Bài 1: Hai ngọn núi, một công trình… “tai tiếng”

Có lẽ, ít có dự án phát triển du lịch nào lại tốn nhiều giấy mực lên tiếng phản ứng như Dự án cáp treo ở TP biển Vũng Tàu. Tính từ đầu năm 2004 – khi dự án chính thức được phê duyệt đến nay, đã có hàng chục bài viết của các tờ báo Trung ương và địa phương phản ánh những bức xúc và cả phản đối cách làm du lịch của TP biển Vũng Tàu, bất chấp sự tác động đối với cảnh quan, môi trường và bảo vệ an ninh quốc phòng. Vào những ngày đầu tháng 7 – khi dự án bước vào giai đoạn thi công, dư luận lại tiếp tục lên tiếng phản ánh đến nhiều cơ quan chức năng – đề nghị xem xét tính hiệu quả và ảnh hưởng mà dự án gây ra.

• “Chiếc dây phơi” bắc qua hai ngọn núi

Mặc dù công trình cáp treo nối hai ngọn núi Lớn và núi Nhỏ mới chỉ khởi động ở giai đoạn 1, song người dân TP biển Vũng Tàu đã có thể hình dung ra được “chiếc dây phơi” nằm chắn ngang “mặt tiền” khu vực bãi Trước – vị trí đắc địa nhất đã trở thành biểu tượng của Vũng Tàu – Ô Cấp cả trăm năm nay (bãi Trước, núi Lớn, núi Nhỏ).

Theo quyết định phê duyệt, Dự án cụm du lịch núi Lớn, núi Nhỏ và Cáp treo Vũng Tàu có tổng mức đầu tư hơn 300 tỷ đồng, trong đó giai đoạn 1 xây dựng tuyến cáp treo là 150 tỷ đồng. Theo thiết kế, tuyến cáp treo có 3 nhà ga đặt tại các vị trí: hòn Ngưu (lấn biển phía trước Bạch Dinh), đỉnh núi Lớn và đỉnh núi Nhỏ.

Giai đoạn hai của dự án sẽ xây dựng cụm nhà hàng, khách sạn và dịch vụ ở đỉnh của hai ngọn núi. Đây là điều mà nhiều nhà kiến trúc và người dân cho rằng sẽ băm nát hai ngọn núi nổi tiếng này do phải khoét sâu vào núi, hoặc phá đi hàng chục hécta rừng phòng hộ để xây dựng các công trình. Đoán trước tương lai của dự án, hiện từ chân núi lên đến lưng chừng của hai ngọn núi, nhiều công trình “ăn theo” như đường sá, nhà dân và các khu dịch vụ, thương mại đang mọc lên, cũng sẽ góp phần “xóa sổ” núi Lớn và núi Nhỏ trong một tương lai không xa.

Một phản ánh khác của người dân về sự xâm hại các di tích văn hóa lịch sử trên hai ngọn núi này – mà qua chứng kiến thực tế, chúng tôi thấy không thể chấp nhận được bởi cách làm của đơn vị chủ đầu tư dự án – Công ty CP Du lịch núi Lớn, núi Nhỏ và cáp treo Vũng Tàu.

Đầu tiên, ở vị trí trụ cáp treo số 2, thiết kế đã cho đặt ngay trong khuôn viên Di tích Bạch Dinh – mà không hề có ý kiến chấp thuận từ cơ quan chủ quản là Bộ Văn hóa – Thông tin. Nếu trụ cáp treo này không được chuyển sang vị trí khác, nguy cơ cả vùng cảnh quan, trong đó có Bạch Dinh - tòa lâu đài với lối kiến trúc độc đáo sẽ bị hệ thống cáp treo với những “lồng chim” phủ kín.

