Tại cửa khẩu cảng Vạn Gia từ ngày có “lệnh” đến nay, bóng dáng các tàu chở than lậu không còn nữa. Tuy nhiên, hiện trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh lại đang tồn tại một thực tế mới rất nóng bỏng. Đó là hàng ngàn phương tiện, máy móc chuyên dùng để khai thác, san gạt đất đá, bốc xúc và vận chuyển than theo đường tiểu ngạch đang nằm thành từng đống dài, ở nhiều khu vực, trong đó nhiều nhất là tại TP Hạ Long,
Hàng trăm doanh nghiệp điêu đứng
Từ ngày 1-6 vừa qua, chủ trương dừng xuất khẩu than theo đường tiểu ngạch theo chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ Hoàng Trung Hải đã được thực hiện. Tập đoàn Công nghiệp Than và Khoáng sản Việt Nam (TKV) đã tiến hành “khóa” cánh cửa xuất khẩu than tiểu ngạch thông qua cửa khẩu cảng Vạn Gia (Móng Cái, Quảng Ninh). Tại cửa khẩu cảng Vạn Gia từ ngày có “lệnh” đến nay, bóng dáng các tàu chở than lậu không còn nữa.
Tuy nhiên, hiện trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh lại đang tồn tại một thực tế mới rất nóng bỏng. Đó là hàng ngàn phương tiện, máy móc chuyên dùng để khai thác, san gạt đất đá, bốc xúc và vận chuyển than theo đường tiểu ngạch đang nằm thành từng đống dài, ở nhiều khu vực, trong đó nhiều nhất là tại TP Hạ Long, thị xã Cẩm Phả, huyện Đông Triều, bao gồm cả xe chuyên dụng chở than chạy trên đường bộ và tàu biển nằm ven các bến bãi, kho cảng.
Chính vì thế, hàng trăm đơn vị, cá nhân, doanh nghiệp từng được UBND tỉnh Quảng Ninh ký quyết định cho phép khai thác, chế biến, vận chuyển và kinh doanh than trên địa bàn (trong đó, theo thống kê, chỉ riêng năm 2007, Sở KH-ĐT tỉnh Quảng Ninh đã cấp giấy phép cho hơn 100 doanh nghiệp) cũng như 9 đơn vị, doanh nghiệp được Tập đoàn TKV ký hợp đồng xuất khẩu ủy thác theo đường tiểu ngạch trong năm 2008, hiện như ngồi trên lò lửa nhìn tài sản của mình mốc meo, phơi mưa phơi nắng, đồng nghĩa với cả núi tiền tỷ đang “đắp chiếu”.
Theo tính toán, một cỗ máy xúc, máy ủi, xe tải chuyên dụng cũng có giá tới vài tỷ đồng. Một chiếc tàu biển có giá tới 7 tỷ đồng. Hiện trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh đang có vài ngàn chiếc tàu như vậy, chưa kể hàng trăm tàu vừa được đóng mới còn đang nằm ở trên đà, chưa kịp hạ thủy. Trong khi phần lớn các tàu này được đầu tư bằng nguồn vốn vay ngân hàng với mục đích thiết kế để vận tải than tiểu ngạch.
Giải quyết một phần khó khăn của doanh nghiệp, người dân
Ông Đoàn Văn Kiển, Chủ tịch Tập đoàn Công nghiệp Than và Khoáng sản Việt Nam khẳng định: Hoạt động thuê mướn, ký kết hợp đồng giữa các thành viên của tập đoàn đối với các đơn vị, cá nhân, doanh nghiệp bên ngoài về khâu vận chuyển, bốc xúc, san gạt trước đây là bình thường, hoàn toàn dựa trên tinh thần tự nguyện và có sự thỏa thuận giữa hai bên, đảm bảo tuân thủ nguyên tắc, quy luật làm ăn kinh tế. UBND tỉnh Quảng Ninh cũng không có văn bản nào khẳng định là Tập đoàn TKV không được thuê các doanh nghiệp bên ngoài. Bởi vậy, hoạt động của các doanh nghiệp bên ngoài bị đình hoãn thì cũng phải tuân thủ theo quy luật làm ăn kinh tế và nguyên tắc đã thỏa thuận, các doanh nghiệp thuộc tập đoàn không có trách nhiệm phải giải quyết hậu quả của họ.
“Tuy nhiên, trong thời gian tới, tập đoàn sẽ cố gắng giải quyết một phần nào các khó khăn, khúc mắc có liên quan cho các doanh nghiệp bên ngoài, chẳng hạn như tiếp tục thuê mướn các doanh nghiệp thực hiện các công việc như san gạt, bốc xúc. Song chúng tôi khẳng định chỉ thuê mướn, sử dụng những công việc, phương tiện phù hợp. Chẳng hạn như tập đoàn chỉ thuê mướn các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực bốc xúc, san gạt, còn vận tải thì kiên quyết không thuê mướn vì chúng tôi đã có xe chở than riêng và các xe chở than này chỉ hoạt động trên đường chuyên dụng do Tập đoàn TKV đầu tư”, ông Kiển nói. Bởi vì, theo Tập đoàn TKV, việc đầu tư hệ thống đường chuyên dụng riêng để chở than là một trong những giải pháp để kiểm soát chặt nguồn than từ hầm lò đến bến cảng, nhằm giúp việc phát hiện than khai thác, vận chuyển lậu được thuận lợi hơn.
Riêng về những ý kiến cho rằng sau khi dừng khai thác tận thu và xuất khẩu than tiểu ngạch thì hàng vạn người dân không chỉ của tỉnh Quảng Ninh mà cả ở nhiều địa phương sẽ không còn đất để mưu sinh, ông Kiển cho biết, TKV không hề có chủ trương cấm người dân khai thác tận thu theo kiểu mót, nhặt than rơi, than thải tại các bãi vỉa thải loại, lòng sông, lòng suối, dọc đường vận chuyển của các đơn vị thành viên thuộc Tập đoàn TKV. UBND tỉnh Quảng Ninh đã làm việc với TKV và đề nghị TKV tiếp tục thu mua lại toàn bộ lượng than trên của người dân sau khi họ nhặt mót được. TKV hoàn toàn nhất trí với chủ trương trên.
Từ trước đến nay, các đối tượng buôn than lậu vẫn mượn cớ rằng, phần lớn lượng than trên tàu của họ là được thu gom từ các hoạt động thu nhặt, lượm mót của người dân. Tuy nhiên, những người có am hiểu về than trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh khẳng định, người gom mót than rơi có dành cả vài thập kỷ cũng không thể có được lượng than lớn như vậy. Và ít có ai làm giàu được từ nhặt, mót than rơi.
Theo như Bí thư Tỉnh ủy Quảng Ninh, Nguyễn Duy Hưng thì việc tạo điều kiện cho người dân nhặt mót than là một cách để giúp họ cải thiện đời sống kinh tế. Song ông Hưng là người đã kiến nghị triển khai chủ trương dừng xuất khẩu than tiểu ngạch. Bởi khi đã “khóa chặt” được đầu ra của than lậu nhờ việc dừng xuất khẩu than tiểu ngạch thì dù tình trạng khai thác than “thổ phỉ” có rầm rộ, tinh vi đến đâu, hòn than lấy cắp được từ mỏ tài nguyên khoáng sản của quốc gia cũng chỉ để bán cho những cơ sở làm than tổ ong, làm lò gạch… mà những cơ sở như thế này thì tiêu thụ chẳng được bao nhiêu.
VĂN PHÚC HẬU
