Nhiều năm nay, người dân ở vùng nông thôn Hội An (huyện Chợ Mới tỉnh An Giang) quen gọi ông một cách thân mật là “ông tiền cổ” của làng. Bởi ông là người đầu tiên ở miền Tây sưu tầm được nhiều loại tiền khác nhau và lập nên “kho” tiền cổ có một không hai. Đặc biệt, ông còn là người đầu tiên viết sử cho làng.
Chìm ngập trong thế giới tiền cổ
Ông Khải bên kho tiền cổ của mình.
Ông tên là Ong Kim Khải, năm nay 52 tuổi, vóc người cao ráo, khỏe mạnh, gương mặt cương nghị. Nhà ông Khải nằm sâu bên trong chợ Hội An, vừa bước vào nhà đã thấy ngay “kho” tiền cổ để tại phòng khách.
Tánh tình ông Khải vui vẻ và bộc trực, khi biết chúng tôi đến tìm hiểu về tiền cổ; ông vội vàng mở tủ lấy ra cả “kho” tiền cổ bày ngay trước mặt. Nào là tiền Thái Bình hưng bảo- thời Đinh Tiên Hoàng, tiền thời Lý Thái Tông, rồi Trần Thái Tông, Hồ Quý Ly, Lê Thái Tổ, tiền Quang Trung thông bảo, Cảnh Thịnh thông bảo, Gia Long, Minh Mạng, Thiệu Trị…
Mỗi thời mỗi vẻ, đồng tiền như có ma lực lạ kỳ gắn kết mối quan hệ với đời sống con người. Không chỉ hàng đống tiền cổ trong nước, ông Khải còn sưu tầm được một số tiền cổ nước ngoài như: tiền của Anh, Pháp, Mỹ, Úc, Trung Quốc… Kho tiền cổ với đủ màu sắc, kích cỡ, có đồng bé xíu bằng ngón tay, có đồng to bằng cái chén, có đồng sáng óng ánh và không ít đồng bị gỉ sét theo thời gian… Tất cả đều được ông nâng niu, gìn giữ như báu vật.
Ngoài tiền kim loại, ông Khải còn tạo bất ngờ với mọi người bằng hàng trăm tờ tiền giấy được cất giữ trong 2 quyển album dày cứng. Tiền giấy phong phú và đa dạng chẳng thua gì những đồng kim loại. Từ tiền do Pháp phát hành có mệnh giá năm xu, một hào, năm trăm đồng… sử dụng chung cho 3 nước Đông Dương trước đây đến tiền của nhà nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa lúc thành lập Mặt trận Việt Minh, tiền của Việt Nam giai đoạn miền Bắc xây dựng XHCN…
Rồi những tờ tiền giấy của nước ngoài mà không ít người chưa một lần nhìn thấy nhưng vẫn có mặt trong “kho” tiền cổ của ông, như: tiền giấy của Đức, Nhật Bản, Ấn Độ, Ý, Cộng hòa Séc, Pháp, Hàn Quốc, Malaysia, Lào, Thái Lan, Indonesia, Campuchia… Bên cạnh đó, ông Khải còn lưu giữ những tờ tín phiếu rất có giá trị, mà ai thấy cũng phải phục tài sưu tầm của ông.
Vốn sinh trưởng trong một gia đình bình thường ở nông thôn, lúc nhỏ rất mê chơi trò đánh đáo, ông thường xuyên tiếp xúc với tiền đồng. Lớn lên ông được cha mẹ đưa sang thành phố Long Xuyên cho ăn học và trong lần tình cờ đến chơi nhà bạn, ông Khải phát hiện những đồng tiền cổ rất lạ. Thấy ông mân mê thích thú nên người nhà không ngần ngại tặng ông, bởi với họ, tiền đồng chỉ là vật để vui chơi, không cần thiết.
Mang đồng tiền lạ về nhà, nhưng cả hai mặt đều ghi bằng chữ Hán nên ông rất bực bội vì không hiểu được. Không bằng lòng, ông Khải chạy tìm người biết chữ Hán nhờ thông dịch, mới biết được những đồng kim loại là tiền Quang Trung thông bảo, rất có giá trị. Từ đó, “máu mê” tiền cổ được khơi dậy trong ông và ông bắt đầu “sưu tầm” tiền cổ…
Duyên nợ cùng... tiền
Tiền giấy quý giá do ông Khải sưu tầm.
Học xong lớp 12, ngay thời điểm đất nước hoàn toàn thống nhất, ông Khải trở về quê lấy vợ và sinh sống bằng nghề làm bánh ngọt, bánh kem… Mặc dù kinh tế gia đình rất eo hẹp và phải nuôi 3 đứa con ăn học nhưng lúc rảnh rỗi, ông tranh thủ đi sưu tầm tiền cổ ở các gia đình có nhà xưa, người lớn tuổi…
Song song đó, ông nhờ những người chuyên đi mua phế liệu, ve chai… hễ thấy nơi nào có tiền cổ thì mua hết về- mắc rẻ gì cũng được! Ngoài ra, khi nghe tin chỗ nào có tiền cổ dù xa hay gần, ông cũng tức tốc tìm tới nài nỉ mua cho bằng được.
Có lần nghe tin ở tận Lấp Vò (Đồng Tháp) có người lưu giữ những đồng tiền cổ thời nhà Lý, như mở cờ trong bụng, hỏi thăm địa chỉ xong là ông nhảy lên xe đạp, chạy mấy tiếng đồng hồ, mồ hôi nhễ nhại mệt muốn đứt hơi. Khi đến nơi, té ra đó chỉ là những đồng tiền bình thường, không giá trị! Thế là lủi thủi đạp xe về.
