- Lặng lẽ nghiên cứu, lặng lẽ ứng dụng mà không quảng bá là lãng phí chất xám
Một trong những hoạt động được đánh giá cao từ cuối năm 2007 đến nay do bộ Khoa học và Công nghệ triển khai, là công tác truyền thông về khoa học và công nghệ (KH-CN). Đây là hoạt động chưa có tiền lệ của Bộ KH-CN nhưng bước đầu đã mang lại những hiệu quả đáng khích lệ.
Tuyên truyền hoạt động KH-CN còn…khiêm tốn
Thứ trưởng Bộ KH-CN Nguyễn Quân (người đứng): “Hoạt động tuyên truyền cho KH-CN trong những năm qua chưa ngang tầm với yêu cầu...”.
Tại Hội thảo “Đẩy mạnh hoạt động tuyên truyền KH-CN phục vụ phát triển kinh tế xã hội”, Phó Vụ trưởng Cơ quan đại diện phía Nam bộ KH-CN Phạm Ngọc Minh khẳng định: KH-CN ngày càng có vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế - chính trị - an ninh và quốc phòng.
Tuy nhiên theo ông Minh, hoạt động tuyên truyền cho KH-CN thời gian qua vẫn còn khiêm tốn. “Mặc dù từ cuối năm 2007 đến nay, Bộ KH-CN đã phối hợp với một số cơ quan thông tấn báo chí tăng cường tuyên truyền cho KH-CN nhưng vẫn chưa thỏa mãn yêu cầu của hoạt động KH-CN. Nhìn chung, KH-CN chưa được thông tin thường xuyên, liên tục, chưa có sự phối hợp chặt chẽ giữa Bộ KH-CN và các viện, trường”, ông Minh đánh giá.
Là người khởi xướng cho Đề án tăng cường tuyên truyền hoạt động KH-CN, TS Nguyễn Quân, Thứ trưởng Bộ KH-CN, cũng cho rằng, một trong những hạn chế làm cho KH-CN chưa ảnh hưởng nhiều đến đời sống kinh tế- xã hội là công tác tuyên truyền còn ít, số lượng bài báo, truyền hình, phát thanh về KH-CN chưa nhiều, các chuyên mục truyền thông cho KH-CN chưa phong phú. Theo TS Nguyễn Quân, hoạt động tuyên truyền cho KH-CN trong những năm qua chưa ngang tầm với yêu cầu tăng cường quản lý và hiệu quả quản lý nhà nước đối với lĩnh vực này. Công tác tuyên truyền KH-CN chưa đồng bộ, rộng khắp, chưa có trọng tâm, trọng điểm, còn thiếu cơ chế, kế hoạch phối hợp giữa các đơn vị thuộc Bộ KH-CN, giữa Bộ với các Sở KH-CN, các tổ chức KH-CN và các cơ quan thông tin đại chúng.
Nhà khoa học phải có tinh thần báo chí
TS Bùi Văn Quyền, Vụ trưởng cơ quan đại diện phía Nam Bộ KH-CN nhìn nhận việc phổ biến, tuyên truyền KH-CN ra cộng đồng tuy chỉ là một trong các nội dung của hoạt động thông tin KH-CN nhưng có ý nghĩa đặc biệt liên quan đến đầu ra, đến phát triển thị trường thông tin, từ đó góp phần thúc đẩy thị trường công nghệ. Theo TS Quyền, các viện, trường đại học là nguồn cung cấp thông tin KH-CN quan trọng nhất, quyết định đến cấu trúc hệ thống và chất lượng thông tin.
Tuy nhiên, nhìn chung đội ngũ các nhà khoa học chưa thực sự coi trọng công tác tuyên truyền KH-CN nên hoạt động này vẫn chưa chuyển biến kịp với quá trình đổi mới của nền kinh tế thị trường, chưa mở rộng được thông tin KH-CN theo hướng xã hội thông tin trong quá trình hội nhập và phát triển. Chính vì vậy, theo TS Quyền, các nhà khoa học phải có tinh thần báo chí để những thành quả nghiên cứu, ứng dụng hữu hiệu hơn trong phục vụ phát triển kinh tế- xã hội.
Tuy rằng, có một bộ phận các nhà khoa học chưa ý thức cao cho công tác tuyên truyền KH-CN, nhưng cũng có một bộ phận nhà khoa học có ý thức song khi triển khai thì không biết bắt đầu từ đâu. TS Hồ Sơn Lâm, Viện trưởng Viện Khoa học Vật liệu ứng dụng cho rằng đưa tiến bộ, thành tựu KH-CN vào tuyên truyền là cần thiết. Thế nhưng, kinh phí cho công tác tuyên truyền chưa được quy chế, luật hóa nên… bó tay. “Muốn chi cho công tác tuyên truyền nhưng không biết lấy ở đâu bởi kinh phí đề tài hạn hẹp, chỉ đủ phục vụ cho nghiên cứu, làm báo cáo”, TS Lâm băn khoăn. Mặc dù vậy, TS Hồ Sơn Lâm vẫn khẳng định đã đến lúc các nhà khoa học cần thay đổi tư duy về tuyên truyền KH-CN. Thay vì cứ lặng lẽ nghiên cứu, ứng dụng thì nên quảng bá sâu rộng hơn những gì các nhà khoa học làm được.
Trách nhiệm của tổ chức KH-CN
Đánh giá về hoạt động tuyên truyền KH-CN chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn phát triển kinh tế- xã hội, TS Nguyễn Quân, Thứ trưởng Bộ KH-CN cho rằng, bên cạnh thực hiện các chính sách, các viện, trường đại học chưa quan tâm đến phổ biến kiến thức, tuyên truyền thành quả nghiên cứu. Vì thế, chính các viện, trường đại học có nhiều đề tài nghiên cứu, thành tựu nhưng không đến được nông dân, doanh nghiệp. “Như vậy là lãng phí do chưa thương mại hóa sản phẩm KH-CN”, TS Nguyễn Quân khẳng định.
Do vậy, công tác tuyên truyền KH-CN, theo TS Quân không chỉ là ý thức của mỗi nhà khoa học mà còn là trách nhiệm của tổ chức KH-CN. Cũng theo TS Quân, các tổ chức KH-CN phải quan tâm, nhận thức cao về vai trò của công tác tuyên truyền KH-CN, không ngại tiếp xúc với cơ quan báo chí, để từ đó, cơ quan truyền thông đưa thông tin nhanh nhất, chính xác nhất và hiệu quả nhất về KH-CN.
Để thực hiện mục tiêu trên, Bộ KH-CN đã có một đề án chi tiết về đẩy mạnh hoạt động tuyên truyền KH-CN. Hơn nữa, Bộ sẽ từng bước xây dựng cơ chế để các tổ chức KH-CN có trách nhiệm hơn cho công tác này. Theo Thứ trưởng Nguyễn Quân, sắp tới Bộ KH-CN sẽ thể chế hóa pháp quy về hoạt động thông tin tuyên truyền KH-CN, đồng thời đưa dự toán kinh phí dành cho tuyên truyền KH-CN vào trong các đề tài, dự án. “Từ đó, các nhà khoa học, các tổ chức KH-CN có cơ sở đẩy mạnh tuyên truyền cho KH-CN. Mặt khác, để xã hội đánh giá đúng đóng góp của viện, trường và cơ quan quản lý nhà nước về KH-CN”, TS Nguyễn Quân kết luận.
Việt Lâm
