Dự án Luật Đất đai (sửa đổi) đã được Bộ Tư pháp thẩm định, dự kiến trình Quốc hội xem xét, thông qua tại kỳ họp tháng 10 tới đây. Trao đổi với phóng viên Báo SGGP, ông Phan Đức Hiếu, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhấn mạnh, để Luật Đất đai (sửa đổi) thực sự đồng bộ, minh bạch và khả thi, cần xác định rõ phạm vi điều chỉnh, không chồng lấn với các luật chuyên ngành và phân định rành mạch giữa luật với nghị định.
* PHÓNG VIÊN: Thưa ông, tại sao yêu cầu phân định ranh giới pháp lý giữa Luật Đất đai và các luật chuyên ngành lại được đặt ra như một đòi hỏi tiên quyết?
- Ông PHAN ĐỨC HIẾU: Bài học kinh nghiệm từ quá trình xây dựng và thi hành pháp luật thời gian qua cho thấy muốn bảo đảm tính thống nhất trước hết phải xác định thật rõ phạm vi điều chỉnh của Luật Đất đai với các luật có liên quan.
Nguyên tắc cốt lõi là Luật Đất đai chỉ quy định các vấn đề về đất đai, không lấn sang quy định về tài sản trên đất hay các nội dung thuộc luật chuyên ngành khác. Chẳng hạn, quy định tại Điều 30 của dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) về chuyển nhượng tài sản trên đất không cần thiết phải đưa vào.
Đồng thời luật chỉ nên giữ vai trò là "luật khung", quy định những vấn đề có tính nguyên tắc thuộc thẩm quyền của Quốc hội, còn những quy định trình tự, thủ tục hay nội dung thực tiễn thường xuyên biến động thì giao Chính phủ quy định. Phải khắc phục triệt để tình trạng "cái không cần thiết thì quy định ở luật, còn cái rất cần thiết thì lại đẩy xuống nghị định".
* Thực tiễn triển khai dự án đầu tư thường gặp ách tắc do chồng lấn thủ tục giữa pháp luật về đấu thầu, đầu tư và đất đai. Theo ông, dự thảo luật cần xử lý mối quan hệ này ra sao?
- Việc lựa chọn nhà đầu tư (qua đấu thầu hay chấp thuận chủ trương đầu tư) hoàn toàn thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật về đấu thầu và đầu tư. Luật Đất đai chỉ đóng vai trò xử lý khâu giao đất hoặc cho thuê đất sau khi đã xác định được nhà đầu tư theo đúng quy định chuyên ngành.
Nếu Luật Đất đai lại quy định thêm các điều kiện lựa chọn nhà đầu tư hay giao đất thực hiện dự án nhà ở cho thuê (như tại Điều 57 của dự thảo luật) sẽ dẫn đến sự lẫn lộn, hình thành "hai vòng thủ tục" chồng lấn và gây khó khăn cho việc tổ chức thực hiện.
* Nghị quyết số 21-NQ/TW ngày 28-7-2026 Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan đặt ra yêu cầu dùng công cụ tài chính, thuế để xử lý tình trạng đất bỏ hoang, chậm đưa vào sử dụng. Định hướng này cần được thể hiện như thế nào trong dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi), thưa ông?
- Để pháp luật về thuế vận hành hiệu quả, dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) phải thể chế hóa đầy đủ các khái niệm pháp lý nền tảng thuộc phạm vi điều chỉnh của mình. Cụ thể, luật phải định nghĩa rõ ràng: thế nào là "đất chưa sử dụng", "đất đang sử dụng", "đất chậm đưa vào sử dụng"... Khi chuẩn hóa được các khái niệm gốc này thì pháp luật về thuế mới có căn cứ đầu vào để áp thuế lũy tiến hay xử lý tài chính đối với đất bỏ hoang, chậm tiến độ. Không thể đẩy toàn bộ trách nhiệm định nghĩa các khái niệm này sang cho luật thuế.
* Các quy định về thu hồi đất và tái định cư đã đảm bảo quyền lợi người dân, thưa ông?
- Tôi đặc biệt quan tâm đến các trường hợp thu hồi đất. Sự liệt kê theo dự thảo (như dự án lấn biển hay tạo quỹ đất đối ứng cho hợp đồng BT...) mới chỉ là nêu "điều kiện cần" chứ chưa phải "điều kiện đủ". Điều kiện đủ mang tính quyết định là dự án đó phải chứng minh được sự cần thiết vì lợi ích quốc gia, công cộng. Nếu căn cứ thu hồi đất quy định chưa thuyết phục hoặc quá dựa vào kế hoạch sử dụng đất thì rất dễ dẫn đến việc thu hồi tràn lan.
Bên cạnh đó, băn khoăn lớn nhất của cử tri là trong trường hợp Nhà nước thu hồi đất mà phương án tái định cư chưa được phê duyệt hay chưa rõ tiêu chuẩn thì cơ chế nào để bảo đảm thực chất quyền và lợi ích hợp pháp của người dân. Dự thảo luật cần gia cố chặt chẽ các điều kiện này để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người bị thu hồi đất, từ đó phòng ngừa và tránh phát sinh khiếu kiện.