Tương tự, Di tích Viba – thắng cảnh nằm trên đỉnh núi Lớn, biểu tượng thân quen đối với người dân Vũng Tàu và du khách suốt hơn 4 thập kỷ qua, hiện đang có nguy cơ bị xóa sổ. Theo hồ sơ công nhận di tích văn hóa lịch sử được lập năm 1993 và sơ đồ giải thửa của Trung tâm Đo đạc Bản đồ, diện tích nằm trong khu vực bảo vệ Di tích Viba rộng 14.196m2, đã được cấp có thẩm quyền xác nhận. Thế nhưng, chủ đầu tư đã ngang nhiên nhổ bỏ các cột mốc ranh giới và tiến hành san lấp diện tích đất di tích. Ngay cả tấm biển đề: “Di tích đã được xếp hạng – cấm vi phạm” cũng bị đập nát không thương sót.

Tại khu vực bảo vệ nghiêm ngặt ngay dưới chân hai dàn viba, chủ dự án đã cho xe cơ giới cày nát và đổ đất đá ngổn ngang. Khi chúng tôi đến hiện trường và ghi nhận toàn bộ sự việc trên, một cán bộ của Ban quản lý dự án còn ra ngăn cản và có những lời nói thách thức, cho rằng “không có gì sai”. Hiện khu vực này vẫn đang được đào khoét, san lấp xây dựng Nhà hàng Vọng Cảnh và Khu biệt thự cao cấp Đồi Mây – núi Lớn.

• Các cơ quan chức năng nói gì?

Người lên tiếng đầu tiên về sự xâm hại các di tích văn hóa lịch sử tại hai ngọn núi này là ông Nguyễn Kim Tương, Trưởng phòng Quản lý Di tích (Bảo tàng Tổng hợp tỉnh BR-VT). Theo ông Tương, hành vi của chủ dự án đầu tư có tính chất cố ý hủy hoại Di tích Viba, sau đó từng bước xóa sổ khu di tích này để lấy đất xây dựng các nhà hàng, khách sạn trong cụm biệt thự Đồi Mây – núi Lớn. Hiện Bảo tàng Tổng hợp tỉnh đã có văn bản chính thức gửi Cục Di sản Văn hóa (Bộ Văn hóa – Thông tin), Sở Văn hóa – Thông tin tỉnh BR-VT và UBND TP Vũng Tàu yêu cầu ngăn chặn hành vi hủy hoại các di tích văn hóa lịch sử tại dự án này.

Còn đối với Dự án cáp treo, trong số những cán bộ lãnh đạo các thời kỳ của tỉnh BR-VT viết đơn kiến nghị gửi các cơ quan có trách nhiệm xem xét lại toàn bộ hiệu quả và tác động của dự án – có ông Phạm Văn Hy, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Bí thư Tỉnh ủy tỉnh BR-VT – hiện là Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử tỉnh. Theo ông Hy, công trình cáp treo Vũng Tàu không chỉ tạo nên dư luận không tốt từ việc hủy hoại một loạt di tích văn hóa lịch sử, mà nó còn tác động xấu đến cảnh quan, môi trường và đặc biệt đối với các vị trí trọng yếu về an ninh quốc phòng trên đỉnh núi Lớn, núi Nhỏ đã có từ rất lâu. Mặt khác, dự án còn chiếm dụng hàng trăm hécta đất của hai ngọn núi và chuyển mục đích sử dụng từ rừng phòng hộ, cảnh quan môi trường và phục vụ quốc phòng sang khai thác du lịch.

Qua đi thực tế trên hai ngọn núi Lớn và núi Nhỏ, điều mà chúng tôi cảm nhận được sự tác động tiêu cực đang diễn ra rất nhanh từ hệ lụy phát triển du lịch bất chấp cảnh quan và môi trường. Trong đó hình ảnh dễ thấy nhất trên hai ngọn núi tuyệt đẹp này là cả một công trường đang ngày đêm khoét núi, mở đường - từng ngày phá nát núi Lớn và núi Nhỏ – cảnh quan không đâu có được của TP biển Vũng Tàu. 

PHẠM HOÀI NAM