TPHCM có mạng lưới sông rạch dày đặc, chỉ riêng các tuyến có thể khai thác giao thông thủy đã có chiều dài hơn 1.000 km. Bên cạnh đó, sông rạch còn có tác dụng tiêu thoát nước, điều hòa khí hậu và tạo cảnh quan cho TP. Tuy nhiên, nhiều năm trở lại đây, tình trạng hủy hoại các dòng sông vẫn diễn ra ngày càng nghiêm trọng, từ lấn chiếm đến vô tư xả thẳng mọi chất thải độc hại xuống dòng sông.
- Mặt sông...thành đất dự án!
Theo quy định bảo vệ hành lang an toàn đường thủy, chủ đầu tư chỉ được sử dụng phần ranh đất được giao; và với sông cấp 1 như sông Sài Gòn, các công trình xây dựng dân dụng phải nằm cách mép nước ít nhất 50m. Nhưng nhiều cơ quan, công ty lẫn hộ dân đã phớt lờ các quy định này để xây dựng bờ kè ngoài ranh giao đất.
Mới đây, đoàn kiểm tra gồm Sở Tài Nguyên và Môi trường TP (TNMT) đã kết hợp với Sở Giao thông - Công chính (GTCC), Khu Đường sông (KĐS) và UBND quận 2 tổ chức kiểm tra thực địa các dự án xây dựng ven sông Sài Gòn thì phát hiện các bờ kè đều được xây nhô ra sông từ vài mét đến vài chục mét.
Công ty cổ phần May - Xây dựng Huy Hoàng có một dự án nhà ở có diện tích được giao là 39,219 ha nằm trong khu quy hoạch 174,75 ha tại vị trí nằm giữa liên tỉnh lộ 25B và sông Sài Gòn (phường Thạnh Mỹ Lợi, quận 2). Nhờ nằm ở vị trí đắc địa nên ngay trong năm đầu tiên triển khai dự án, số nền nhà trong khu vực này được bán hết veo. Ngay sau đó, để tăng diện tích phân lô bán nền nhà, Huy Hoàng đã xin điều chỉnh quy hoạch cũ, đẩy công viên cây xanh ra mé sông để lấy thêm đất! Nhờ cách xây bờ kè lấn sông này, Huy Hoàng đã lợi được 1,7 ha.
Còn tại phường Bình An, Công ty TNHH Lê Quan xây dựng tuyến kè lấn ra phía sông Sài Gòn trên 4m. Việc lấn sông này đã nhiều năm chưa được xử lý thì ngày 25-5-2005, UBND quận 2 có văn bản cho phép Công ty cổ phần Phát triển nhà Thủ Đức xây dựng tuyến kè nối thẳng với phần lấn ra của Công ty Lê Quan…
- Nhà nhà lấn sông
Các dự án xây dựng lấn chiếm sông rạch thì dễ thấy, còn trường hợp hộ gia đình vi phạm thì đếm không xuể. Đầu tháng 3-2006 KĐS phát hiện hàng loạt vụ. Điển hình là hộ T.T.Q. (KP2, phường Tân Thuận Đông, quận7) san lấp cất nhà lấn ra rạch Bến Ngựa với diện tích 4m x 10m; hộ H.T.D. (đường Nguyễn Xí, phường 26, quận Bình Thạnh) cất hai nhà (21m x 15m và 22,3m x 5,3m) không phép trên rạch Lăng. Tại quận 9 tình hình cũng “nóng” không kém. Ông H.S. (phường Trường Thạnh) đã cho đóng cừ bê tông và đổ đà kiềng xây dựng lấn ra rạch 5m với chiều dài 70m; hộ Đ.V.H. thì xây kè lấn ra rạch Bà Cua 2m trên chiều dài 46m…
Ở huyện Bình Chánh, do các yếu tố lịch sử, hầu hết các con rạch, bờ sông đều bị lấn chiếm. Theo số liệu thống kê chưa đầy đủ của huyện, “đầu bảng” là xã Phong Phú với 399.400m2 rạch bị lấn chiếm, kế đến là xã Bình Hưng với 387.036m2, Phạm Văn Hai với 44.598m2, Tân Kiên với 14.403m2, Bình Chánh với 3.939m2… Còn ở quận Gò Vấp, cơ quan chức năng cũng xác định được gần 550 hộ ở các phường 5,12,13,17 lấn chiếm sông rạch với diện tích gần 270.000m2!
- Sông rạch là túi chứa chất thải?
Với hàng ngàn hộ dân sinh sống trên kênh rạch tất yếu sẽ có một lượng rác sinh hoạt khổng lồ bị vứt xuống sông rạch hàng ngày. Theo một cuộc khảo sát đầu tháng 3-2006, ước tính mỗi ngày hệ thống sông - kênh - rạch TP “phải nhận” khoảng 40 tấn rác sinh hoạt.
Tuy nhiên, rác thải sinh hoạt xả xuống kênh cũng chỉ là chuyện... nhỏ so với các nhà máy. Theo dòng nước đục nhờ nặng mùi, từ kênh Thầy Cai - An Hạ chảy về kinh Xáng, vòng ra sông Chợ Đệm, đâu đâu chúng tôi cũng bắt gặp hình ảnh các nhà máy nhả khói, các xưởng sản xuất ồn ào nằm cặp theo dòng nước. Sau lưng công ty Đ.P. có cả một bãi rác khổng lồ. Dòng nước rỉ từ rác lâu ngày thấm dần xuống đất, dẫn ra kênh Liên vùng rồi đổ vào cống bà Chi, địa phận giáp ranh giữa hai xã Vĩnh Lộc B - Phạm Văn Hai.
Ở xã Bình Lợi, hai tuyến kinh Xáng đứng và kinh Xáng ngang bị nước thải (chưa qua xử lý) từ KCN Lê Minh Xuân “tuồn vào”. Còn đoạn sông Chợ Đệm, góc Vàm Nước Lên, rạch Hưng Nhơn (Tân Kiên) thì mặt nước đã có màu đen. Đặc biệt ở đoạn rạch Tua Bể (Tân Túc) thì ngoài màu đen và mùi hôi ra, nước còn có… dầu nhớt!
Năm 2004, đoàn liên ngành đã kiểm tra 11 đơn vị sản xuất và KCN Lê Minh Xuân “đóng” dọc Kênh Thầy Cai. Kết quả có 8 đơn vị xả nước thải ra kênh, 3 đơn vị có hệ thống xử lý nước thải (HTXLNT) nhưng không chịu vận hành. Sang năm 2005, “phúc tra” các đơn vị trên, ngành chức năng ở Bình Chánh và Sở TNMT đã “ngã ngửa” vì hầu hết các đơn vị mặc dù đều xây dựng HTXLNT nhưng vẫn không vận hành!
Vì sao tình trạng trên chưa được cải thiện dù Sở TNMT kiểm tra và UBND huyện Bình Chánh thường xuyên giám sát các cơ sở gây ô nhiễm? Một doanh nghiệp trước đây ở Bình Chánh (giấu tên) giải thích: “Một khối nước sạch trong KCN giá 2.500 đồng, một khối nước thải ra cũng vậy, vị chi là 5.000 đồng/m3. Trong khi đó, nếu không vào KCN, tôi chỉ mua nước có 2.800 đồng/m3 rồi xả ra thoải mái”
NHÓM PV
