TPHCM hiện có 44 hợp tác xã (HTX) nông nghiệp thu hút hàng ngàn xã viên là nông dân và lao động khác tham gia hoạt động trong các lĩnh vực sản xuất rau an toàn, chăn nuôi heo, bò sữa, nuôi trồng thủy sản và các dịch vụ nông nghiệp khác.
Tuy nhiên, quá trình hoạt động của những HTX này đã bộc lộ những yếu kém về quy mô, năng lực cạnh tranh, phạm vi kinh doanh, cung cách quản lý. Nhiều HTX thiếu nhạy bén, ít năng động, hoạt động đơn điệu, nhỏ lẻ; tính liên kết giữa các xã viên, giữa HTX với HTX, giữa HTX với các doanh nghiệp chưa chặt chẽ.
Vốn mỗi HTX đa số từ 50 – 100 triệu đồng, thậm chí có HTX không có vốn lưu động. Một số HTX có vốn lớn từ tiền đền bù giải tỏa đất đai lại không được trực tiếp quản lý nguồn vốn, khi sử dụng việc gì phải xin ý kiến nhiều cấp, dẫn đến tình trạng mất tự chủ về tài chính.
Tình hình vốn của HTX có thể nói là “thiếu nhưng thừa, thừa mà lại thiếu”. Chính vì những hạn chế đó mà 7 HTX nông nghiệp đã ngưng hoạt động. Số lượng xã viên của mỗi HTX bình quân khoảng 88 người, nhưng hoạt động ở các HTX còn rất hạn chế, thậm chí có nơi chỉ là danh nghĩa. Điều đáng quan tâm là kinh tế tập thể hoạt động mạnh yếu lệ thuộc nhiều vào năng lực trình độ, nhiệt tình của đội ngũ cán bộ quản lý.
Dù bộ máy quản lý HTX hiện nay khá gọn nhẹ, nhưng quản lý không chỉ là sự nhiệt tình mà lệ thuộc rất lớn vào năng lực chuyên môn. Chủ nhiệm HTX hiện nay đa phần lớn tuổi, chưa qua trường lớp. Vị trí của ban kiểm soát trong HTX rất quan trọng nhưng số lượng có trình độ chuyên môn còn khá ít (chỉ 5 người có bằng đại học/37 kiểm soát viên HTX). Cái đáng lo là thiếu nguồn nhân lực kế thừa.
Hoạt động HTX tồn tại và phát triển, bên cạnh sự nỗ lực tự thân còn là trách nhiệm của các cơ quan quản lý. Có thể nói, việc thực hiện chủ trương chính sách ưu tiên cho HTX chưa được đồng bộ nên chuyển đổi HTX chỉ trên mức duy trì, chưa tạo sự đột phá trong kinh tế HTX hiện nay.
Hiện nay TPHCM đã có nhiều chính sách tạo điều kiện cho HTX phát triển như: hỗ trợ chi phí 2 cán bộ/HTX có trình độ đại học; đào tạo nguồn lực cho khu vực nông nghiệp (tuyển sinh đào tạo con em nông dân học đại học và trung cấp nông nghiệp); thí điểm nối mạng vi tính cho HTX Ngã Ba Giòng (xã Xuân Thới Thượng, Hóc Môn) của Chi cục Thú y TP trong chương trình phổ biến vi tính của ngành nông nghiệp.
Các khóa về giới thiệu thương hiệu, xúc tiến thương mại do Trung tâm Tư vấn hỗ trợ nông nghiệp TP tổ chức. Hỗ trợ lãi suất vay cho HTX đối với nguồn vốn Quỹ Hỗ trợ phát triển xã viên HTX và Quỹ Hỗ trợ nông dân khi cho HTX vay theo chính sách khuyến khích chuyển đổi cơ cấu sản xuất nông nghiệp của TP.
Hệ thống khuyến nông, Trung tâm Tư vấn hỗ trợ nông nghiệp, Trung tâm Hỗ trợ nông dân TP là những chỗ dựa về tập huấn khoa học kỹ thuật, hướng dẫn pháp lý, bồi dưỡng năng lực quản lý, trợ vốn, hỗ trợ sản xuất kinh doanh là những tiếp sức thiết thực để các HTX có thể vươn lên.
Đặng Văn Thành
