Uốn nắn, khắc phục lệch lạc

Kể từ khi đất nước bước vào công cuộc đổi mới, cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội, các lễ hội văn hóa dần được phục hồi trong đời sống cộng đồng, đặc biệt là các lễ hội dân gian truyền thống. Trong xã hội hiện đại, con người càng cần tới lễ hội, vì đó là môi trường để người ta trở về với cội nguồn, tạo nên sự gắn kết và tôn vinh sức mạnh cộng đồng. Lễ hội chính là đời sống tâm linh, giúp con người giữ được cân bằng trong cuộc sống, thể hiện khả năng sáng tạo và hưởng thụ văn hóa. Cuối cùng, lễ hội còn là bảo tàng sống về văn hóa, là di sản của cha ông truyền lại cho muôn đời sau.

Ở nước ta hiện có hơn 8.000 lễ hội văn hóa từ cấp trung ương đến địa phương. Cụ thể, lễ hội lịch sử cách mạng chiếm 4%, lễ hội tôn giáo 16%, còn lại 80% thuộc về lễ hội dân gian. Lễ hội văn hóa dân gian truyền thống tập trung chủ yếu vào mùa xuân, ngay sau Tết Nguyên đán, đúng như câu ca “Tháng Giêng là tháng ăn chơi”. Bởi ngoài phần nghi lễ dâng hương tưởng nhớ thánh thần, tổ tiên, các lễ hội dân gian còn là ngày hội để người dân có dịp vui chơi giải trí sau một năm lao động vất vả, chuẩn bị sinh lực cho một năm tiếp theo.

Hơn 8.000 lễ hội văn hóa mỗi năm, có nghĩa bình quân mỗi ngày diễn ra tới 30 lễ hội. Vì số lượng quá nhiều, mà công tác tổ chức và quản lý còn bất cập nên đã nảy sinh những biến tướng, hỗn loạn từ các lễ hội, sinh hoạt tín ngưỡng dân gian, đó là chưa kể tới việc lạm dụng lễ hội để trục lợi…

Mỗi năm, sau Tết Nguyên đán, hễ nghe nơi nào linh thiêng thì người ta đổ xô tìm đến, từ lễ hội Bà Chúa Kho ở ngoài Bắc đến Bà Chúa Sam ở phương Nam. Họ đi hội để vui chơi, khám phá là phụ. Cái chính là họ đến những nơi “thiêng” này để cầu tài, cầu lộc, xin xỏ quyền này chức nọ hoặc trả lễ mà năm trước đã “vay mượn”.

Đó là sự bất thường về văn hóa lễ hội truyền thống ở những chốn thiêng. Còn có những bất thường khác đối với các loại hình lễ hội “đời mới”. Nhiều nơi đã bỏ ra tiền tỷ để tổ chức lễ hội với mục đích thu hút khách du lịch và quảng bá hình ảnh địa phương. Lễ hội được sân khấu hóa, hiện đại hóa… với sự bao thầu của các công ty tổ chức sự kiện, để rồi phần lớn màn trình diễn tại các lễ hội na ná như nhau. Một số lễ hội tổ chức hoành tráng nhưng nhàm chán, thiếu bản sắc, vì hầu như lễ hội nào cũng lặp đi lặp lại màn trình diễn mở đầu bằng đội trống gõ thì thùng, dăm chục người vác lá cây cách điệu hoành tráng chạy đi chạy lại. Rồi đèn đuốc phập phừng, ánh sáng laser loang loáng, thêm mấy người đóng khố đội khăn cắm lông chim giả làm tổ tiên vác cờ chạy vòng tròn… 

Trong dân gian, khi nói đến Hội Đền Hùng là người ta nghĩ ngay đến lễ hội về nguồn, Hội Gióng hay Hội Tây Sơn là lễ hội trở về với chiến công đánh giặc ngoại xâm của dân tộc, Hội chùa Hương hay Hội Yên Tử là sự trở về đất Phật, với thiên nhiên nguyên sơ... Và nhất là các hội đình, hội làng gắn liền với tâm thức linh thiêng của Thành hoàng làng, tưởng nhớ những người khai hoang mở đất. Thế nhưng, vì thiếu kiến thức về văn hóa lễ hội, cùng sự can thiệp sâu của các cơ quan chức năng, dẫn tới tình trạng “đơn nhất hóa” các lễ hội.

Giáo sư Ngô Đức Thịnh, một chuyên gia nghiên cứu văn hóa từng trăn trở, lễ hội dân gian do cộng đồng làng xã tạo dựng nên. Nó xuất phát từ nhu cầu, ước vọng của từng người dân, của cộng đồng đó từ ngàn đời truyền lại đến nay. Mỗi cộng đồng, mỗi lễ hội đều có những đặc tính riêng. Đã lễ hội là dân dã, đông vui, náo nhiệt. Lễ hội không phải là một cuộc duyệt binh phải chỉnh tề, đúng khuôn phép. Cái bất cập hiện nay là các cơ quan quản lý nhà nước “nhúng tay” vào việc điều hành, tổ chức lễ hội quá nhiều. Hãy để người dân, cộng đồng đã sản sinh ra lễ hội đó tự làm việc này. Như hội Khai ấn Đền Trần, trước đây làm gì có chuyện hỗn loạn như mấy năm trở lại đây. Nhưng từ khi chính quyền đứng ra tổ chức, rồi việc “phát ấn” được đẩy lên thành một ý nghĩa khác với nguyên bản lịch sử thì sự xô bồ, hỗn loạn hàng năm vào dịp này đã diễn ra.

Bất kỳ lễ hội hay tín ngưỡng nào cũng đều có giá trị văn hóa và ý nghĩa tích cực riêng, nhưng khi bị lạm dụng để trục lợi, nó sẽ biến tướng thành hoạt động không lành mạnh. Và đây là lúc các cơ quan quản lý nhà nước,  cần phải vào cuộc để điều chỉnh, định hướng, triệt tiêu cái xấu. Còn việc tổ chức, quản lý trực tiếp những sinh hoạt lễ hội và tín ngưỡng truyền thống thì hãy để cho những chủ nhân đích thực của nó, tức nhân dân, bằng kinh nghiệm truyền đời hàng ngàn năm, tự đứng ra làm “chủ soái” mọi hoạt động văn hóa của mình.

Việc tổ chức chuẩn mực các lễ hội không chỉ nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân, mà còn là dịp quảng bá bản sắc văn hóa độc đáo và phong phú của dân tộc, thu hút du khách quốc tế đến với Việt Nam.

HÙNG PHAN

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Dẹp kênh livestream tiêu cực

Dẹp kênh livestream tiêu cực

Hình thức livestream (phát sóng trực tiếp trên mạng) ngày càng được sử dụng phổ biến, nhiều nhất là đối với người bán hàng trên mạng, giới nghệ sĩ, để tăng tương tác với khán giả, nhưng lại đang trở thành công cụ của không ít người nhằm kiếm tiền bằng mọi giá, thậm chí là lợi dụng để làm việc trái pháp luật. 

Giao thông - Đô thị

Quy hoạch

Tin buồn