Việt Nam thuộc nhóm 10 quốc gia có tỷ trọng kinh tế biển cao nhất trong nền kinh tế. TPHCM có vị trí cửa ngõ logistics của quốc gia và Đông Nam Á với kim ngạch xuất khẩu dẫn đầu cả nước. TPHCM sau sáp nhập có cả một vùng lãnh thổ và lãnh hải rộng lớn, hợp nhất, cần được tái cấu trúc.
Với phạm vi lãnh hải trải từ Cần Giờ, Bình Khánh, An Thới Đông qua Phú Mỹ, Châu Đức, Bà Rịa, Vũng Tàu đến Long Hải và Xuân Sơn cộng với 177.000ha đất liền đi cùng, nếu được lựa chọn dựa trên bảo tồn sinh thái, năng lực kết nối, mạng lưới hạ tầng và khả năng phân bổ chức năng, chúng ta sẽ chủ động mở ra một hướng phát triển bền vững cho siêu đô thị này.
Do đó, việc quan trọng cần làm là lập Quy hoạch chung tỷ lệ 1/5000 cho Khu kinh tế biển (MEZ) TPHCM ngay sau khi Quy hoạch tổng thể 2025-2050 được phê duyệt. Quan trọng không kém là thiết kế luôn khả năng huy động vốn từ sớm, tạo ra danh mục cơ hội đầu tư chứ không chỉ danh mục dự án.
Kết quả đối chiếu tầm nhìn phát triển, năng lực tăng trưởng và thực tế của TPHCM đang cho thấy quy hoạch hạ tầng chưa xứng tầm, cách sử dụng đường bờ biển và mặt nước chưa hiệu quả cũng như phân bổ đất nông nghiệp sau sáp nhập chưa hợp lý.
Do vậy, chúng ta có thể sớm giải quyết “tấm áo chật” nói trên bằng chiến lược chuyển trọng tâm từ mở rộng quy mô sang nâng năng suất, chiếm lĩnh những khâu giá trị cao và xây dựng động lực tăng trưởng thế hệ mới.
Nền kinh tế biển của thành phố sẽ hướng tới phát triển đa ngành với 8 trụ cột: cảng và logistics; vận tải biển; dịch vụ tài chính và pháp lý (trung tâm tại Thủ Thiêm); công nghệ hàng hải (Cần Giờ, Vũng Tàu); năng lượng và công nghệ môi trường biển (điện gió, điện mặt trời nổi, LNG tại Long Sơn - Thị Vải); du lịch và dịch vụ biển (Cần Giờ, Côn Đảo); thủy hải sản và kinh tế sinh học biển (Cần Giờ); công nghiệp hỗ trợ và dịch vụ dầu khí (hành lang Phú Mỹ - Châu Đức, Vũng Tàu).
Dựa trên quan điểm phát triển liên vùng, TPHCM giữ vai trò dẫn dắt ở cảng nước sâu, trung chuyển quốc tế, tài chính - pháp lý, trụ sở và thương mại hàng hải, nghiên cứu và phát triển (R&D). Những địa phương lân cận sẽ đóng vai trò bổ trợ theo lợi thế riêng.
Trong quy hoạch hạ tầng, ưu tiên kết nối trực tiếp các tuyến huyết mạch vào khu cảng, nhất là giải cho được bài toán tách giao thông phục vụ công nghiệp khỏi giao thông đô thị - du lịch.
Song song đó, tăng tỷ lệ đất ven mặt nước dành cho công nghiệp và logistics, bổ sung quy hoạch sử dụng biển theo từng nhóm chức năng như tuyến hàng hải, điện gió, khai thác cát, dầu khí, bảo tồn, quân sự và lưu trữ CO2…
Trong đó công nghiệp, sản xuất và dịch vụ được bố trí gần các cụm cảng để giảm chi phí logistics, giảm nguy cơ ô nhiễm nguồn nước và tăng kết nối quốc tế qua cảng biển và sân bay Long Thành.
Tích hợp hạ tầng điện - khí - gió - carbon để TPHCM trở thành trung tâm năng lượng sạch giá trị cao. Tận dụng hạ tầng dầu khí và địa chất biển để phát triển dự án thu giữ và lưu trữ carbon (CCS).
Tái cấu trúc chuỗi sản phẩm du lịch biển trên hơn 400km bờ biển thành các nhóm du thuyền, đăng kiểm và bảo dưỡng du thuyền, thể thao nước; tàu biển du lịch quốc tế cỡ lớn theo mô hình cảng nhà (homeport) gắn với sân bay Long Thành; MICE, golf, kinh tế đêm, phố đi bộ, lễ hội âm nhạc quốc tế; du lịch sinh thái ngập mặn và nghiên cứu khoa học gắn với tín chỉ carbon và bảo tồn. Đó là những nội dung triển khai để hiện thực hóa tầm nhìn kinh tế biển TPHCM.
