Công tác phòng chống tham nhũng: Đột phá vào những lĩnh vực nhức nhối

* Có thể xin thí điểm cơ chế mới để chống tham nhũng

Ngày 28-1, tại Hà Nội, Ban Bí thư Trung ương Đảng đã tổ chức Hội nghị toàn quốc để đánh giá kết quả thực hiện công tác phòng chống tham nhũng (PCTN) năm 2009 và triển khai công tác năm 2010 theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 3 (khóa X). Tham dự và chủ trì hội nghị có đồng chí Trương Tấn Sang, Thường trực Ban Bí thư; đồng chí Trương Vĩnh Trọng, Phó Thủ tướng, Phó Trưởng ban Chỉ đạo Trung ương về PCTN.

Hiệu quả còn thấp

Đánh giá sau 3 năm thực hiện Nghị quyết Trung ương 3 (khóa X) “Về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng chống tham nhũng, lãng phí”, Luật Phòng chống tham nhũng, công tác phòng chống tham nhũng, đồng chí Trương Tấn Sang cho rằng công tác này đã “có chuyển biến và đạt được kết quả tích cực trên cả hai mặt phòng và chống. Trên một số lĩnh vực, tham nhũng đã được kiềm chế và có xu hướng giảm (như quản lý, sử dụng tài sản công; chi tiêu thường xuyên bằng nguồn vốn ngân sách; quản lý, sử dụng ODA; thực hiện các chương trình, mục tiêu quốc gia...). So với nhiều năm trở lại đây, công tác phòng chống tham nhũng đã có sự chuyển biến tích cực”.

Báo cáo tổng kết của Ban Chỉ đạo Trung ương về PCTN do đồng chí Vũ Tiến Chiến, Chánh Văn phòng Ban Chỉ đạo Trung ương về PCTN, trình bày tại hội nghị cho biết, sau khi Bộ Chính trị cho ý kiến, Chính phủ ban hành Chiến lược quốc gia PCTN đến 2020 và Chủ tịch nước đã ký Quyết định phê chuẩn Công ước của Liên hiệp quốc về chống tham nhũng; đến nay đã có 30 bộ, ngành, cơ quan ở Trung ương và 59 tỉnh, TP trực thuộc Trung ương ban hành kế hoạch thực hiện Chiến lược quốc gia PCTN đến 2020.

Nhằm tăng cường công tác PCTN, đã có 15 bộ, ngành chuyển đổi công tác ở 1.000 đơn vị, cơ quan với 12.960 người được chuyển đổi. Các địa phương đã có 2.190 cơ quan, đơn vị thực hiện chuyển đổi công tác cho 16.333 người. Với công tác điều tra, truy tố, xét xử các vụ án tham nhũng, từ ngày 1-12-2008 đến 30-11-2009, các cơ quan điều tra tiến hành tố tụng trong cả nước đã khởi tố 289 vụ với 631 bị can.

Tuy nhiên theo ông Vũ Tiến Chiến, một số vụ án nghiêm trọng, phức tạp, do chất lượng điều tra trước đây còn hạn chế và sự phối hợp chưa đồng bộ giữa các cơ quan tiến hành tố tụng khiến thời gian xử lý kéo dài. Bên cạnh đó, tại một số địa phương, việc phát hiện và xử lý vụ việc, vụ án tham nhũng còn ít, chưa tương xứng với tình hình tham nhũng thực tế. Đặc biệt, việc xử lý trách nhiệm người đứng đầu còn ít so với số vụ án tham nhũng đã xét xử.

Cần sự minh bạch, công khai trong PCTN

Thống nhất với báo cáo tổng kết, đánh giá của Ban Chỉ đạo Trung ương về PCTN, nhưng Chủ tịch UBND TP Hà Nội Nguyễn Thế Thảo và Chủ tịch UBND TPHCM Lê Hoàng Quân đều cho rằng, với 2 trung tâm chính trị, kinh tế, xã hội lớn nhất nước này, công tác PCTN luôn có những đặc thù riêng, cũng như tính phức tạp trong mọi vấn đề, như việc quản lý đất đai, dự án đầu tư... Vì vậy, càng đi xuống cơ sở thì cần phải có con người đủ năng lực để làm công tác PCTN, phải tuyên truyền cho nhân dân hiểu và ủng hộ.

“Đặc biệt, trong tình hình hiện nay, chúng ta vẫn đang cố gắng nâng cao về nhận thức của cán bộ, công chức và toàn xã hội đối với công tác PCTN, trong đó lấy phòng ngừa là chính. Vì thế, những kết quả đạt được bước đầu là đáng khích lệ. Nhưng không thể nóng vội, chủ quan được” – Chủ tịch Lê Hoàng Quân nhận định.

Phó Chủ tịch Thường trực Hội Cựu chiến binh Việt Nam Phạm Hữu Bồng cho rằng, hiện nay việc tham nhũng, lãng phí trong các lĩnh vực như xuất nhập khẩu, quản lý đất đai, “mua bán chức quyền”, “mua bán bằng cấp”... diễn ra khá phổ biến. đây là vấn đề không thể xem nhẹ, nhất là trong bối cảnh năm 2010 sẽ diễn ra ĐH Đảng các cấp, tiến tới ĐH Đảng toàn quốc lần thứ XI.

