Văn học đương đại vắng bóng công nhân, nông dân

Sau khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 23-NQ/TW về “Tiếp tục xây dựng và phát triển văn học nghệ thuật trong thời kỳ mới”, nhiều vấn đề về văn học đã được nêu ra. Trong số đó, việc hụt hẫng các tác phẩm văn học về những đề tài cơ sở như công nhân, nông dân, người lao động… được nhắc đến nhiều.

Hụt hẫng

Nhà văn Nguyễn Đức Thiện nhận định: “Đã có một khoảng cách rất lớn giữa người viết văn và giới công nhân”. Nếu trước đây, trong những năm tháng chiến tranh hay trong thời kỳ đầu sau chiến tranh, văn học Việt Nam có nhiều tác phẩm về người công nhân chính là vì người viết văn lúc đó đã hòa nhập, cùng sống, cùng làm việc với những người công nhân để từ đó có được những chất liệu làm nên các tác phẩm văn học.

Hiện tại, sự thâm nhập không còn được như xưa, có rất ít nhà văn xuất thân là công nhân nên khó có thể tìm thấy những sáng tác hay, phản ánh chân thật đời sống người công nhân.

Tác phẩm “Bến không chồng” của Dương Hướng, một đề tài nông thôn được thể hiện thành công ở cả lĩnh vực văn học và điện ảnh.

Cũng giống như vậy, trong cuộc vận động sáng tác văn học về đời sống nông thôn, người nông dân Việt Nam hiện nay, câu hỏi tìm đâu ra nhà văn gắn bó với cánh đồng, với làng quê cũng khó tìm được lời giải đáp. Dù có nhiều thay đổi, có sự chuyển hướng về nền kinh tế thì cơ bản, Việt Nam vẫn là một quốc gia nông nghiệp với gần 70% dân số sống bằng nghề nông.

Thế nhưng, hình ảnh người nông dân, xã hội nông thôn lại đang chiếm một vị trí mờ nhạt trong đời sống văn học trong nước. Sau những tác phẩm có đề tài liên quan đến nông thôn như Thời xa vắng (Lê Lựu), Khách ở quê ra (Nguyễn Minh Châu), Dòng sông mía (Đào Thắng)… dường như ít còn tác phẩm nào tạo được tiếng vang.

Có chăng hay được nhắc đến là một Nguyễn Ngọc Tư với Cánh đồng bất tận, tuy nhiên theo nhiều nhà phê bình văn học thì với Cánh đồng bất tận, tác giả không phải viết về người nông dân hay nông thôn Việt Nam hiện nay mà đơn thuần là một cuộc thử nghiệm trong sáng tác nên yếu tố nông thôn, nông dân như bị tách rời khỏi hiện thực nhằm phục vụ cho ý tưởng thể hiện riêng của tác giả.

Như vậy, ở cả hai lĩnh vực lớn nhất, có ảnh hưởng sâu rộng nhất của đất nước hiện nay là công nghiệp và nông nghiệp, văn học đều ít thể hiện, thiếu hụt các tác phẩm văn học viết về cuộc sống lao động và con người trong đó.

Cuộc thi cho người trong cuộc

Khi đề cập đến sự hụt hẫng, hạn chế này, nhiều ý kiến cho rằng do không hiếm nhà văn hiện nay chạy theo các đề tài thời thượng, câu khách và có nhiều ý kiến cho rằng cần hướng các nhà văn vào những đề tài hiện thực cuộc sống công nghiệp, nông thôn hiện nay.

Tuy nhiên, ngược lại, có nhiều ý kiến khác cho rằng thực tế đời sống văn học Việt Nam hiện nay đang diễn ra theo đúng quy luật của nó. Cần phải chú ý là hầu hết các nhà văn trẻ, những người sung sức nhất trong sáng tác đều đang sống ở thành thị. Các thế hệ nhà văn đàn anh đi trước dù có hay không xuất thân từ nông thôn thì hiện nay phần lớn cũng sống đời sống đô thị.

Các nhà văn đã hòa nhập vào môi trường sống của mình và họ cũng đã thực hiện việc sáng tác trên cơ sở những chất liệu sống mà họ có được. Tiến Đạt viết về những cảm nhận trên những nẻo đường mà anh thường trải qua với tư cách một nhân viên công ty du lịch. Vũ Đình Giang viết về cuộc sống của những người trẻ nhập cư mà anh hiểu rõ. Phan Hồn Nhiên có các sáng tác về các bạn trẻ trong thương trường mà chị quen biết…

Không thể nói các nhà văn trẻ bỏ quên đề tài nông thôn hay nhà máy mà phải nhìn nhận một thực tế là họ, các nhà văn hôm nay không sống trong những môi trường đó, không thở bầu không khí đó để mà sáng tác. Như thế, ở đây trong những môi trường xã hội, kinh tế mà mình đang sống, các nhà văn đang làm đúng vai trò của mình.

