(SGGP).- “VFA quyết định mua tiếp (đợt 2) 500 ngàn tấn gạo, tương đương 1 triệu tấn lúa hè-thu từ ngày 7-9, với giá mua không dưới 3.800 đồng/kg lúa. Nếu lúa có phẩm chất tốt hơn sẽ được mua với giá cao hơn, có thể trên 4.000 đồng/kg lúa”. Đó là tuyên bố của một lãnh đạo VFA, còn thực tế?
Tiếp xúc với nhiều nông dân, chúng tôi thấy họ đang băn khoăn trước một thực tế tồn tại rất lâu ở ĐBSCL - doanh nghiệp chỉ mua gạo từ thương lái. Một hệ thống thương lái (hay còn gọi nôm na là cò lúa) ăn một khoản chi phí trung gian giữa nông dân và doanh nghiệp đã tồn tại hàng chục năm qua ở ĐBSCL.
Thực tế, ai cũng biết nông dân bán lúa cho thương lái, thương lái xay ra gạo lức bán cho các chành gạo, chủ các chành đánh bóng gạo rồi bán cho doanh nghiệp… Các công đoạn này đã “cuỗm mất” không ít lợi nhuận của nông dân! VFA năm nào cũng thông báo công khai giá lúa mua vào, nhưng thực tế giá 3.800đồng/kg lúa mà họ đưa ra là dựa trên giá gạo mua của thương lái rồi quy ngược ra giá lúa?! Câu chuyện này ai cũng biết hơn 10 năm nay nhưng đến nay vẫn chưa có giải pháp xử lý hiệu quả.
Một số nhà khoa học hiện nay cho rằng, quy trình xuất khẩu gạo của Việt Nam là “ngược chiều” so với một số nước tiên tiến. Tại Thái Lan, doanh nghiệp mua lúa của nông dân, họ sấy khô, đem vào kho dự trữ rồi chọn thời điểm, thị trường thích hợp đem xay xát thành gạo xuất khẩu.
Còn tại Việt Nam, các doanh nghiệp chỉ mua một số gạo trữ cho có chân hàng và khi ký được hợp đồng rồi mới đi mua gạo tiếp cho đủ số lượng cần xuất. Tình trạng này đã tạo ra nhiều “cơn sốt gạo ảo” cục bộ trong thời gian qua và người thu lợi nhiều nhất đó là các đầu nậu! Cách làm “ngược chiều” này xuất phát từ nhiều nguyên nhân: Kho trữ của các doanh nghiệp quá ít và quá thiếu, nên họ đẩy sự khó khăn về cho nông dân. Vậy tại sao doanh nghiệp không đầu tư lò sấy để làm ăn căn cơ hơn?
Thật ra, trước đây ở ĐBSCL đã có hàng ngàn lò sấy được xây dựng phục vụ nhu cầu sấy lúa hè thu trong mùa mưa bão. Nhưng đến nay hoạt động này chỉ cầm chừng, thậm chí nhiều người đã đập bỏ lò sấy bởi hoạt động các lò sấy chỉ kéo dài khoảng 1 tháng trong thời điểm mưa dầm ở ĐBSCL rồi đóng cửa để đó.
Và đến mùa mưa bão bà con nông dân lại khổ vì bị ép giá lúa do độ ẩm lúa không đạt chuẩn của thương lái đặt ra. “Tôi nghĩ, doanh nghiệp khó mà tự bỏ tiền ra làm lò sấy! Vấn đề này, Chính phủ cần có chủ trương yêu cầu các chợ đầu mối lúa gạo, doanh nghiệp xuất khẩu gạo làm lò sấy để trữ lúa, từ đó mới có có thể mua lúa trực tiếp từ nông dân”, ông Dương Nghĩa Quốc, Phó Giám đốc Sở NN-PTNT Đồng Tháp kiến nghị.
Hiện tại, lúa vẫn nằm nhiều trong nhà dân, khi không còn bồ lúa để cất giữ, khả năng lúa giảm chất lượng là rất lớn. Và những món nợ hàng ngày: Nợ ngân hàng, nợ đại lý bán phân, thuốc trừ sâu, tiền học phí cho con ăn học sẽ buộc người nông dân phải bán lúa giá thấp cho thương lái. Và VFA thì vẫn mạnh dạn tuyên bố “sẽ tiếp tục mua thêm 500 ngàn tấn gạo…”.
CAO PHONG
