Hôm qua, Sở Tài nguyên - Môi trường, Chi cục Bảo vệ môi trường TPHCM đã tổ chức hội thảo: Bảo vệ môi trường nước lưu vực sông Sài Gòn phục vụ an toàn cấp nước. Đây là một lưu vực rộng khoảng 4.717km2 đi qua các tỉnh Tây Ninh, một phần Bình Dương, Bình Phước và chiếm một phần lớn đất của TPHCM. Sông Sài Gòn có một vị trí rất quan trọng đối với sự phát triển của thành phố bởi nó là nguồn cung cấp nước chính cho một trong những nhà máy nước lớn nhất thành phố-Nhà máy Nước Tân Hiệp và tạo cảnh quan thiên nhiên sông nước đặc trưng cho TPHCM.
Chất lượng nước sông đang diễn biến phức tạp
Sông Sài Gòn đoạn chảy qua quận Bình Thạnh. Ảnh: ĐỨC TRÍ
Đó là cảnh báo đáng buồn của các nhà khoa học đến từ Khoa Môi trường Đại học Bách khoa TPHCM và Khoa Kỹ thuật Đô thị Trường Đại học Tokyo. Theo họ, riêng năm 2007 nồng độ mangan (Mn) đã tăng 4 lần, vượt tiêu chuẩn chất lượng nước mặt sử dụng cho mục đích sinh hoạt. Đây là một chất cùng với sắt (Fe) gây đục cho nước. Chúng không những làm mất vẻ mỹ quan của môi trường nước, gây mùi khó chịu mà còn ảnh hưởng đến độ cứng của nước và duy trì sự phát triển của một số vi khuẩn trong hệ thống phân phối nước-làm tắc đường ống nước.
Một nghiên cứu gần đây nhất còn cho thấy, nếu tiếp xúc quá nhiều với Mn thì có thể ảnh hưởng không tốt đến thần kinh, giới hạn sự phát triển trí tuệ ở trẻ em. Tình trạng nhiễm vi sinh trên sông cũng luôn ở mức cao vì bị nhiễm bẩn nặng từ nước thải trong hệ thống kênh rạch của thành phố. Ở thượng lưu sông, mức độ ô nhiễm tăng mạnh trong mùa mưa do nước chảy tràn kéo theo phân thải của các sinh vật. PGS-TS Nguyễn Đinh Tuấn, Chi cục trưởng Chi cục Bảo vệ môi trường TPHCM cũng có những nhận xét đáng lo ngại về chất lượng nước sông Sài Gòn.
Theo tiến sĩ, qua nhiều năm tiến hành quan trắc, chi cục đều phát hiện có dầu trong nước. Các chất rắn lơ lửng trong nước có chiều hướng tăng dần từ thượng nguồn tới hạ nguồn và tăng nhiều trong mùa mưa do ảnh hưởng của xói lở đất và phù sa chuyển về hạ nguồn. Đáng lo ngại là ở Phú Cường, nơi lấy nước để cung cấp cho Nhà máy Nước Tân Hiệp, mức độ ô nhiễm hữu cơ, vi sinh ngày càng tăng. Ông Bùi Thanh Giang, Giám đốc Nhà máy Nước Tân Hiệp, cũng kêu “từ năm 2004 đến nay, chất lượng nguồn nước sông phục vụ cho nhà máy suy giảm rất nhanh”. Đặc biệt là lượng amoniac tăng rất cao. Nếu như trước đây amoniac chỉ tăng theo mùa, theo thủy triều thì nay gần như tăng thường xuyên trong ngày. Thực tế này đã làm cho Nhà máy Nước Tân Hiệp gặp rất nhiều khó khăn trong việc xử lý nước vào những thời điểm thành phố cần tăng sản lượng nước phục vụ nhân dân.