Khác với công nghiệp hay nông nghiệp thiếu vắng các tác phẩm văn học, mảng giáo dục lại có sự phát triển khá tốt. Từ những tờ tạp chí chuyên dành cho học sinh, sinh viên sáng tác văn chương về cuộc sống, trường lớp, môi trường giáo dục còn sản sinh ra những nhà văn mà tên tuổi đã được khẳng định như Lưu Thị Lương, Nhật Chiêu, Trần Quốc Toàn… và nổi tiếng hơn  là nhà văn Nguyễn Nhật Ánh. Ngoài ra, hàng năm, cuộc thi sáng tác văn học về đề tài giáo dục vẫn luôn được xem là một cái nôi nhằm tìm ra những cây bút có năng lực đóng góp cho nền văn học trong nước.

Ở đây, cách mà cuộc thi viết về giáo dục đã làm có thể là một hình mẫu đầy lạc quan cho việc tìm kiếm các tác phẩm viết về công nhân, nhà máy, nông dân, nông thôn… Đó chính là việc tổ chức các cuộc thi, cuộc vận động chính những người ở nông thôn, trong nhà máy sáng tác các tác phẩm văn học về những vấn đề đã và đang nảy sinh trong cuộc sống của họ.

Với tư thế là người trong cuộc, họ có lợi thế về chất liệu, về cảm nhận mà một nhà văn bên ngoài không thể có được. Điều duy nhất còn vướng mắc là năng lực, trình độ trong việc thể hiện ý tưởng bằng tác phẩm văn học, đây là lúc cần có sự trợ giúp của các hội chuyên ngành mà ở đây là hội nhà văn địa phương và trung ương.

Các nhà văn, nhà phê bình chuyên nghiệp sẽ trở thành những người đãi cát tìm vàng. Giữa muôn vàn tác phẩm của những cây bút mới, tìm ra những tài năng thật sự, từ đó giúp đỡ về chuyên môn góp phần xây dựng nên tác phẩm hay về các đề tài nông thôn, nhà máy.

Tường Vy

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Các diễn viên múa rối nước chào khán giả (ảnh chụp trước thời điểm dịch Covid-19 bùng phát)

Chìm nổi cùng rối nước

Vào cuối tháng 4-2021, các diễn viên trong Đoàn múa rối Rồng Phương Nam (Nhà hát nghệ thuật Phương Nam) tất bật tập vở mới Anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực để kịp công diễn dịp hè. Khi mọi thứ được chuẩn bị sẵn sàng thì đợt dịch Covid-19 ập đến, những diễn viên múa rối nước của đoàn tứ tán khắp nơi. Kẻ về quê, người ở nhà trông con…, mong chờ ngày được hội ngộ khán giả.

Phim

Khám phá 120 bối cảnh phim đặc sắc ở Việt Nam

Ngày 22-6, Viện Phim Việt Nam tại Hà Nội tổ chức triển lãm "Di sản tư liệu hình ảnh động trong quảng bá du lịch Việt Nam", giới thiệu khoảng 120 ảnh bối cảnh quay phim được các nhà làm phim trong nước và nước ngoài thực hiện tại Việt Nam. Đây là những tư liệu đang được lưu trữ tại Viện Phim Việt Nam. 

Âm nhạc

Sân khấu

Kịch truyền hình “Làm mẹ trên mạng“

Lúc 14 giờ 20 ngày 24-6, Đài Truyền hình TPHCM - HTV7 phát sóng chuyên mục Chuyện bốn mùa vở kịch Làm mẹ trên mạng (kịch bản: Phong Linh, biên tập: Nguyễn Minh Hải, đạo diễn dàn dựng: Hoàng Duẩn, đạo diễn truyền hình: NSƯT Lê Cường) mang thông điệp ý nghĩa về việc giáo dục con cái trong thời buổi công nghệ 4.0, xuất phát từ thực tế cuộc sống.

Sách và cuộc sống

Nhà thơ trẻ Lữ Mai ra mắt trường ca về “Trung đoàn mũ sắt“

Sau nhiều tập thơ đã ra mắt trước đây như: Giấc (Tập thơ, NXB Hội Nhà văn, 2010), Mở mắt rồi mơ (NXB Hội Nhà văn, 2015), Thời cách ngắn trống rỗng (NXB Hội Nhà văn, 2019) và tập trường ca Ngang qua bình minh (NXB Văn học, 2020); mới đây, nhà thơ trẻ Lữ Mai vừa ra mắt tập trường ca thứ hai - Chư Tan Kra mây trắng (NXB Hội Nhà văn, 2021). 

Sáng tác

Vợ chồng già

Hai tối nay, không nghe bố đòi uống rượu, bàn ăn đủ người là bố bưng bát lặng lẽ ăn, ăn xong đặt đũa xuống là bố về phòng sớm, chỉ dặn: Linh lát chở con về đi cẩn thận, đầu hẻm mới có cái ổ gà. Lúc chị ghé mắt nhìn thì nghe tiếng tivi nho nhỏ, bố ngồi bó gối trên giường đã mắc mùng. Mẹ bĩu môi, kệ ông ấy đi! Lại giở chứng giở quẻ gì đấy mà!

Mỹ thuật