Trong khi đó, Phó Tổng Thanh tra Chính phủ Mai Quốc Bình cho rằng, việc chỉ đạo, triển khai PCTN hiện nay vẫn chưa đồng đều, chưa đủ mạnh giữa các cấp, các địa phương. Các biện pháp, giải pháp đưa ra cũng chưa đủ chế tài để thực hiện một cách triệt để, đặc biệt là nhiều quy định, quy chế chưa theo kịp tình hình phát triển kinh tế - xã hội của đất nước cũng như sự hội nhập với thế giới. Trách nhiệm người đứng đầu trong công tác PCTN cũng như vấn đề minh bạch, công khai trong công tác này mặc dù thời gian qua đã có nhiều chuyển biến nhưng chưa đủ để đáp ứng được tình hình. “Chúng ta PCTN, nếu thiếu đi sự minh bạch, công khai cũng như “nói nhiều, làm ít” thì hiệu quả công tác này sẽ cao” – ông Mai Quốc Bình nói.

Tham nhũng là “giặc nội xâm”

Nói về nguyên nhân những hạn chế, yếu kém của công tác PCTN thời gian qua, tổng kết hội nghị, đồng chí Trương Tấn Sang cho rằng, có những yếu tố chủ quan và khách quan. Trong đó, yếu tố chủ quan có tính quyết định là quyết tâm chính trị của Đảng và Nhà nước về công tác PCTN chưa thực sự trở thành hành động tự giác của tất cả các cấp, các ngành từ Trung ương tới địa phương. Năng lực và sức chiến đấu của một số tổ chức đảng và các cơ quan, tổ chức, đơn vị còn yếu; công tác đấu tranh phê bình và tự phê bình chưa thường xuyên, chưa đủ mạnh ngay trong nội bộ của từng cơ quan, tổ chức, đơn vị để tự phát hiện tham nhũng.

Trách nhiệm người đứng đầu ở nhiều cơ quan, tổ chức, đơn vị chưa thể hiện tương xứng với yêu cầu đòi hỏi của công tác PCTN; nhận thức, ý thức còn hạn chế, còn thiếu chủ động trong triển khai thực hiện công tác PCTN. Hệ thống cơ chế, chính sách trên một số lĩnh vực vẫn còn sơ hở hoặc không phù hợp nhưng chưa được sửa đổi, bổ sung kịp thời...

Đề cập đến công tác PCTN trong năm 2010, đồng chí Trương Tấn Sang yêu cầu phải phấn đấu đạt được mục tiêu “Ngăn chặn, từng bước đẩy lùi tham nhũng, lãng phí”, đột phá và tạo sự chuyển biến rõ nét trên các lĩnh vực, nhất là các lĩnh vực còn yếu kém, nhức nhối (như quản lý sử dụng đất đai, khoáng sản, xây dựng cơ bản, thuế và hải quan, trong tuyển dụng và đề bạt cán bộ...). Tiếp tục hoàn thiện thể chế và chỉ đạo thực hiện các chương trình, đề án theo kế hoạch đã đề ra.

Trong đó cần ban hành cơ chế bảo vệ người tố cáo tham nhũng và khen thưởng kịp thời người kiên quyết đấu tranh chống tham nhũng. Những cơ chế, chính sách nào có thể ngăn ngừa tham nhũng nhưng chưa có sự thống nhất cao thì xin phép để chỉ đạo thí điểm. Mặt khác, phải tăng cường chỉ đạo, điều hành của cấp ủy, chính quyền các cấp đối với công tác PCTN. Đồng thời nâng cao vai trò giám sát của Quốc hội, HĐND các cấp, của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể các cấp trong PCTN...

Thời gian tới, cần tăng cường và nâng cao hiệu quả công tác phát hiện và xử lý các vụ việc, vụ án tham nhũng. Cùng với các biện pháp nghiệp vụ của các cơ quan chức năng, cần phải hết sức coi trọng việc dựa vào nhân dân. Kinh nghiệm những năm vừa qua cho thấy, nhiều vụ án tham nhũng được phát hiện qua tố cáo, tố giác của nhân dân.

 “Trong xử lý các vụ án tham nhũng phải bảo đảm các quy định của pháp luật. Người có hành vi tham nhũng phải bị xử lý kiên quyết, kịp thời, nghiêm minh “bất kể người đó là ai và đang ở cương vị nào”. Chúng ta đã xác định tham nhũng là loại tội phạm nguy hiểm, là giặc “nội xâm” nên đường lối xét xử phải thấm nhuần quan điểm đó; hình phạt phải tương xứng với tính chất và mức độ nguy hại của tội phạm. Có như vậy mới đủ sức răn đe, góp phần phòng ngừa tham nhũng. Bên cạnh đó, cần xem xét nghiêm túc và khắc phục tình trạng các bị cáo phạm tội tham nhũng được hưởng án treo có tỷ lệ cao so với các loại tội phạm khác, gây bất bình trong dư luận xã hội thời gian qua” – đồng chí Trương Tấn Sang nhấn mạnh.

Trần Lưu