước, cũng có gác tẩu mã rộng tám thước lại thêm một hoa viên giữa xây một con voi lớn, đào một giếng nước và trồng nhiều cây quý như anh đào, bích đào, đặc biệt nhất là một cây lê tới mùa đông trắng xóa và một cây lựu bông kín cả cành, đỏ rực, rũ xuống y như tràng pháo...”.

Cái quy mô của ngôi nhà ấy bây giờ có nằm mơ cũng chả được. Thế mới thấy đã có thời nhà mặt tiền của Hà thành cũng rộng thoáng, cũng hoành tráng, mênh mông lắm, đâu phải chỉ nghèn nghẹt như bây giờ.

PHƯƠNG TÂN

Các tin, bài viết khác