Do tình trạng hạn hán đang xảy ra gay gắt trên diện rộng ở Bắc bộ, hôm qua (8-12), Cục Thủy lợi (Bộ NN-PTNT) đã tổ chức một cuộc họp khẩn để bàn giải pháp ứng phó nguy cơ đại hạn ngày càng nghiêm trọng. Tuy nhiên, theo nhận định ban đầu của cục thì hiện đang có nhiều địa phương khá thờ ơ, chủ quan với việc chống hạn.
Trên lo lắng, dưới tà tà
Theo ông Đàm Hòa Bình, Phó Cục trưởng Cục Thủy lợi, dòng chảy ở hầu hết các sông thuộc Bắc bộ và Trung bộ trong 3 tháng qua đều thấp hơn trung bình nhiều năm (TBNN). Hiện ở vùng Bắc Trung bộ, vùng trung du miền núi Bắc lượng nước ở các hồ chứa chỉ còn đạt 60%-70%. Bởi vậy, các cấp, ngành đang loay hoay trong việc điều hành nước tưới.
Lượng nước thiếu hụt lớn do năm nay mưa ít, chủ yếu tập trung vào đầu năm, còn từ tháng 9-2009 đến nay, miền Bắc hầu như không có mưa. Trong khi lượng mưa giảm, tỷ lệ giờ nắng tăng lên khiến lượng nước bị bốc hơi rất lớn. Do vậy, lượng nước trên các sông, suối cũng bị cạn kiệt theo. Ông Bùi Minh Tăng, Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Trung ương cho biết, năm nay, lượng nước thiếu hụt tại các sông hồ đã lên tới 40%-60% khiến tình hình khô hạn ngày càng diễn biến phức tạp.
Theo ông Tăng, từ tháng 12 năm nay đến tháng 4-2010, nền nhiệt độ sẽ cao hơn TBNN với mức phổ biến từ 0,5-1,5 độ C, các đợt rét đậm tăng cường sẽ không kéo dài quá 5 ngày. Sang tháng 3-2010, nền nhiệt độ sẽ ấm dần lên, thậm chí quá trình ấm dần sẽ diễn ra cao hơn mức bình thường, kéo theo số ngày có nắng nhiều làm thúc đẩy mạnh hơn quá trình bốc hơi nước trên các sông, hồ. Trong khi trời lại không mưa từ nay cho tới tháng 2-2010. Bởi vậy, lượng nước trên các dòng chảy và phục vụ sản xuất nông nghiệp sẽ hoàn toàn phụ thuộc vào nước xả từ các hồ chứa.
Ông Phan Huy Thông, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt lo lắng: “Tình hình thiếu nước đang rất gay go, toàn bộ hệ thống hồ thủy lợi, hồ chứa thủy điện, lượng nước đều thiếu hụt ở mức lớn. Trong khi đó, lượng nước tưới năm nay sẽ cần nhiều hơn năm ngoái từ 20%-30% do Bắc bộ đã phải chịu hạn hán trong một thời gian dài không có mưa”.
Theo ông Thông, để đối phó với việc thiếu nước tưới, Cục Trồng trọt đã khá gay gắt với các địa phương trong vấn đề chuyển đổi cây trồng, cây chịu hạn, tuy nhiên, các địa phương vẫn có thái độ “bình chân như vại”. “Hiện tại, chưa có địa phương nào báo cáo về việc chuyển đổi cây trồng”- ông nói.
Điện và nông nghiệp: cùng “co kéo” nước
Không chỉ thiếu nước cho sản xuất nông nghiệp, thiếu nước sinh hoạt mà hiện tại, ngành điện lực cũng đang đau đầu với bài toán về nước. Tại cuộc họp bàn biện pháp chống hạn sáng 8-12, ông Đỗ Mộng Hùng, Trưởng ban Kỹ thuật nguồn điện thuộc Tập đoàn Điện lực Việt Nam cho biết, mực nước ở hồ Hòa Bình hiện đã xuống mức kỷ lục, 2 hồ Tuyên Quang và Thác Bà xuống thấp nghiêm trọng. Ngay từ đầu tháng 11-2009, hồ Hòa Bình đã phải hạn chế phát điện để xả nước cho hạ du.
Ông Hùng tính toán, năm 2008, lượng nước tiêu thụ từ 3 hồ chứa lớn là 3,4 tỷ mét khối, song năm nay, tổng lượng nước ở các hồ chỉ đạt 2,6 tỷ mét khối, trong khi lượng nước tiêu thụ phục vụ sản xuất lại cần nhiều hơn. Nếu 3 nhà máy thủy điện lớn chỉ phát điện ở mức bình thường như mùa khô năm 2008, thì vùng hạ du cũng sẽ thiếu hụt đến 50% lượng nước sinh hoạt, nước sản xuất. “Nhu cầu nước sản xuất tăng lên sẽ là sức ép rất lớn cho các hồ chứa thủy điện. Bởi vậy, năm nay, khu vực đồng bằng chỉ nên lấy nước tập trung vào 2 lần để phục vụ cho sản xuất, mặt khác, mức lấy nước cũng chỉ là 2,2m (năm ngoái là 2,5m). Kết hợp nạo vét, khơi thông các kênh dẫn nước ở 3 điểm lấy nước lớn trên hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải. Đồng thời, phải lên kế hoạch lắp đặt thêm nhiều trạm bơm dã chiến”, ông Hùng đề xuất.
Cùng quan điểm trên, ông Đàm Hòa Bình cho biết, Cục Thủy lợi đã chỉ đạo các địa phương lắp trạm bơm dã chiến để bơm nước phục vụ việc làm đất. Bên cạnh đó, Bộ NN-PTNT cũng đã có chỉ thị của Bộ trưởng Cao Đức Phát về việc sử dụng nước trong vụ đông xuân. Theo đó, bộ trưởng đề nghị các địa phương nhanh chóng kiểm kê, dự tính lượng nước dữ trự, tiêu thụ trên địa bàn để lên phương án chống hạn cho địa phương mình; vùng nào không có khả năng đưa nước tưới vào phải chuyển sang trồng cây chịu hạn, chuyển đổi diện tích trồng lúa sang trồng rau màu để tiết kiệm nước...
PHÚC HẬU