Lần khác, được người quen cho hay ở miệt Núi Sập - An Giang phát hiện được tiền cổ rất quý, ông bỏ dở lò bánh đang làm, chạy xe đạp giữa nắng trưa sang tìm hiểu. Ròng rã cả ngày đường mới tới, hóa ra những đồng tiền cổ thời Gia Long mà trong “kho” của ông có rất nhiều! Rồi nhiều lần khác, ông cũng bị “công cốc” như vậy. Tuy nhiên, niềm đam mê tiền cổ trong ông không hề giảm và quyết tâm tìm tiền cổ lúc nào cũng sôi sục.
Theo ông Khải, mấy chục năm sưu tầm tiền cổ nhưng cho đến nay, đồng Thiên Minh thông bảo đời Chúa Nguyễn ông vẫn không tìm thấy, bởi đồng tiền này được làm bằng kẽm pha chì, đúc mỏng, dễ gãy và bị oxy hóa. Vì vậy, lượng tiền này còn lại rất ít và khó tìm.
Cách đây không lâu, tình cờ có người mang đến tận nhà trên 240 tấm tiền đã bị gỉ sét, kêu bán với giá 200.000đ. Nhiều tấm phai mờ không rõ chữ viết, có tấm đã bị gãy làm đôi… Nhưng “mê” tiền cổ ông vẫn vui vẻ mua. Sau đó, ông mang đi ngâm chanh rồi chùi rửa kỹ lưỡng, không ngờ trong số này có được 3 tấm tiền cổ Thiên Minh thông bảo, loại tiền mà ông tìm nhiều năm không gặp. “Đúng là mình có duyên nợ với tiền cổ…” - ông Khải nói.
Không chỉ sưu tầm tiền cổ một cách đơn thuần, hàng chục năm nay ông Khải còn chú tâm tìm hiểu lai lịch, ý nghĩa tiền cổ. Ông tra cứu nhiều tài liệu, sách vở, nhất là sách Tiền cổ Việt Nam của Viện Sử học - để hiểu thêm những nét đẹp của tiền như một công trình mỹ thuật qua năm tháng.
Thông qua tiền cổ, người ta có thể đoán định niên đại cho các di chỉ, đặc biệt di chỉ thời phong kiến. Trên mặt đồng tiền thường có ghi niên hiệu các triều vua, dựa vào đó mà biết được số năm tồn tại của niên hiệu đó. Như Vua Lê Hiển Tông có niên hiệu Cảnh Hưng từ 1740 đến 1786, đồng tiền Cảnh Hưng cho phép đoán đúng niên đại trong vòng 46 năm. Vua Lê Mẫn Đế có niên hiệu Chiêu Thống, tồn tại từ năm 1787 đến năm 1788, nên tiền Chiêu Thống khẳng định niên đại giới hạn trong một năm…
Mặt khác, qua tiền cổ người ta còn biết các chế độ tương thích với sản xuất và tiêu dùng của một xã hội. Tiền đúc to nhỏ, đẹp xấu, thể hiện tình hình tài chính. Ở nước ta, trải qua thời Đinh, Lê, Lý, Trần, Hậu Lê, Tây Sơn, Nguyễn, triều nào cũng đúc tiền. Tuy nhiên, do mối quan hệ buôn bán với Trung Quốc cho nên các triều đều có tiêu tiền Trung Quốc. Đến thời Tây Sơn, Vua Quang Trung ra sức xây dựng một nền kinh tế độc lập, hùng mạnh, nên đúc và phát hành tiền Quang Trung số lượng lớn, hầu như thay thế được tiền Trung Quốc thời đó…
Lập kho tiền cổ và viết sử làng
Ông Khải thừa nhận, trên 35 năm sưu tầm tiền cổ đã giúp ông hiểu thêm nhiều điều bổ ích. Trước nhất là hiểu sâu thêm về lịch sử nước nhà, quá trình phát triển của từng thời kỳ. Nếu như trước đây ông “mù tịt” về tiếng Anh, tiếng Hoa…, nay nhờ tiền cổ mà ông biết được kha khá. Thời gian gần đây có nhiều Việt kiều tìm tới hỏi mua lại những đồng tiền cổ với giá cao, nhưng ông nhất quyết không bán mà giữ lại tất cả và sưu tầm thêm để lập “kho” tiền cổ dành cho thế hệ sau. Hiện ông đang viết sách về hệ thống tiền cổ mà mình biết được nhằm góp phần bổ sung tư liệu về tiền cổ.
Đặc biệt, sau nhiều năm tập hợp tư liệu và tìm hiểu thực tế, ông Khải vừa viết xong cuốn “Làng Hội An” trên 500 trang, ghi lại sự hình thành của làng mình ở và quá trình phát triển. Đây cũng là mơ ước của ông giúp cho địa phương và thế hệ sau hiểu thêm về lai lịch của làng. Anh Trịnh Kim Thính, Phó Chủ tịch UBND xã Hội An, đánh giá cao sự đóng góp âm thầm của ông Khải. Cả hai việc, sưu tầm tiền cổ và viết sử làng, xưa nay ở vùng sông nước miền Tây, ít ai làm được như ông Khải.
HUỲNH PHƯỚC LỢI
