Văn học Nga một thời và mãi mãi

SGGP
Nước Nga, văn học Nga bỗng chốc trở thành một đề tài nóng, đó là một nên văn học đã từng một thời đầy gần gũi, thân quen nhưng bẵng đi một thời gian dài trở nên cách trở.

Tọa đàm "100 năm Cách mạng Tháng Mười Nga từ 3 tác phẩm: Mười ngày rung chuyển thế giới, Như mặt trời chói lọi chiếu sáng khắp năm châu, 100 năm Cách mạng Tháng Mười Nga và Chủ nghĩa xã hội"

Tọa đàm "100 năm Cách mạng Tháng Mười Nga từ 3 tác phẩm: Mười ngày rung chuyển thế giới, Như mặt trời chói lọi chiếu sáng khắp năm châu, 100 năm Cách mạng Tháng Mười Nga và Chủ nghĩa xã hội"

Làm sao để văn học Nga trở lại với bạn đọc Việt Nam trở thành đề tài nóng những ngày kỷ niệm 100 năm Cách mạng Tháng Mười Nga.

Văn học Nga trong ký ức bạn đọc

Sáng 5-11, tại Đường sách TPHCM đã diễn ra cuộc tọa đàm có chủ đề “Dịch sách văn học Nga hôm qua và hôm nay”. Đây là một phần nội dung chương trình Những ngày sách Nga đang diễn ta tại đường sách nhân dịp kỷ niệm 100 năm Cách mạng Tháng Mười Nga. Trước đó, tại Hà Nội cũng đã diễn ra cuộc tọa đàm có chủ đề “Văn học Nga - Văn học Việt Nam một thế kỷ - Triển vọng phát triển trong thời gian tới”.

Một trong những điểm quan trọng nhất mà những người đọc nhất là lứa tuổi lớn lên trong giai đoạn Liên bang Xô Viết còn tồn tại không thể quên được là ảnh hưởng của văn học Nga với sự hình thành quan niệm sống. Có người cho rằng văn học Nga đã cho họ lý tưởng cuộc sống. Có người thì khẳng định chính nhờ văn học Nga đã góp phần giúp họ định hình suy nghĩ của thời thiếu niên. Tựu trung lại, với tất cả bạn đọc thời đó, kỷ niệm với văn học Nga đều là những kỷ niệm đẹp nhất.

Không chỉ là niềm yêu thích, văn học Nga còn ảnh hưởng đến con đường tương lai của mỗi người. Dịch giả Trần Tiễn Cao Đăng, một trong những dịch giả nổi tiếng hiện nay kể rằng cuốn sách đầu tiên của văn học Nga thời Xô Viết ông được đọc là tác phẩm Thép đã tôi thế đấy vào năm 1975. Cũng chính tác phẩm này đưa ông đến với tình yêu văn học Nga và cũng chính từ tình yêu văn học này đã thúc đẩy ông chọn theo ngành Ngữ văn Nga và trở thành một dịch giả văn chương như hiện nay.

Còn dịch giả Phạm Ngọc Thạch thì lại nhớ như in cuốn sách văn học Nga đầu tiên được đọc từ thời bé là tác phẩm Anna Karenina của văn hào Nga Lev Nikolayevich Tolstoy khi đó được dịch theo kiểu phiên âm là An Na Kha Lệ Ninh. Có điều với một cậu bé chưa đến 10 tuổi thì tác phẩm này vượt ngoài tầm cảm nhận nhưng nó tạo cho cậu một sự quen biết với văn chương Nga để sau đó, khi đã lớn hơn cậu bé ngày nào bắt đầu quan tâm đến văn chương Nga mà tiêu biểu là thông qua những bản sách của các NXB Cầu Vồng, Tiến Bộ. Ông còn nhận thấy các họa sĩ đã vẽ riêng tranh minh họa riêng cho các bản tiếng Việt để phù hợp với bạn đọc, khác với các bản tiếng Nga. “Đó là một sự quan tâm, tôn trọng bạn đọc mà phải nhiều năm sau tôi mới hiểu hết được”, dịch giả Phạm Ngọc Thạch tâm sự.

Sự trở lại của văn học Nga

Với bạn đọc, nhiều người quen với văn học Nga qua giai đoạn Liên Xô hỗ trợ Việt Nam trong việc xuất bản sách từ những năm 60-80 của thế kỷ trước. Tuy nhiên, với các chuyên gia thì nền văn học này đã đến với bạn đọc Việt Nam từ trước đó. Dịch giả Phạm Ngọc Thạch có công bố bản dịch của tác phẩm Giữa chốn ba quân của thi hào  Nga Aleksandr Sergeyevich Pushkin in tại Việt Nam năm 1951, tác phẩm này sau này được biết đến nhiều hơn với bản dịch nhan đề Người con gái viên đại úy và có thể xem đây là một trong những bản dịch văn học Nga sớm nhất có được. Tuy nhiên, về mặt thông tin, dịch giả cho biết, văn học Nga đã được ghi nhận có mặt tại Việt Nam từ những năm 1920.

Thế nhưng, cả hai dịch giả, những người đã sống và thưởng thức văn học Nga ở giai đoạn đỉnh cao ảnh hưởng ở Việt Nam đều cho rằng sự thành công của văn học Nga có yếu tố quan trọng từ vấn đề chính trị, chính sách chung của các nhà nước. “Họ đã giúp chúng ta in ấn với chất lượng tốt nhất, số lượng cao nhất có thể” và trong điều kiện đó, với các kiệt tác văn chương tầm cỡ nhân loại như thơ của Pushkin, Lermontov; tiểu thuyết của Lev Tolstoy, Dostoyevsky, Gogol, Turgenev… hay các tên tuổi mới hơn Maksim Gorky, Solokhov, Paustovsky, Esenin, Mayakovsky, Mikhail Bulgakov, Boris Pasternak… không có gì khó hiểu khi bạn đọc Việt Nam sớm bị cuốn hút, say sưa và mãi không thể quên những cảm xúc với các kiệt tác đó.

