Nuôi bệnh nhân (BN) nặng là vấn đề khiến cả người nhà BN lẫn nhân viên y tế quan tâm. Làm sao để BN - vốn đã không muốn ăn, không ăn được, và lại đang cần nhu cầu dinh dưỡng (DD) cao có đủ sức chiến thắng bệnh tật và phục hồi sức khỏe? “Ăn thế nào và ăn gì” luôn là câu hỏi được đặt ra trước mỗi BN.
Sản phẩm dinh dưỡng năng lượng cao góp phần giúp bệnh nhân nặng nhanh chóng hồi phục. Ảnh: N.T.
Trước kia, khi thực phẩm (TP) chế biến sẵn chưa phổ biến thì thức ăn cho BN nặng thường được nấu từ TP tươi sống như gạo, thịt, rau củ, khoai..., sau đó xay nhuyễn cho BN ăn hay nhỏ giọt qua ống thông dạ dày. Đây là những TP mà BN vẫn ăn thường ngày.
Tuy nhiên, chúng thường có đậm độ nhiệt lượng thấp; tốn công sức và thời gian chế biến do không bảo quản lâu được. Ngoài ra, TP chế biến từ nguyên liệu tươi sống có thể không đáp ứng được nhu cầu về vitamin, khoáng chất - do hao hụt và không kiểm soát được trong quá trình chế biến.
Ngày nay, TP năng lượng cao dạng phức hợp thường được sử dụng cho BN nặng. Các sản phẩm (SP) này được chế biến từ những chất đa lượng, được phân lập dưới dạng cấu trúc ban đầu như đạm đậu nành, đạm sữa, đạm lòng trắng trứng...; chất béo từ dầu thực vật và chất bột đường từ tinh bột đã được thủy phân một phần.
Áp lực thẩm thấu thường nằm trong khoảng 300 - 450mmos/kg đối với dung dịch 1ml/1kcal. Khác với loại tự nhiên luôn có chứa chất xơ, TP phức hợp có thể có hoặc không chứa chất xơ tùy theo công thức của mỗi nhà sản xuất. Đậm độ nhiệt lượng TP này khá cao: 1 lít chứa 1.000 - 2.000kcal và tỷ lệ giữa đạm - béo - đường thường nằm trong khoảng khuyến nghị.
Hiện trên thị trường có các loại TP thuộc dòng này như Enplus (cho người lớn) và Pediaplus (cho trẻ em). Đây là các SP đáp ứng được nhu cầu về năng lượng và các chất DD, đồng thời tiết kiệm công sức và thời gian chế biến. Hầu hết trong các SP này đạm cung cấp từ 12% - 18% tổng năng lượng, chất béo từ 30% - 40% và chất bột đường từ 40% - 60%.
Các SP đặc biệt hỗ trợ điều trị và nuôi ăn BN này thường có chất đạm dưới dạng peptid hoặc acid amin tự do được thủy phân từ đạm sữa, đạm đậu nành và các nguồn khác phù hợp với những BN kém tiêu hóa, hấp thu (như viêm tụy hay hội chứng ruột ngắn).
Riêng trong PediaPlus còn có chứa Lysine và MCT giúp tiêu hóa, hấp thu tốt cho trẻ đang tăng trưởng. Chất đường bột trong các SP dạng này thường là tinh bột thủy phân hoặc đường mạch ngắn. Chất béo dưới dạng các acid béo mạch trung bình hoặc mạch dài. Riêng chất béo trong EnPlus còn chứa MUFA và PUFA - là hai loại chất béo có lợi cho tim mạch, đặc biệt với người cao tuổi.
Những SP dùng cho nhu cầu chuyển hóa đặc biệt thường được bổ sung hoặc loại bỏ bớt các chất DD nhằm đáp ứng nhu cầu cho những BN có rối loạn về chuyển hóa. Ví dụ SP có hàm lượng acid amin mạch nhánh cao được sử dụng cho các BN suy gan và hội chứng não - gan hoặc các bệnh kèm theo suy đa cơ quan (như nhiễm khuẩn huyết và chấn thương nặng). SP chứa các acid amin thiết yếu cho những BN thận hư nhằm cung cấp DD tối ưu và giảm bớt gánh nặng chuyển hóa cho những BN này.
Thực phẩm giàu chất béo, ít bột đường (50% - 55% tổng năng lượng được cung cấp từ chất béo) dành cho những BN suy hô hấp và thở máy. SP tăng miễn dịch chứa các chất hỗ trợ tăng cường hệ miễn dịch như kẽm, một số acid amin và acid béo như omega 3, arginin... dành cho các BN giảm miễn dịch hoặc cần tăng cường miễn dịch trong các bệnh nhiễm trùng hoặc sau đại phẫu.
BS QUỲNH NGA