Chữa bệnh cho sông
PGĐ Sở Tài nguyên - Môi trường TPHCM Nguyễn Văn Phước: TPHCM đã có kế hoạch bảo vệ sông Sài Gòn Trước mắt, TPHCM sẽ tập trung giải quyết chất lượng nước ở đoạn sông cung cấp nước thô cho Nhà máy Nước Tân Hiệp. Kéo giảm mức độ ô nhiễm của một số chất ô nhiễm đã vượt mức cho phép như Mn, Fe, chất vi sinh… TPHCM cũng sẽ phối hợp với các tỉnh bạn hạn chế đi đến xử lý triệt để tình trạng xả nước thải chưa qua xử lý ra môi trường. Không cấp phép cho những ngành nghề có nguy cơ ô nhiễm cao hoạt động trên lưu vực sông. Hội thảo này là một minh chứng cho quyết tâm bảo vệ nguồn nước sông Sài Gòn của thành phố. |
Theo tài liệu do các nhà khoa học đến từ Đại học Bách khoa TPHCM và Đại học Tokyo thu thập được thì từ năm 2002 đến nay, sông Sài Gòn đã bệnh đến 5 lần: tháng 12-2002 ô nhiễm chất hữu cơ nghiêm trọng dẫn đến cá chết hàng loạt trên sông, tháng 3-2005 nhiễm mặn nghiêm trọng dẫn đến Nhà máy Nước Tân Hiệp đôi lúc phải ngưng hoạt động, tháng 9-2005 nước bị nhiễm bẩn, đục và có màu, tháng 5-2006 nước trong đường ống cấp nước bị nhiễm bẩn với nhiều nghi ngờ là do nước sông bị ô nhiễm Mn và Fe, tháng 9-2007 ô nhiễm nghiêm trọng nguồn nước…
Do vậy, phải chữa bệnh cho sông Sài Gòn ngay là vấn đề được các nhà khoa học nhất trí cao. GS-TS Lâm Minh Triết, Viện trưởng Viện Nước và Công nghệ môi trường, đề nghị: cần xây dựng kế hoạch hành động cụ thể và khả thi để bảo vệ nguồn nước sông Sài Gòn. Ông đề xuất, việc ô nhiễm sông Sài Gòn liên quan chặt chẽ đến việc xả thải mà chưa xử lý nước thải sinh hoạt từ các khu dân cư, đặc biệt là nước thải của các nhà máy, xí nghiệp dọc sông. Vì thế, cần có giải pháp ngăn chặn hành động này bằng cách xây nhà máy xử lý nước thải sinh hoạt, các nhà máy xí nghiệp phải xử lý nước thải trước khi thải ra môi trường…
Theo GS-TS Triết, nếu phải bỏ ra 1 tỷ USD cho công tác bảo vệ môi trường sông Sài Gòn thì vẫn còn ít hơn nhiều so với việc khắc phục ô nhiễm bởi nó sẽ lên đến hàng chục tỷ USD. Thạc sĩ Nguyễn Hoàng, Phó Giám đốc Sở Tài nguyên - Môi trường tỉnh Tây Ninh, cũng đồng quan điểm và thêm rằng, phải hạn chế cấp phép hoạt động cho những loại hình công nghiệp có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường cao trên lưu vực sông Sài Gòn. Ông Hoàng nhấn mạnh đến việc vận động cộng đồng dân cư cùng tham gia bảo vệ dòng sông này. Trong khả năng của mình, ông Bùi Thanh Giang cho biết, Nhà máy Nước Tân Hiệp sẽ chủ động thay đổi vật liệu lọc, hóa chất xử lý để đảm bảo chất lượng nước sạch phục vụ nhân dân. Tuy nhiên, ông cũng như nhiều chuyên gia khác vẫn khẳng định: quan trọng nhất vẫn là bảo vệ sông Sài Gòn bởi nó không chỉ cung cấp nước cho Nhà máy Nước Tân Hiệp mà còn là cảnh quan, môi trường sống cho cả khu vực.
