Từ đầu năm đến nay, kim ngạch xuất khẩu của cả nước nhìn chung tăng trưởng tốt, nhiều sản phẩm xuất khẩu chủ lực đã hoàn thành chỉ tiêu cả năm. Tuy nhiên, vấn dề đặt ra chính là năng lực xuất khẩu dường như chưa được mở rộng, điều này sẽ ảnh hưởng đến tốc độ phát triển những năm sau.
Đã huy động tối đa năng lực?
Kim ngạch xuất khẩu trong 8 tháng đầu năm đạt 25,98 tỷ USD, tăng 24,3% so với cùng kỳ năm ngoái. Đây được xem làm một thành công đáng kể trong công tác điều hành kinh tế chung của chính phủ. Trong đó, đã có 7 nhóm mặt hàng vượt kim ngạch 1 tỷ USD là đầu thô, dệt may, giày dép, thủy sản, gạo, linh kiện máy tính-điện tử và đồ gỗ.
Một số mặt hàng xuất khẩu chủ lực khác có giá xuất khẩu tăng hơn so với năm trước như hàng dệt may đạt 3,93 tỷ USD, giày dép 2,4 tỷ USD, thủy sản 2,02 tỷ USD, gạo 1,045 tỷ USD, linh kiện 1,036 tỷ USD, đồ gỗ 1,2 tỷ USD. Nhiều mặt hàng nông lâm sản, trong đó có cao su tăng khá mạnh; sản phẩm khoáng sản như than đá và một số khoáng sản thô cũng có giá trị tăng cao…
Điều có thể thấy ngay là nếu chỉ để hoàn thành kế hoạch kim ngạch xuất khẩu của năm nay thì cầm chắc sẽ đạt và vượt. Thế nhưng, kiểm lại cho thấy mọi năng lực xuất khẩu vốn có dường như đã được khai thác tối đa, còn những năng lực mới chuẩn bị cho năm sau chưa có nhiều và có khả năng chưa được đưa vào khai thác kịp thời, có thể ảnh hưởng lớn đến tốc độ tăng trưởng chung trong năm sau.
Trước hết, khả năng khai thác nguồn dầu thô đã tới giới hạn của các dàn thiết bị đang sử dụng. Nếu trong xu hướng giá dầu có thể giảm thì kim ngạch xuất khẩu mặt hàng này sẽ không thể đạt được mức tăng trưởng như ý muốn vì lượng dầu khai thác không tăng.
Trong những ngày gần đây, giá cao su xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc giảm mạnh, nguyên nhân chủ yếu do nhu cầu sử dụng cao su thiên nhiên của Trung Quốc và Nhật Bản giảm. Mặc dù dự báo giá cao su sẽ tăng trong thời gian tới, nhưng cũng không tăng nhiều so với giá hiện nay.
Nhiều mặt hàng nông thủy sản khác sẽ khó khăn hơn khi xuất khẩu vào thị trường Nhật Bản. Và vì vậy mà hiện chưa có mặt hàng nông sản và thực phẩm chế biến xuất khẩu nào có thể dự báo sẽ tăng cao khi chưa có thị trường mới; nhiều mặt hàng thực phẩm chế biến đang bị giảm kim ngạch do khó khăn về thị trường như sữa, dầu thực vật tinh luyện, mì ăn liền…
Đặc biệt, sản phẩm xuất khẩu chủ lực da giày đang gặp khó khăn tại thị trường EU do Liên minh châu Âu (EC) đang xem xét việc áp đặt thuế bán phá giá đối với mặt hàng giày mũ da hoặc áp đặt hạn ngạch đối với sản phẩm giày dép xuất khẩu của Việt Nam.
Khi thực hiện một trong hai trường hợp này thì năng lực xuất khẩu giày dép vào thị trường EU sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Điều này cũng ảnh hưởng nhiều đến tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước trong năm tới. Đó là chưa kể nhiều doanh nghiệp dệt may hiện không tuyển được lao động, có nơi đầu tư thiết bị phải “trùm mền” vì không có công nhân làm việc.
Thúc đẩy đầu tư tạo thêm năng lực mới
Với những dự báo như hiện nay, nếu không có những nỗ lực mới nhằm duy trì phát triển xuất khẩu, kế hoạch trong năm tới sẽ bị ảnh hưởng. Rõ ràng, việc nhanh chóng đưa các dự án đầu tư đang triển khai vào khai thác nhằm tăng nhanh năng lực xuất khẩu là rất cần thiết. Đồng thời, cần có những biện pháp quyết liệt tháo gỡ khó khăn để thu hút đầu tư trong và ngoài nước tạo thêm những năng lực sản xuất mới.
Ông Vũ Đức Giang, Phó Tổng giám đốc Tập đoàn Dệt May Việt Nam cho biết, ngành dệt may đang chấn chỉnh và cải tổ lại nhằm tăng khả năng cạnh tranh, mang lại giá trị gia tăng cao hơn từ việc tổ chức sản xuất nguyên phụ liệu, nắm công nghệ nhuộm và hoàn tất để chủ động nguyên liệu sản xuất hàng dệt may xuất khẩu. Đồng thời cũng triển khai các biện pháp tổ chức quản lý để giảm chi phí sản xuất, mang lại lợi nhuận cao hơn. Vinatex tập trung đầu tư phát triển mảng thiết kế mẫu cho khách hàng đã có thêm nhiều lựa chọn, có điều kiện đưa nguyên liệu sản xuất trong nước vào sản xuất sản phẩm may mặc xuất khẩu.
Cũng trong thời điểm này, có ít nhất 4 tập đoàn thép hàng đầu thế giới đã nhận được giấy phép hoặc đang xây dựng các dự án đầu tư sản xuất phôi thép, thép tấm cán nóng và cán nguội… nhằm sản xuất các loại thép chuyên dụng cho ngành cơ khí đóng tàu xuất khẩu, cơ khí chính xác, thiết bị thủy công cho các dự án thủy điện lớn đang triển khai… Một số doanh nghiệp khác đang tìm cách hoàn thiện các dự án đầu tư mở rộng nhằm tăng sản lượng và giá trị gia tăng trong từng sản phẩm như Điện Quang, Vinamilk, Cadivi, Vinashin, Vinamoto… Đây là những nỗ lực đáng ghi nhận để trong năm tới có thêm những nguồn lực mới bổ sung cho năng lực xuất khẩu.
THIÊN LỘC
