Vực dậy cây bông vải: Nổi không?

*Mấy năm qua, cây bông vải trong cả nước đã sụt giảm sản lượng đến mức báo động.
*Bộ Công thương đã phê duyệt kế hoạch phát triển ngành dệt may và kế hoạch sản xuất 1 tỷ mét vải dệt thoi…
*Ngành dệt may đã khởi động lại chương trình phát triển cây bông vải, nguyên liệu quan trọng nhưng phát triển trồi sụt trong những năm qua.

Thăng trầm cây bông vải

Năm nay, cây bông vải đã thất thế trước cây khoai mì và cây ngô, diện tích sụt giảm nghiêm trọng. Công ty cổ phần Bông Việt Nam chỉ triển khai trồng được 3.000 ha bông trên tất cả địa bàn quan trọng trọng như Đồng Nai, Đắc Lắc và khu vực phía Bắc. Công ty cổ phần Bông Đồng Nai cũng chỉ trồng vài ngàn ha bông khu vực Đông Nam bộ. Có khác hơn, năm nay Bông Đồng Nai triển khai kế hoạch trồng bông tới một số vùng đồng bằng sông Cửu Long.

Thời đỉnh cao của cây bông, một kg bông bằng 3kg gạo, cây bông có khả năng cạnh tranh với cây trồng khác, đặc biệt trên đất xấu. Có lúc, ngành bông và dệt may đã quy hoạch phát triển cây bông vải lên diện tích cả trăm ngàn ha, đủ sức đáp ứng 50% nhu cầu nguyên liệu ngành dệt trong nước.

Điều gì đã khiến cây bông vải thăng trầm như vậy, dù ngành bông đã từng có một đội ngũ khuyến nông tốt nhất nước, đã xây dựng được mô hình sản xuất “bông nhân dân”, dựa vào nước tưới trời để giảm chi phí sản xuất; có đội ngũ khoa học mạnh và một viện nghiên cứu cây bông nằm tại Ninh Thuận…

Nhìn lại mấy năm qua, kể từ khi ngành bông chuyển từ Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn về với Tập đoàn Dệt may Việt Nam (Vinatex), thuộc Bộ Công nghiệp và nay là Bộ Công thương, sự phát triển của cây bông vải lại đi xuống. Bởi vì về với dệt may, tuy gắn kết được với đầu ra của sản phẩm là bông xơ, thế nhưng khâu nghiên cứu phát triển giống mới và mô hình sản xuất xem ra lại dậm chân tại chỗ.

Ít nhất trong 5 năm gần đây, ngành bông chưa có một giống bông mới nào vượt trội so với mấy giống bông kháng rầy trước đó. Chính vì vậy, cây bông không cho năng suất, kỹ thuật chăm sóc bông đòi hỏi rất cao, chi phí vật tư phân bón và thuốc trừ sâu lớn nên cây bông vải không còn thế cạnh tranh.

Đã vậy, Công ty cổ phần Bông Việt Nam trước đó đầu tư một loạt nhà máy chế biến bông vải, khả năng khai thác công suất thiết bị thấp nên thu hồi vốn chậm, làm công ty lỗ lã nặng. Thêm vào đó, mô hình cổ phần hóa các công ty này đã khiến có lúc doanh nghiệp xa rời công việc trồng bông, tập trung cho một số thương vụ xuất nhập khẩu hàng hóa nông sản kiếm lời, đến khi thị trường tụt giá đã khiến cho doanh nghiệp không kịp trở tay.

“Xốc” lại phong trào trồng bông vải

Mới đây, rà soát lại kế hoạch phát triển ngành dệt may, một trong những yêu cầu sắp tới là ngành dệt may trong nước phải chủ động một phần nguyên phụ liệu để thoát khỏi thế gia công.

Với vai trò đầu tàu, Vinatex đã xốc lại và triển khai thực hiện một số dự án sản xuất nguyên phụ liệu như sản xuất xơ polyeste từ khâu lọc hóa dầu trong nước, sản xuất bông vải, đầu tư các dự án dệt nhuộm vải dệt thoi cao cấp… Cây bông vải được chú ý với việc thành lập ban phát triển cây bông và tăng người của Vinatex về củng cố hoạt động của công ty này.

Ông Nguyễn Hữu Bình, Trưởng ban Phát triển cây bông vải của Vinatex, khi bắt tay vào nhiệm vụ chuẩn bị kế hoạch tái phát triển cây bông vải đã rất lo lắng. Theo ông, qua nhiều năm hoạt động, cùng với kết quả khảo sát của một cơ quan của Pháp cho thấy, Việt Nam có đủ điều kiện phát triển cây bông vải. Đó là các điều kiện về thổ nhưỡng, khí hậu, trình độ của nông dân…

Tuy nhiên, điều kiện cần thì chưa được chú ý, hay nói đúng hơn là chưa đủ. Đó là các chính sách trợ giúp cây bông như các nước đã làm vì cây bông vải rất khó cạnh tranh về giá trị so với những cây hoa màu khác trên các vùng đất tốt. Chúng ta đang  khó khăn trong tích tụ diện tích đất để đầu tư trồng bông dạng trang trại, cơ giới hóa vào sản xuất và áp dụng nhiều biện pháp kỹ thuật tiên tiến trong canh tác…

Theo ông Bình, nhiều nước trên thế giới vẫn đang trợ giá đối với sản xuất bông, vì tuy giá bông xơ trồi sụt không mang lại hiệu quả kinh tế cao nếu đứng một mình, nhưng trong chuỗi giá trị sản xuất ngành dệt may thì chủ động được nguồn nguyên liệu bông vải sẽ mang lại giá trị gia tăng rất cao. 

VĂN THIÊN LỘC