“Tôi là thủ lĩnh cổ động viên, người cổ vũ, người bán hàng, người thu nợ, cha xứ nghe xưng tội và còn nhiều vai trò khác mà tôi chưa nhận ra” - đó là những điều mà Tổng Thư ký (TTK) Kofi Annan, người sẽ mãn hạn nhiệm kỳ TTK LHQ vào tháng 1-2007, tự nhận xét về công việc của mình.
- Chân dung vị TTK thứ 7 của LHQ
Ông Annan nhận giải Nobel Hòa bình từ Chủ tịch Ủy ban Nobel Na Uy G.Berge.
Ông Kofi Annan sinh ngày 8-4-1938 tại Kusami, Ghana. Ông K.Annan học về kinh tế, luật và quản trị tại Kumasi, sau đó là ở Minnesota, Massachusetts (Mỹ), Geneva (Thụy Sĩ) trước khi vào làm việc tại LHQ năm 1962 với tư cách là chuyên viên quản trị và ngân sách của Tổ chức Y tế thế giới (WHO).
Ông Annan nói được tiếng Anh, tiếng Pháp và nhiều ngôn ngữ châu Phi. Ông đã đảm trách nhiều công việc quốc tế (hoạt động khẩn cấp, người tị nạn...) trước khi trở thành TTKù LHQ vào ngày 1 tháng 1 năm 1997. Ông tiếp tục nhiệm kỳ thứ hai từ ngày 1-1-2002.
Kể từ khi lên nắm quyền, ông Annan phải đối mặt với rất nhiều thách thức to lớn. Tuy nhiên, ông đã hoàn thành sứ mệnh của mình như giải quyết hàng loạt các cuộc xung đột, nhất là ở Cộng hòa Síp, Đông Timor, Nigeria, Tây Sahara… Ông Annan đã xác định các mục tiêu của mình như sau:
Cải tổ: Ông Annan đã đưa ra một chương trình cải tổ sâu rộng nhằm đưa LHQ phát triển thành một tổ chức mạnh, có khả năng thích nghi với kỷ nguyên mới của toàn cầu hóa. Phần lớn các cải cách của ông Annan đã được thực hiện, nhất là trong lĩnh vực quản lý, cơ cấu tổ chức sao cho tổ chức đáp ứng hiệu quả các nhu cầu cấp thiết như phát triển và duy trì hòa bình.
Song song với đó, Đại hội đồng LHQ cũng đã tiến hành nhiều đợt cải tổ thể chế, nhất là cơ cấu và thành phần HĐBA, cách thức chi trả tài chính và sự phối hợp đồng bộ trong hệ thống thể chế phức tạp. Việc ra đời chức danh Phó TTK LHQ (năm 1998) cũng là bước tiến mới đáng ghi nhận trong lịch sử LHQ.
Châu Phi: Ông Annan coi châu Phi như một ưu tiên hàng đầu và huy động tất cả sự trợ giúp quốc tế để giúp đỡ châu lục này có thể theo được trên con đường hòa bình và phát triển. Ông đã từng đưa ra chuỗi các giải pháp “thực tế và có thể thực hiện được” để giảm căng thẳng chính trị, bạo lực ở châu Phi, cố gắng nâng châu Phi ngang tầm khu vực và quốc tế, đồng thời cũng không quên những thách thức lớn nhất ở châu lục này là nợ nần, bất ổn và dịch bệnh hoành hành.
Các biện pháp duy trì hòa bình: Những năm 90 của thế kỷ trước được nhớ đến nhờ sự gia tăng mạnh mẽ số lần các chiến dịch và hoạt động duy trì hòa bình của LHQ và sự giảm dần các cuộc xung đột (chủ yếu là giảm các xung đột giữa các quốc gia) nhưng cũng gia tăng các mâu thuẫn nội bộ. Ông Annan khiến mọi người tin rằng LHQ được trang bị đầy đủ (trên mọi phương diện quân sự, tài chính và chính trị) để giải quyết được những khó khăn gặp phải trong các cuộc can thiệp có tổ chức nhằm hạn chế hậu quả các cuộc khủng hoảng nhân đạo phức tạp.
- Dấu ấn để lại
Ông K. Annan và phu nhân thăm nạn nhân của cuộc khủng hoảng nhân đạo ở nước Niger (châu Phi).
Trong nhiệm kỳ của ông K.Annan, cải cách LHQ được đặc biệt chú trọng. Và ông Annan đã thực hiện thành công phần nào nhiệm vụ khó khăn đó. Ông sắp xếp lại bộ máy LHQ, loại bỏ 1.000 trong số 6.000 vị trí trong trụ sở LHQ tại New York.
