Văn học và khủng hoảng tài chính: Khó khăn cũng là cơ hội

Khi cuộc khủng hoảng tài chính thế giới ảnh hưởng đến Việt Nam, nhiều người đã nhận định thị trường văn học trong nước sẽ gặp nhiều khó khăn, điều đó đúng nhưng chưa đầy đủ. Thực tế, khủng hoảng tài chính cũng mang lại một cơ hội cho thị trường văn học.

Trong cái khó, “ló” cơ hội

Khó khăn thì ai cũng có thể nhận thấy, giá cả hàng hóa tăng cao trong đó có cả các mặt hàng dùng để làm sách như giá giấy, in ấn, vận chuyển… rồi các loại chi phí như phát hành, quản lý phí cũng nối nhau tăng theo kéo giá sách tăng vọt.

Theo ước tính của các NXB trong nước thì dự kiến cuối năm 2008 giá sách sẽ tăng trung bình khoảng 20%-30%. Giá các loại hàng hóa đều tăng khiến người tiêu dùng cũng trở nên tính toán hơn trong việc chi tiêu.

Sách, nhất là sách văn học mang đậm tính giải trí (khác với các loại sách khoa học hay giáo dục) dễ bị xếp ở đầu danh sách các loại sản phẩm bị giới hạn nhằm cắt giảm chi tiêu trong đời sống gia đình. Giá sách tăng cao khiến cho sách văn học trở nên khó khăn hơn trong việc tìm đến tay bạn đọc.

Nhà văn cũng chịu ảnh hưởng của khó khăn, đúng ra vật giá leo thang thì nhuận bút của nhà văn cũng phải tăng theo nhằm bảo đảm thu nhập. Thế nhưng trên thực tế số tiền nhuận bút hầu như không thay đổi, lý do được nêu ra khá đơn giản, giá sách đã tăng, nếu tăng thêm chi phí nhuận bút sẽ càng… đội giá sách. Trong tình hình khó khăn, nhà văn đành chia sẻ với nhà làm sách và độc giả.

Thế nhưng cũng không hẳn cứ khủng hoảng tài chính là khó khăn, bài học từ các nhà văn thế giới đã trải qua khủng hoảng kinh tế đáng để các nhà văn trong nước học hỏi. Nhà văn người Peru Mario Vargas Llosa cho rằng chính khủng hoảng tài chính cũng là một cơ hội cho các nhà văn.

Những “chấn thương” do sự sa sút của nền kinh tế gây ra cho các cá nhân, tổ chức sẽ là một nguồn cảm hứng lớn cho các nhà văn sáng tác.

Trên thực tế, chính những giai đoạn có nhiều thay đổi lớn lao của thế giới về chính trị, kinh tế… đã kéo theo những sáng tác văn học lớn phản ánh những mâu thuẫn, những bi kịch của thời đại mà tác giả trải qua.

Thực tế tại Việt Nam, những sáng tác văn học cận đại và hiện đại đều nằm trong giai đoạn đất nước có nhiều biến chuyển mạnh mẽ. Thời kỳ đổi mới, nhiều sáng tác mới thành công đều đề cập đến đề tài chuyển đổi kinh tế thị trường, một giai đoạn đầy phức tạp và khó khăn của đất nước.

Những hình mẫu lôi cuốn

Cuộc hội thảo “Văn học nghệ thuật (VHNT) trong cơ chế thị trường và hội nhập” vừa được tổ chức tại TPHCM đã có một khẳng định là sản phẩm văn học nghệ thuật cũng là một loại hàng hóa dù là hàng hóa đặc biệt.

Sản phẩm VHNT cũng phải chịu các quy luật thị trường như mọi loại hàng hóa khác và một trong số đó là quy luật cung cầu. Sản phẩm VHNT cũng phải đáp ứng nhu cầu của độc giả trước khi mang đến cho bạn đọc sự hướng thiện hay cảm nhận về chân thiện mỹ. Vì thế, cũng có lý khi nhà nghiên cứu Nguyễn Đắc Xuân nhận định: hàng hóa “VHNT” không bán được thì nhà sản xuất (tức các nhà văn) phải nhìn lại quy trình sản xuất của mình.

Tán đồng ý kiến này, nhiều nhà văn lão làng cũng thừa nhận đã họ không còn theo kịp tốc độ phát triển và thay đổi của cuộc sống hiện nay. Và ngay cả các nhà văn trẻ cũng gặp khó khăn trong việc lựa chọn đề tài. Rất nhiều tác phẩm của các nhà văn trẻ hiện nay vẫn đang lạc lối, đi tìm những cái tưởng rằng mới lạ nhưng thực chất họ vẫn quanh quẩn với cái cũ.

Cuộc khủng hoảng nào cũng buộc các cá nhân phải có hành động, cách sống mạnh mẽ hơn, quyết đoán hơn để tồn tại. Trong giai đoạn khó khăn về kinh tế đồng thời cũng bộc lộ mâu thuẫn giữa người và người, những trắc trở, khó khăn mà con người phải trải qua. Đặc biệt, khó khăn cũng sẽ làm nổi bật những tấm gương sáng, vượt qua gian khó. Âu đó cũng là những hình mẫu lôi cuốn cho các sáng tác văn học.

TÂN TƯỜNG