Xóm nghĩa trang đổi khác
“Bán nước em ơi…”, ông Mười Lang cất giọng gọi vợ khi thấy chúng tôi ghé vào trước cửa nhà. Vợ ông, bà Huỳnh Thị Nhiên, người phụ nữ với mái tóc muối tiêu, dừng tay khỏi đống vải đang gia công dở rồi tất tả ra xoay máy nước mía. Nhận ra người quen cũ, ông Lang cười lớn, hồ hởi kể chuyện vừa đón cháu nội chào đời cách đây vài tháng.
Ông Mười Lang (tên thật Trương Văn Lang, sinh năm 1959) là một trong những hộ dân đầu tiên sống ở nghĩa trang Bình Hưng Hòa, có khoảng thời gian gắn đời mình với nghề bốc mộ, cũng là một trong số ít căn nhà không nằm trong diện di dời của dự án. Muốn vào nhà ông phải len lỏi từ hướng đường Bình Long, đi qua đoạn đường đất, sỏi và chằng chịt ổ gà, mưa thì ngập nước còn nắng lên bụi bay mù mịt.
Nói là người quen bởi cách đây 2 năm, khi địa phương bắt đầu đẩy nhanh việc bốc mộ giai đoạn 1, 2 để chuẩn bị xây dựng các công trình công cộng, chúng tôi từng ngồi với ông đến tận khuya nghe chuyện đời, chuyện nghĩa trang và những kỳ vọng của một người mà gia đình có ba đời nương tựa bên vùng đất này. Ngồi bên xe nước mía của vợ, ông Lang lại nhắc về những năm tháng khó khăn sau giải phóng.
“Hồi xưa khu nghĩa trang phức tạp lắm, ai cũng khổ. Người ta từ khắp nơi đem người thân về chôn cất. Rồi giang hồ, trộm cắp tụ tập, dân sống quanh đây tối đến ai cũng sợ”, ông nhớ lại. Nhưng rồi những ngôi mộ dần được di dời, chính quyền địa phương siết chặt an ninh “cuộc sống giống như sang trang khác vậy”, ông Lang nói rồi chỉ tay ra con đường trước nhà đang được đề xuất mở rộng hơn 10m.
Con đường đất đá ngoằn ngoèo, mưa ngập, nắng bụi mù ngày nào giờ sắp thành đường mới. Người dân quanh đây bảo nhau chờ ngày xe cộ đi lại dễ dàng hơn, trẻ con đi học cũng bớt cảnh lấm lem. Rồi ông cười khi kể về đứa cháu nội vừa chào đời cách đây vài tháng, gần như cùng lúc nhà bắt đầu mở xe nước mía trước cửa. “Mai mốt nó lớn, tôi xin cho cháu học trường mới xây trong nghĩa trang luôn”. Có lẽ sự hồi sinh của vùng đất này bắt đầu từ những mái nhà như vậy, khi người ta dám nghĩ tới chuyện sinh con đẻ cái, mưu sinh và ở lại lâu dài.
Trở về sự bình yên, hưng thịnh, hiền hòa
Rời nhà ông Lang, chúng tôi tiếp tục men theo con đường ngoằn ngoèo đi sâu vào trong nghĩa trang Bình Hưng Hòa. Đến khu phố 44, giữa khoảng đất từng chằng chịt mộ phần, một công trình lớn hiện ra, tiếng máy thi công rền vang giữa trưa tháng 5. Đó là dự án xây dựng trường THCS trong khu vực nghĩa trang Bình Hưng Hòa với quy mô 41 phòng học, dự kiến hoàn thành vào cuối năm 2026.
Sát mé công trình là một cụm dân cư nhỏ nằm nép mình bên dự án. Chúng tôi gặp bà Huyền (sinh năm 1959) đang ngồi lặt rau trước hiên nhà chuẩn bị cơm trưa cho gia đình. Căn nhà của bà nằm ngoài ranh nghĩa trang, nhưng suốt hơn chục năm qua mọi đổi thay của vùng đất này đều hiện ra ngay trước cửa nhà bà. Bà Huyền kể, ngày trước, chỉ cần mở cửa nhìn ra là thấy mộ nằm san sát. “Hồi đó nhiều khi muốn ngồi trước nhà chút thôi cũng ngại, đêm xuống càng sợ hơn”, bà nói rồi đưa mắt nhìn về phía công trình trường học đang dần thành hình. Giờ đây, tiếng máy thi công ngày đêm vang lên thay cho không khí quạnh hiu trước kia. Với nhiều người dân quanh vùng, âm thanh ấy giống như sự chuyển mình của cả khu đất từng bị xem là “vùng đất chết”.
Câu chuyện đang dang dở thì ông Nguyễn Văn Quang (sinh năm 1957), anh ruột bà Huyền, tất tả chạy xe về. Là thành viên Tổ bảo vệ an ninh trật tự khu phố, điện thoại ông liên tục đổ chuông vì công việc từ phường đến khu phố. Xử lý xong mấy cuộc gọi, ông kéo ghế nhựa ngồi trước cửa nhà rồi chậm rãi kể về hơn 20 năm gắn bó với nghĩa trang. Ông Quang nhớ lại khoảng cuối những năm 1990, nhiều người đi ngang khu nghĩa trang này còn ngán ngại.
“Hồi đó ai cũng sợ, về đêm không ai dám đi ngang nơi này đâu nhưng giờ đã khác, mộ không còn, nhìn trường học mọc lên, người dân mình mừng lắm”, ông kể. Ông vừa nói vừa cùng chúng tôi đi bộ lại gần khu dự án trường học. Người đàn ông với làn da rám nắng đứng lặng nhìn công trình đang xây dựng. Sau nhiều năm, nơi này bắt đầu trở thành chốn người ta có thể nghĩ tới chuyện an cư lâu dài, nơi cái tên Bình Hưng Hòa dường như cũng đang dần trở về đúng nghĩa của sự bình yên, hưng thịnh và hiền hòa.
Trường Tiểu học Trần Đại Nghĩa (phường Bình Hưng Hòa) vừa được khánh thành đúng dịp kỷ niệm 136 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh và đón học sinh đến lớp. Dự án di dời nghĩa trang Bình Hưng Hòa có quy mô thu hồi đất hơn 40ha với hơn 52.000 ngôi mộ bị ảnh hưởng. Từ năm 2010 đến nay, địa phương đã cơ bản hoàn thành việc bốc dỡ, di dời giai đoạn 1, 2 với hơn 30.000 ngôi mộ và dự kiến hoàn tất các khu vực còn lại vào cuối năm 2026. Sau khi hình thành quỹ đất sạch, nhiều công trình hạ tầng dân sinh đã bắt đầu được triển khai, trong đó có Trường Tiểu học Trần Đại Nghĩa. Địa phương cũng đã khởi công xây dựng trường trung học cơ sở trên phần diện tích thuộc dự án. Ngoài các công trình công cộng, dự án di dời còn phục vụ mục đích xây dựng công viên cây xanh, khu sinh thái.