Chỉ một thời gian ngắn sau khi lên nhậm chức, tháng 2-1998, ông Annan thuyết phục thành công chính quyền Iraq cho phép LHQ điều tra về vũ khí hủy diệt hàng loạt. Nhân viên thanh sát của LHQ được phép thanh sát tại các địa điểm mà họ bị từ chối trong suốt bảy năm.
Một năm sau, ông Annan đề ra chiến lược mới cho LHQ: can thiệp. Ông Annan tuyên bố LHQ phải có quyền lực vượt trên một quốc gia có chủ quyền khi cần thiết để ngăn chặn chiến tranh và thảm sát hàng loạt. Tuy nhiên, ông Annan phản đối kế hoạch tấn công Iraq của Mỹ. Lúc đó, ông Annan khẳng định: “Quyết định tấn công Iraq sẽ là không khôn ngoan bởi nó sẽ dẫn đến leo thang bạo lực tại khu vực” - một lời nhận xét hoàn toàn chính xác cho đến thời điểm này.
Tháng 4-2000, ông Annan phát hành “Báo cáo thiên niên kỷ” kêu gọi các thành viên LHQ hành động xóa nghèo và bất bình đẳng. Tháng 4-2001, ông Annan đề ra chính sách năm điểm “Kêu gọi hành động” ngăn chặn đại dịch HIV/AIDS toàn cầu, một “ưu tiên cá nhân” của ông. Ông Annan đã đề xuất thành lập Quỹ Y tế và AIDS toàn cầu, lấy ngân sách từ các nước giàu để giúp đỡ các quốc gia đang phát triển chống lại căn bệnh thế kỷ.
Ông cũng đã thành công trong việc thuyết phục nhiều nước, đặc biệt tại châu Phi, công nhận mối đe dọa lớn lao của đại dịch HIV/AIDS. Bản phúc trình của ông Tổng Thư ký LHQ đề nghị tái cấu trúc Ủy ban Nhân quyền LHQ và ấn định các tiêu chuẩn cho việc định nghĩa thế nào là chủ nghĩa khủng bố, và thỏa thuận về các luật lệ mới liên quan đến vấn đề khi nào thì mới cho phép sử dụng lực lượng quân sự…
Ngày 10-12-2001, ông Kofi Annan và LHQ vinh dự nhận giải thưởng Nobel Hòa bình. Ban giám khảo giải thưởng Nobel nhận định: “Con đường có thể thương lượng duy nhất đến với hòa bình và hợp tác toàn cầu là con đường của LHQ. Ông Annan đã rất xuất sắc trong việc đem lại sức sống mới cho tổ chức này”.
Theo quy định trong Hiến chương LHQ, TTKù như là “viên chức quản trị chính” của tổ chức này. Lúc đầu nhiều người cho rằng vai trò của TTKù chỉ nên giới hạn trong lĩnh vực hành chính. Song vị TTKù đầu tiên, Trygve Lie, đã khẳng định vị trí của ông là phát ngôn và hành xử như một nhà lãnh đạo và một nhà hòa giải. Từ đó, các TTK LHQ thường phát biểu về các vấn đề toàn cầu cũng như sử dụng chức vụ của mình để dàn xếp các mối bất hòa. |
Tháng 1-2007, ông Kofi Annan sẽ hết nhiệm kỳ. Dù vấn đề Iraq bao trùm nhiệm kỳ của mình, vị TTKù LHQ vẫn được ngưỡng mộ và đánh giá cao thông qua các nỗ lực phát triển châu Phi, nỗ lực cải tổ LHQ... Trong bài diễn văn cuối cùng của mình với tư cách là TTK LHQ đọc hôm 11-12, ông Annan không quên kêu gọi Mỹ hợp tác với phần còn lại của thế giới, cùng vượt qua những thách thức toàn cầu. Mặc dù vấn đề cải tổ LHQ chưa hoàn thiện nhưng những gì ông Annan đã làm trong suốt 2 nhiệm kỳ qua đã mang lại cho ông sự tôn trọng rộng rãi.
Tổng thống Pháp Jacques Chirac từng nhận xét: “Châu Âu rất kính trọng ông Kofi Annan và luôn công nhận những nỗ lực hết mình của ông trong sự nghiệp hòa bình và dân chủ”. Còn cựu Đại sứ Mỹ tại LHQ Richard Holbrooke từng miêu tả Kofi Annan là “vị TTKù xuất sắc nhất” trong lịch sử LHQ.
LÊ VÂN (Tổng hợp)