Nguyễn Khoa - Hạnh Nhung
Sông Đồng Nai cũng... bệnh Sông Đồng Nai nằm kế cận sông Sài Gòn và cũng có những ảnh hưởng không nhỏ đến môi trường TPHCM cũng đang… bị bệnh. Theo số liệu Sở Tài nguyên-Môi trường tỉnh Đồng Nai, một số khu vực gần Biên Hòa, hàm lượng coliform (một dòng vi khuẩn có thể gây bệnh tiêu chảy) vượt chỉ tiêu cho phép từ 186 đến 920 lần, thậm chí có nơi vượt 1.860 lần. Trên địa bàn tỉnh Đồng Nai có 24 khu công nghiệp (KCN) được thành lập với diện tích trên 6.500 ha, trong có có 19 KCN với khoảng 642 dự án đã đi vào hoạt động sản xuất kinh doanh. Tuy nhiên, cho đến thời điểm hiện nay mới chỉ có 9 KCN đã xây dựng hệ thống xử lý nước thải tập trung. Theo thống kê, hiện lượng nước xả thải trung bình tại các KCN trên địa bàn tỉnh Đồng Nai ước tính khoảng 60.000m³/ngày, và rất ít trong số đó đã được xử lý sau khi xả thải ra các sông, suối. Đến nay, mỗi ngày hệ thống sông Đồng Nai sẽ tiếp nhận khoảng 1,73 triệu m³ nước thải sinh hoạt, trong đó có 702 tấn cặn lơ lửng, 421 tấn BOD5, 756 tấn COD... và nhiều vi trùng gây bệnh cùng với các tác nhân gây ô nhiễm khác. Ngoài ra, với 74 KCN sẽ được hình thành vào năm 2010, thì hệ thống sông này còn phải tiếp nhận khoảng 1,54 triệu m³ nước thải công nghiệp. Trong đó có khoảng 278 tấn cặn lơ lửng, 231 tấn BOD5, các kim loại nặng... Rõ ràng, đây là một khối lượng ô nhiễm rất lớn đang đe dọa đến sự an toàn nguồn nước sông Đồng Nai. Từ nay đến năm 2010, Chính phủ đã chỉ đạo thành lập và đưa vào hoạt động Ủy ban Bảo vệ môi trường lưu vực sông Đồng Nai. Đồng thời các cơ quan chức năng sẽ tiếp tục triển khai xử lý các cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng thuộc lưu vực hệ thống sông Đồng Nai để đảm bảo 100% các cơ sở sản xuất xây dựng mới phải áp dụng công nghệ sạch, ít gây ô nhiễm và thân thiện với môi trường hoặc được trang bị các thiết bị giảm thiểu ô nhiễm, xử lý chất thải đạt tiêu chuẩn môi trường. Phấn đấu đến hết giai đoạn này, có 80% các KCN, khu chế xuất, khu công nghệ cao và 40% các khu đô thị mới có hệ thống xử lý nước thải tập trung. Giải pháp nhằm cứu lấy sông Đồng Nai đã được cụ thể hóa bằng đề án “Bảo vệ hệ thống sông Sài Gòn – Đồng Nai”. Theo đó, xây dựng một loạt hệ thống quan trắc chất lượng nước; tiến hành các biện pháp phòng ngừa và ngăn chặn ô nhiễm kết hợp xử lý ô nhiễm; bảo vệ rừng đầu nguồn, xây dựng lộ trình buộc các doanh nghiệp trong khu vực không được xả nước thải công nghiệp chưa được xử lý ra sông… Kế hoạch thực hiện từ nay đến 2010 là tăng cường năng lực quản lý, cải thiện, phòng ngừa ô nhiễm, đảm bảo 100% KCN-KCX có trạm xử lý nước thải tập trung; đến 2015 giải quyết trên 90% cơ sở sản xuất gây ô nhiễm nghiêm trọng trên địa bàn của tất cả các tỉnh, ít nhất 60% các khu đô thị có hệ thống xử lý nước thải tập trung, thu gom 90% chất thải rắn sinh hoạt (không cho xả bỏ xuống sông), xử lý 100% chất thải nguy hại; đến năm 2020 giải quyết xong 95% cơ sở sản xuất ô nhiễm, 70% khu đô thị có hệ thống xử lý nước thải, thu gom 95% chất thải rắn sinh hoạt, xã hội hóa công tác bảo vệ môi trường trên lưu vực hệ thống sông Đồng Nai. Trong đó, vai trò, trách nhiệm của từng tỉnh thành, các giai đoạn thực hiện, các biện pháp áp dụng được nêu rõ. Tuy nhiên, cho đến nay đề án này vẫn đang… chờ phê duyệt. Quốc Hùng |
