Luật mới chống khủng bố sẽ giúp

Tổng thống Bush giành điểm trong bầu cử?

Chỉ trong hai ngày, cả hai viện Quốc hội (QH) Mỹ thông qua và ông Bush nhanh chóng ban bố luật mới về cách thức giam giữ, đối xử và truy tố những đối tượng mà Mỹ coi là “nghi can khủng bố”. Điều này cho thấy “nỗ lực giành điểm” của đảng Cộng hòa và Tổng thống Bush - nhằm khôi phục uy tín giảm sút do cuộc chiến tại Iraq - trước thềm bầu cử QH giữa nhiệm kỳ vào ngày 7-11 tới.

Nội dung đầy mâu thuẫn

Ban hành luật mới được xem là động thái “phản ứng” lại phán quyết của Tòa án tối cao Mỹ hồi tháng 6 cho rằng ông Bush đã vượt quá quyền hạn và vi phạm Công ước Geneve về đối xử với tù nhân, khi lập ra những tòa án chiến tranh đặc biệt xét xử nghi can khủng bố.

Đạo luật mới cho phép thành lập các hội đồng quân sự để xét xử các nghi phạm khủng bố, ủy quyền cho một số tòa án đặc biệt truy tố các phạm nhân ở Guantanamo, thừa nhận tồn tại các nhà tù bí mật do Cục Tình báo Trung ương Mỹ (CIA), đồng thời mở rộng quyền của Tổng thống quyết định các phương thức thẩm cung cần thiết.

Nhiều tổ chức nhân quyền nêu câu hỏi về việc Mỹ giam giữ trái phép tù nhân ở Guantanamo như thế này.

Đưa ra những định nghĩa cụ thể về tội phạm chiến tranh, cấm các hành vi trừng phạt tù nhân một cách “tàn nhẫn và bất bình thường”, nhưng luật không nêu rõ thế nào là các biện pháp tra tấn “thô bạo và khác thường”, đồng thời tạo điều kiện để các nhân viên điều tra có thể sử dụng một cách hợp pháp những loại hình thẩm vấn.

Luật mới cho bị cáo thêm một số lợi ích, nhưng loại trừ quyền chất vấn tại Tòa án liên bang về việc bị giam và điều kiện giam giữ. Luật cấm tra tấn, hãm hiếp và thử nghiệm sinh học đối với phạm nhân, nhưng lại cho phép người đứng đầu trại giam quyết định các “kỹ thuật thẩm vấn”.

Từ đầu năm 2007, Tòa án quân sự Mỹ sẽ hoạt động theo các quy định của luật, tuy nhiên giới phân tích nhận định không loại trừ khả năng luật mới sẽ bị Tòa án Tối cao xem xét, do có nhiều ý kiến phản đối.

Những ý kiến trái chiều

Dù đã được cả hai viện QH thông qua, nhưng luật vẫn còn nhiều vấn đề gây tranh cãi giữa các nghị sĩ thuộc hai đảng Cộng hòa và Dân chủ, cũng như trong nội bộ đảng của Tổng thống Bush.

Trong khi Nhà trắng khăng khăng rằng, luật là một trong những vũ khí then chốt trong cuộc chiến chống khủng bố, giới lập pháp đảng Dân chủ chỉ trích luật đi ngược các giá trị nhân quyền và lịch sử quốc gia, lập luận rằng luật mở đường cho những hành vi lạm dụng, vi phạm Hiến pháp nghiêm trọng khi nhân danh bảo vệ Tổ quốc!

Lãnh đạo phe đa số tại Thượng viện, Hary Raidth, cảnh báo tình trạng ngược đãi tù nhân sẽ tiếp diễn khi luật được thi hành, vì luật giới hạn sự giám sát của pháp luật trong quá trình xử lý nghi can.

Theo các chuyên gia luật, các biện pháp thẩm vấn như không cho phép nghi phạm ngủ, buộc chịu đựng các tư thế rất đau đớn, hay nhiệt độ khắc nghiệt..., là kết quả của “cách hiểu Công ước Geneve hết sức độc đáo” của Nhà trắng, trong khi Công ước Geneve và Luật quân sự Mỹ cấm những hình thức thẩm vấn này.

Các luật sư quân sự hàng đầu của Mỹ phản đối việc dùng tòa án quân sự đặc biệt để xét xử nghi phạm khủng bố, giấu bị cáo những chứng cứ được sử dụng để buộc tội họ.

