Trong một lần tình cờ gặp Giáo sư Tương Lai đầu năm 2007, khi nhắc đến vấn đề kinh tế biển Việt Nam, ông có nói “Tại sao một đất nước có hơn 3.000km bờ biển, có thềm lục địa rộng gấp 3 lần đất liền, ở đâu trên đất nước Việt cũng có thể nghe thấy hương vị biển, ông cha ta đã thắng nhiều trận thủy chiến… ấy thế mà đến nay ta không có được một đội thương thuyền, một thương cảng mạnh, không có một hạm đội mạnh và đánh bắt hải sản cũng chỉ được xếp vào loại đánh bắt ven bờ….? Đã đến lúc chúng ta phải thay đổi tư duy về biển…”. Là người được may mắn đi hầu hết các đảo lớn nhỏ của Việt Nam, từng tìm hiểu và viết nhiều bài về kinh tế biển đảo, về đời sống khó khăn của những ngư dân…
Qua những gợi ý đó, chúng tôi bắt đầu đi tìm những điều quý báu ẩn giấu đằng sau những thông tin mà ông giáo sư kia đã đưa ra.
Vì sao chúng ta có nhiều lợi thế như vậy mà chỉ tồn tại những cảng biển nhưng chỉ ở loại “tầm tầm bậc trung”? Sự phát triển thiếu bài bản của vận tải biển Việt Nam khiến 80% thị phần vận tải biển (với lợi nhuận hàng chục tỷ USD) của Việt Nam rơi vào tay các công ty vận tải nước ngoài, còn vận tải biển Việt Nam chật vật và thua ngay trên sân nhà. Cạnh đó, do thiếu liên kết, phát triển thiếu định hướng nên các doanh nghiệp Việt Nam tham gia vào chuỗi logistic (dịch vụ hậu cần thương mại cảng biển) quá kém và chiếm thị phần khoảng vài phần trăm trong tổng lợi nhuận của chuỗi logistic tại Việt Nam ước khoảng 20 tỷ USD mỗi năm. Số còn lại rơi vào tay các doanh nghiệp nước ngoài…
Tại Hội nghị lần thứ tư khóa X, Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã khẳng định Việt Nam phải phấn đấu để nước ta trở thành một quốc gia mạnh về biển, giàu lên từ biển…, bởi kinh tế biển đóng góp khoảng 53%-55% GDP, 55%-60% kim ngạch xuất khẩu của cả nước…
Từ những trăn trở qua câu nói của Giáo sư Tương Lai và khi được tiếp cận với Nghị quyết Trung ương IV, chúng tôi đã hình thành đề tài. Để thực hiện loạt bài viết, chúng tôi đã đi thực tế hầu hết các cảng biển lớn của Việt Nam để so sánh thực tế với quy hoạch phát triển hệ thống cảng biển đã được phê duyệt. Gặp gỡ, trao đổi với nhiều doanh nghiệp kinh doanh trong lĩnh vực kinh tế biển trong và ngoài nước. Đặc biệt các đơn vị có tác động lớn đến việc phát triển của lĩnh vực này như Cục Hàng hải Việt Nam, Tập đoàn Công nghiệp Tàu thủy, Tổng Công ty Hàng hải cũng như nhiều doanh nghiệp kinh doanh trong lĩnh vực dịch vụ hậu cần thương mại (Logistic)…
Kinh tế biển là một vấn đề lớn, loạt bài viết của chúng tôi chỉ phản ánh một phần thực trạng hệ thống cảng biển, vận tải biển và dịch vụ hậu cần thương mại, những bất cập trong quản lý, quy hoạch và những bức xúc của doanh nghiệp. Sau loạt bài viết, Báo SGGP đã nhận được nhiều phản hồi từ bạn đọc là các cơ quan chức năng và các doanh nghiệp. Đây chính là phần thưởng quý báu đối với những người làm báo chúng tôi.
Chiến Dũng
(Loạt bài Kinh tế biển Việt Nam vươn ra “biển lớn”,
phóng viên Chiến Dũng, Lương Thiện, Báo SGGP)
