Oshin là tên nhân vật chính của một bộ phim Nhật cùng tên đã được trình chiếu cách đây khoảng một thập kỷ. Từ đó, danh từ “oshin” được dùng như một cách gọi tế nhị những người đến nhà người khác để giúp việc như nấu ăn, quét dọn lau chùi nhà cửa, phục vụ người già, người bệnh hay trông trẻ... Nhưng oshin người Việt trên đất Mỹ không bi đát và lắm nước mắt như nhân vật trong phim. Người Việt ở Mỹ làm oshin được tính lương theo giờ hậu hĩnh và được đối xử bình đẳng.
Oshin như người nhà
Cộng đồng người Việt ở Mỹ sống tập trung ở các tiểu bang như Cali, Texas, Louisiana, Philadelphia… với đủ các thế hệ ông bà, cha mẹ, con, cháu. Đời sống sinh hoạt ở Mỹ luôn tất bật, nhu cầu vật chất rất cao nên hầu hết những người trẻ đều phải đi làm kiếm sống, do đó, việc chăm sóc cha mẹ già yếu, bệnh tật hay con nhỏ là một vấn đề mà mỗi gia đình phải sắp xếp có khoa học và chu đáo. Nhưng ở xứ Mỹ, tìm một oshin biết nói tiếng Việt và nấu ăn món Việt để phục vụ gia đình là một vấn đề không dễ.
Oshin thường làm việc không cần giấy phép, họ có thể sống ở nhà riêng, chỉ đến giúp việc cho chủ nhà đúng theo giờ đã thỏa thuận và tính lương theo giờ. Bà Hoa Nguyễn, năm nay đã trên 80 tuổi, đang sống ở vùng Little Saigon thuộc tiểu bang Cali, do các con của bà là chủ của một công ty lớn, rất bận rộn nên họ thuê một chị oshin người Việt khoảng 50 tuổi đến dọn dẹp nhà cửa và làm những công việc đơn giản với mức lương 7USD/giờ, 8 tiếng/ngày. Đến buổi ăn trưa và tối thì con cháu bà về đưa cả nhà đi nhà hàng, có cả oshin đi cùng nên nhìn vào chẳng ai biết đó là mối quan hệ chủ - tớ. Hết giờ, oshin ra về, hôm sau lại đến.
Anh Minh Hoàng, trên 50 tuổi, sống ở thành phố Dallas gần 20 năm, kể: “Tôi đi làm công nhân, tiền lương chi cho các khoản căn bản cho cả nhà, vợ tôi nhận làm công việc dọn dẹp nhà cửa cho ba gia đình quen biết. Chủ nhà giao chìa khóa riêng, mỗi tuần đến nhà họ hai ngày, mỗi ngày hai tiếng đồng hồ bất cứ lúc nào để làm một số việc căn bản như dọn dẹp nhà bếp, hút bụi thảm nền nhà (1 lần/tuần), lau chùi bàn ghế, quét dọn nhà vệ sinh... với mức lương 100USD/tuần/gia đình (50USD/2 tiếng). Tính ra, thu nhập của bà ấy còn tốt hơn lương công nhân của tôi mà thời gian làm việc rất ít”.
Những oshin như 2 trường hợp trên làm việc bán thời gian và không làm việc ngày thứ bảy, chủ nhật. Bên cạnh đó, cũng có những oshin chấp nhận đến sống hẳn ở nhà chủ và lương tính theo tháng, thường họ kiêm luôn những công việc như trông nhà cửa cho chủ hoặc giữ trẻ và nấu ăn. Những oshin này luôn được người chủ lo liệu đàng hoàng về phòng riêng, giờ giấc nghỉ ngơi nghiêm túc. Nếu oshin kiêm luôn việc trông trẻ thì hơi cực vì khi trẻ đau ốm hay khóc quấy suốt đêm thì oshin… lãnh đủ để đảm bảo giấc ngủ cho chủ hôm sau đi làm sớm, nhưng bù lại, mức lương của họ thường không dưới 1.000USD/tháng.