Họ khuyến cáo, các quốc gia văn minh không nên bác bỏ quyền bị cáo được biết chứng cứ buộc tội họ vì bác bỏ quyền này đồng nghĩa việc tòa nói với bị cáo rằng họ bị kết tội, nhưng không cho họ biết lý do! Nhiều chuyên gia nhân quyền nhận định, luật mới của ông Bush không chỉ mở rộng diện những người bị coi là “nghi can khủng bố”, mà còn tước quyền của họ được kháng án trước tòa dân sự và hợp pháp hóa việc giam giữ không xét xử.

Ông Jakob Kellenberger, Chủ tịch Hội Chữ thập Đỏ Quốc tế (ICRC) bác bỏ ý kiến cho rằng đạo luật này cơ bản phù hợp Chương 3 của Công ước chung về tù binh chiến tranh. Phản ứng từ QH cho đến Lầu năm góc, cũng như các tổ chức nhân đạo, báo hiệu tương lai không mấy sáng sủa cho việc thực thi luật mới của ông Bush.

Các tù nhân bị Mỹ giam giữ tại nhà tù Guantanamo bị đánh đập, hành hạ.

Cùng thời gian này, QH Mỹ cũng xem xét một dự luật chống khủng bố khác, nhưng dành cho “nghi can khủng bố” một số quyền pháp lý phù hợp các công ước quốc tế.

Đây là “cú sốc” đối với ông Bush, bởi lẽ có nhiều người ủng hộ dự luật này là những nhân vật có uy tín của đảng Cộng hòa, một số từng ủng hộ ông Bush hết mình trong các chính sách về an ninh và ngoại giao, như cựu Bộ trưởng Ngoại giao C. Powell, các Thượng nghị sĩ J. Waner, John MacCain, L. Graham và S. Collin...

Nhà trắng đã vạch một chiến lược hướng cử tri Mỹ giảm chú trọng đến đề tài thời sự bất lợi về cuộc chiến gian nan đầy tốn kém tại Iraq, để quay sang chính sách mới của ông Bush về cuộc chiến đấu chống khủng bố.

Việc cùng lúc có các luật đi theo hai hướng khác nhau cho thấy mâu thuẫn trong cuộc chiến chống khủng bố của Mỹ: một bên là những người chủ trương “bảo vệ các giá trị đạo đức cơ bản trong chiến dịch chống khủng bố”, bên kia hối thúc áp dụng các biện pháp mạnh tay để đối đầu với khủng bố!

Tình trạng chia rẽ này có thể khiến đảng Cộng hòa không có thời gian vận động tranh cử khi chỉ còn hơn hai tuần nữa là tới cuộc bầu cử.

CHU HỒNG THẮNG

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Tàu ngầm Suffren của Pháp (Ảnh minh họa). Nguồn: Reuters

Cơ hội của đôi bên

Truyền thông Pháp ngày 23 và 24-9 đồng loạt đưa tin và bình luận về cuộc điện đàm giữa Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và Tổng thống Mỹ Joe Biden, liên quan đến hợp đồng bán tàu ngầm cho Australia trị giá hàng chục tỷ USD mà Pháp bất ngờ bị Mỹ “hất kèo”. 

Hồ sơ - tư liệu

Nhìn lại cuộc chiến 20 năm ở Afghanistan

Sự kiện Taliban chiếm lĩnh thủ đô Kabul đã đánh dấu sự thất bại của quân đội Afghanistan khi không thể chặn đứng đòn tấn công của lực lượng này, dù quân đội được đánh giá cao hơn. Dư luận cho rằng, đây là thất bại được đoán trước. Vậy nguyên nhân xuất phát từ đâu?

Chính trường thế giới

Tìm người kế vị Thủ tướng Merkel

Sáng 26-9, các điểm bỏ phiếu trên toàn nước Đức đồng loạt mở cửa đón cử tri đi bầu Quốc hội liên bang khóa 20 nhiệm kỳ 2021-2025. Đây cũng là vòng tổng tuyển cử lịch sử khi đánh dấu sự kết thúc 16 năm cầm quyền của nữ Thủ tướng Angela Merkel - chính trị gia được người dân yêu mến nhất nhiều năm qua.

Chuyện đó đây