Khởi nghĩa nổ ra ở Sài Gòn tháng 8-1945 có công sức của thợ thuyền, phụ nữ tiền phong, học sinh-sinh viên, nông dân ngoại thành và rất nhiều trí thức, thanh niên tiền phong.
Hồi đó, các trí thức như: bác sĩ Phạm Ngọc Thạch, kiến trúc sư Huỳnh Tấn Phát, kỹ sư Ngô Tấn Nhơn… đã góp công lớn trong việc tập hợp giới trẻ vào tổ chức Thanh niên tiền phong. Không phải vài ngàn, vài chục ngàn mà hàng trăm ngàn thanh niên, tuy không phải bộ đội nhưng được tổ chức rất chặt chẽ, quy củ… Tất cả họ đều mặc đồng phục, quần soóc, áo sơ mi, nón rơm, hễ ra đường trên 2 người là đi thành hàng. Khi gặp nhau tất cả cùng giơ tay trái lên chào, nếu nhóm bên này hô “thanh niên” thì nhóm bên kia hô “tiến lên”. Đa số được trang bị gậy tầm vông.
Do tổ chức Thanh niên tiền phong có sự tham gia của hầu hết bác sĩ, kỹ sư nổi tiếng đương thời nên rất có uy tín với các tầng lớp nhân dân. Đây cũng là nơi tập hợp được số đông thanh niên. Họ tập hợp sinh hoạt ở bất cứ đâu, từ trong các khu phố, các sân vận động và có những lúc vài chục ngàn thanh niên tập hợp tại sân Tao Đàn.
Tuy tập hợp được đông đảo thanh niên nhưng tất cả đều diễn ra công khai vì các khẩu hiệu đều chưa mang màu sắc chính trị do đó không bị chính quyền sở tại gây khó dễ. Tuy nhiên, ngấm ngầm bên trong, các trí thức Sài Gòn tuyên truyền tinh thần yêu nước, chống ngoại xâm… Chính vì biết phối hợp, tận dụng các hoạt động công khai và bí mật mà tổ chức Thanh niên tiền phong đã trở thành lực lượng hùng hậu cho ta. Không chỉ dừng lại ở Sài Gòn, các hoạt động của tổ chức Thanh niên tiền phong ngày càng lan rộng sang các khu vực lân cận.
Thực ra ban đầu đây là tổ chức thanh niên do Nhật mời bác sĩ Phạm Ngọc Thạch đứng ra làm thủ lĩnh. Nhưng chúng không ngờ Phạm Ngọc Thạch là đảng viên Đảng Cộng sản Đông Dương và theo chỉ thị của Đảng, bác sĩ Phạm Ngọc Thạch đã đồng ý để công khai sử dụng tổ chức này vào các hoạt động yêu nước. Và bác sĩ Phạm Ngọc Thạch cùng những trí thức khác đã tổ chức khai thác tốt tổ chức Thanh niên tiền phong. Đến tháng 7, Nhật biết thực chất của Thanh niên tiền phong nhưng đã trễ. Cùng với phong trào vũ trang nhân dân, Thanh niên tiền phong đã góp phần công sức cho cách mạng thắng lợi ngày 25-8 tại Sài Gòn và các khu vực khác.
CHIẾN DŨNG ghi