Chú Công Minh ở thành phố Arlington, khoảng 60 tuổi, cho biết: “Vợ chồng tôi làm công việc kinh doanh, hai đứa con tôi đã tốt nghiệp đại học và đi làm xa. Công việc bận rộn, chúng tôi đi từ sáng đến tối, vợ tôi lo mẹ chồng khó ăn nên đăng báo gần hai tháng mới tìm được một chị người Việt nấu ăn ngon và biết cách phục vụ người già. Buổi trưa chúng tôi tranh thủ về ăn cơm với mẹ rồi lại đi tiếp. Chúng tôi trả lương cho chị ấy hơn 1.000USD/tháng, mỗi tuần làm việc 5 ngày, có phòng riêng và giờ giấc nghỉ ngơi. Cuối tuần, hai đứa con tôi còn lì xì riêng cho người giúp việc từ 50 – 100 USD vì thấy cô ấy phục vụ làm bà nội vui”. Anh Quang Đỗ, công nhân ở thành phố Sachse, Texas, cho biết: “Bà xã sắp sinh con đầu lòng, mình lại phải làm overtime (giờ làm thêm sau một ca 8 tiếng làm việc trong ngày theo quy định/tăng ca) liên tục, biết không thể thuê được người nên mình làm bảo lãnh cho người cô ở Việt Nam sang Mỹ du lịch, đồng thời nuôi cháu dâu lúc ở cữ”.
Mỏi mắt tìm oshin
Các mẩu quảng cáo rao vặt tìm người đến nhà giữ trẻ và giúp việc nhà đăng trên các báo ở Mỹ thường đơn giản nhưng rất trang trọng. Thử điểm qua một vài mẩu quảng cáo, bạn sẽ biết được oshin ở Mỹ được quý trọng như thế nào: “Cần một phụ nữ đến nhà trông một bé gần hai tuổi, kiêm nấu ăn và phụ việc nhà. Lương tính theo giờ, giá cao”; hoặc “Cần một người giữ trẻ năm tháng tuổi, biết nấu ăn và giúp việc nhà. Nếu ở lại, có phòng riêng đàng hoàng. Làm việc 6 ngày/tuần, lương thỏa thuận”. Một mẩu khác có vẻ thu hút hơn: “Cần người đến nhà giữ trẻ ngày hoặc đêm. Có phòng riêng sang trọng. Lương hấp dẫn, tính theo giờ; ngủ vẫn trả lương”.
Anh Toàn Trần là kỹ sư, còn độc thân, ở Garland, 7 anh em trong gia đình anh đang sống ở Canada và Mỹ, bố mẹ anh đã 80 tuổi chỉ muốn sống với anh là con trai út. Anh chia sẻ với giọng buồn buồn: “Công việc quá bận rộn nên tôi không thể chăm sóc chu đáo cho cha mẹ già. Đăng báo suốt ba tháng tìm người đến giúp nấu ăn, dọn dẹp nhà cửa cho ông bà nhưng chẳng thấy ai đến liên hệ hỏi việc, mặc dù tôi chấp nhận trả lương cao. Giờ hai ông bà tự nấu ăn, chăm sóc cho nhau, khiến tôi không yên tâm mỗi khi đi làm”.
Chị Hà Nguyễn, hiện là chủ một nhà hàng ở Garland, tự hào cho biết: “Hồi mới qua Mỹ một mình, tôi ít học lại không biết tiếng Anh nên chấp nhận đi giúp việc nhà cho một gia đình đồng hương người Việt. Tiền lương làm oshin tôi quyết chí tích cóp. Có tiền, tôi làm chủ bản thân mình. Giờ làm chủ nhà hàng, tôi rất vui có cơ hội giúp đỡ mấy em học sinh, sinh viên có việc làm kiếm thêm thu nhập để trang trải việc học”.
Thu nhập của những oshin chuyên nghiệp tương đương với các công nhân ở hãng xưởng, đôi khi còn cao hơn vì họ ít khi phải chịu thuế thu nhập cá nhân vì nhận lương bằng tiền mặt (cash). Đa số những người làm các công việc này để có thêm chút thu nhập phụ chồng con chi tiêu, chợ búa mỗi ngày trong gia đình, cũng có người làm với tính cách chuyên nghiệp nhưng hoàn toàn không phụ thuộc vào chủ muốn sai khiến lúc nào tùy thích. Đến giờ, oshin lái xe đi làm, hết giờ lái xe về nhà.
TRẦN HUY HÙNG CƯỜNG