Và rồi khi Liên Xô tan rã, nguồn hỗ trợ không còn cùng lúc với việc đất nước ta mở cửa, nguồn sách văn học mới lạ, hấp dẫn riêng tràn vào, văn học Nga dần lui về phía sau. Vấn đề ở đây theo các dịch giả lỗi không phải là ở bản thân văn học Nga hay ở bạn đọc Việt Nam. Tác phẩm Nga vẫn còn đó sự vĩ đại, bạn đọc Việt Nam vẫn chưa bao giờ quên văn học Nga mà bằng chứng là sách Nga thời kỳ 70-80 vẫn bán rất chạy, thậm chí nhiều tác phẩm thiếu nhi được xếp loại “tái bản hàng năm”.

Vấn đề ở đây theo dịch giả Phạm Ngọc Thạch chính là cách mà chúng ta nhìn nhận văn học Nga. Chúng ta vẫn cứ xem văn học Nga là dạng đặc biệt như của 30 - 40 năm về trước mà không thấy rằng văn học Nga cũng như văn học các nước khác, cũng nằm trong một hệ thống mới, mang đậm nét thị trường hơn. Các dịch giả cho rằng những người làm sách không thể làm sách Nga theo kiểu thời trước mà cần phải chú ý đến cả nhu cầu thực tế của thị trường.
Đơn cử như trong dịp kỷ niệm Cách mạng Tháng Mười Nga lần này, việc giới thiệu sách Nga tăng cao đã góp phần giúp các đầu sách Nga bán chạy hơn gấp nhiều lần so với người thường.
Tại buổi tọa đàm một bạn đọc lớn tuổi cho hay: “Bạn đọc không quên sách Nga mà chính những người làm sách đang quên bạn đọc”. Ông nêu bằng chứng là cả gian sách Nga nhân ngày kỷ niệm chỉ toàn sách ngày xưa, hay, rất hay nhưng ai yêu sách Nga cũng đều đã đọc, còn sách mới, sách của các nhà văn bây giờ thì hiếm! 

TƯỜNG VY

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Nhà văn Lại Văn Long

Nhà văn Lại Văn Long: Tác phẩm đỉnh cao không thuộc về lượng mà là chất

Sau giải nhất Cuộc thi Truyện ngắn Báo Văn Nghệ 1990-1991, nhà văn Lại Văn Long viết khá sung sức với những tác phẩm gây tiếng vang đã ra mắt bạn đọc như: Đứa con thời hậu chiến, Mật danh Đ9, Thạch đế, Thủy Cơ, Đường lên trời xa lắm, Gia tộc tướng cướp, Người khổng lồ đội mồ kể chuyện… Mới đây, ông ra mắt bộ tiểu thuyết hình sự Hồ sơ lửa, được Tổ chức Kỷ lục Việt Nam - VietKings xác lập là Bộ tiểu thuyết hình sự nhiều tập nhất Việt Nam. 

Phim

Ngừng đổ thừa khi phim thất bại

Nhiều phim Việt thất bát ở doanh thu phòng vé đã cho thấy sự bất ổn trong khâu làm phim hiện nay. Thay đổi là điều tất yếu, nhưng thay đổi như thế nào để nâng chất, lấy lại niềm tin khán giả lại không phải là việc đơn giản. 

Âm nhạc

Một Phú Quang rất khác qua “Nỗi nhớ mùa đông” phiên bản Mai Diệu Ly

Nữ ca sĩ Mai Diệu Ly, giọng ca từng gây ấn tượng ở Sao Mai 2015 dòng nhạc nhẹ, chính thức phát hành album CD cùng phiên bản video “Tình khúc Phú Quang - Nỗi nhớ mùa đông” với cách thể hiện mới mẻ, hiện đại, trẻ trung, gây bất ngờ cho cả người trong nghề lẫn khán giả yêu nhạc Phú Quang.

Sân khấu

Sách và cuộc sống

Sách Tết Quý Mão 2023: Sách thiếu nhi ghi điểm

Là món ăn tinh thần được bạn đọc chờ đợi mỗi dịp tết đến xuân về, mùa sách Tết Quý Mão 2023 tiếp tục mang đến những giai phẩm ngập tràn không khí xuân. Đặc biệt, năm nay, dòng sách tết dành cho thiếu nhi gây ấn tượng bởi những sáng tạo về nội dung lẫn cách thức thể hiện.

Sáng tác

Sức mạnh của niềm tin

Giờ ra chơi, sân trường đông và ồn như ong vỡ tổ nhưng ở một góc nhỏ trong lớp, mọi người vẫn ngồi lại khá trật tự. Có những cô cậu bé ham chuyện trò hơn ham vui tụm năm tụm bảy ngồi lại ở đó. Đó là góc dành cho những câu chuyện còn hấp dẫn hơn ngàn lần những trò chơi ngoài kia. Thi thoảng cả đám cười ré lên hoặc sôi nổi trao đổi điều gì đó, nhưng lúc này thì lặng im phăng phắc. Chỉ có giọng Harry trầm bổng.

Mỹ thuật

Bước mở đầu cho thị trường mỹ thuật chuyên nghiệp

Cuối tháng 11 vừa qua, giới nghệ thuật lẫn các nhà sưu tập được mùa triển lãm. Chỉ tính riêng tại Hà Nội và TPHCM có đến 14 triển lãm diễn ra cùng lúc, đây có thể nói là số triển lãm cùng lúc nhiều nhất từ sau ảnh hưởng của dịch Covid-19 đến nay.