Trong bối cảnh TPHCM bước vào giai đoạn phát triển mới với không gian rộng hơn, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và triển khai Luật Phát triển đô thị, công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực đặt ra yêu cầu về kiểm soát quyền lực để thành phố không chỉ phát triển nhanh mà còn phải phát triển bền vững. Phóng viên Báo SGGP đã có cuộc trao đổi với đồng chí Trần Văn Tuấn, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Trưởng Ban Nội chính Thành ủy, Phó Trưởng Ban Thường trực Ban Chỉ đạo phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực TPHCM.
Xây dựng hệ thống “cảnh báo sớm”
* PHÓNG VIÊN: Thưa đồng chí, công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực (TNLP-TC) hiện nay cần được nhận diện như thế nào?
- Đồng chí TRẦN VĂN TUẤN: Bước vào giai đoạn phát triển mới với không gian rộng hơn, quy mô quản lý lớn hơn cùng với những cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội được Trung ương phân cấp, phân quyền thông qua các nghị quyết quan trọng (như Nghị quyết 260 của Quốc hội sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị quyết 98 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TPHCM; Nghị quyết 09 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển TPHCM trong kỷ nguyên mới) và đặc biệt là Luật Phát triển đô thị, TPHCM có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển nhanh, xứng tầm một đô thị đặc biệt.
Song song đó, TPHCM cũng phải đối diện với không ít nguy cơ, thách thức trong việc quản lý, sử dụng hiệu quả các nguồn lực, phải đáp ứng yêu cầu về kiểm soát quyền lực, phòng ngừa TNLP-TC để không chỉ phát triển nhanh mà còn phải phát triển bền vững.
Vì vậy, công tác phòng, chống TNLP-TC trong bối cảnh hiện nay cần được nhận diện trên những phương diện mới, không chỉ là thất thoát tài sản công, chậm triển khai công trình, dự án, mà còn là những “điểm nghẽn” chậm được tháo gỡ, những thủ tục lòng vòng làm tiêu hao nguồn lực, mất thời gian, tăng gánh nặng chi phí cho người dân và doanh nghiệp. Đặc biệt là sự né tránh, đùn đẩy, e ngại, sợ trách nhiệm, trông chờ chỉ đạo từ cấp trên..., trong khi thẩm quyền đã được phân cấp, nguồn lực đã được giao, dẫn đến bỏ lỡ thời cơ và cơ hội phát triển.
* Ban Nội chính Thành ủy TPHCM sẽ tập trung tham mưu những giải pháp gì để nhận diện và phòng ngừa TNLP-TC từ sớm, từ xa?
- Với vai trò Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo phòng, chống TNLP-TC TPHCM (Ban Chỉ đạo), Ban Nội chính Thành ủy sẽ tập trung tham mưu Ban Thường vụ Thành ủy và Ban Chỉ đạo lãnh đạo, chỉ đạo các cấp ủy, chính quyền, cơ quan, đơn vị các cấp, nhất là cấp cơ sở phải phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm, bảo đảm phương châm “rõ người, rõ việc, rõ thẩm quyền, rõ thời gian, rõ sản phẩm và rõ trách nhiệm”, bảo đảm nguyên tắc giao quyền tương xứng với nguồn lực thực hiện.
Cùng với đó, quán triệt, tuyên truyền, giáo dục, cảnh báo về những nguyên nhân, sai phạm điển hình được đúc kết qua thực tiễn công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát, xử lý vụ án, vụ việc TNLP-TC; giúp cán bộ, công chức chủ động “tự soi, tự sửa, tự khắc phục”, từng bước hình thành ý thức tự phòng ngừa TNLP-TC. Tham mưu nghiên cứu, đề xuất xây dựng hệ thống “cảnh báo sớm”, “bộ chỉ số nhận diện” các rủi ro, nguy cơ phát sinh TNLP-TC trong những lĩnh vực nhạy cảm như đất đai, quy hoạch, tài chính, ngân sách, tài sản công, đầu tư công, đấu thầu, công tác cán bộ, giải quyết thủ tục hành chính...
Song song đó, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, phân tích dữ liệu lớn trong kiểm soát, dự báo, cảnh báo các nguy cơ, dấu hiệu bất thường trong từng lĩnh vực. Để mỗi “con số” thực sự “biết nói”, trở thành “chỉ dấu cảnh báo sớm” thay vì đơn thuần chỉ là số liệu phục vụ tổng hợp, báo cáo, người có trách nhiệm phải giải trình, có phương án xử lý ngay, tránh tình trạng “biết mà không xử lý” hoặc bỏ qua cảnh báo. Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát; chú trọng việc tự kiểm tra, giám sát trong nội bộ, tập trung vào những khâu, lĩnh vực nhạy cảm, nhiều nguy cơ hay những địa bàn, lĩnh vực sử dụng nhiều nguồn lực công, có nhiều thông tin kiến nghị, phản ánh.
* TPHCM đang triển khai nhiều công trình, dự án trọng điểm và các cơ chế, chính sách mới nhằm khơi thông nguồn lực phát triển. Ban Chỉ đạo vừa thống nhất thành lập Tổ giám sát các công trình, dự án trọng điểm. Việc này thể hiện sự đổi mới trong công tác phòng, chống TNLP-TC, thưa đồng chí?
- Việc thành lập Tổ giám sát các công trình, dự án trọng điểm thể hiện chủ trương đổi mới của TPHCM trong công tác phòng, chống TNLP-TC theo hướng chủ động hơn, hiệu quả hơn, đồng hành với nhiệm vụ phát triển của thành phố. Với vai trò Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo, Ban Nội chính Thành ủy tập trung tham mưu đổi mới công tác giám sát các công trình, dự án trọng điểm theo hướng có trọng tâm, trọng điểm, tránh dàn trải. Trong đó, tập trung vào những dự án có nhiều dấu hiệu cảnh báo như thực hiện điều chỉnh dự án nhiều lần, tăng tổng mức đầu tư bất hợp lý, chậm giải ngân kéo dài, vướng mắc chưa được tháo gỡ, lựa chọn nhà thầu thiếu cạnh tranh hoặc trách nhiệm phối hợp giữa các cơ quan chưa rõ ràng... Cùng với đó, tiến hành giám sát trên nguyên tắc “đồng hành - cảnh báo - tháo gỡ”; không can thiệp, làm thay chức năng quản lý của chủ đầu tư; không cản trở tiến độ thực hiện dự án.
Tổ giám sát không chờ đến khi dự án hoàn thành mới hậu kiểm mà tham gia giám sát ngay từ bước phê duyệt chủ trương, bồi thường giải phóng mặt bằng, đấu thầu, thi công và giải ngân. Qua giám sát, kịp thời phát hiện, yêu cầu chấn chỉnh, khắc phục các nguy cơ, thiếu sót; kiến nghị tháo gỡ khó khăn, vướng mắc; đồng thời kiến nghị xử lý nghiêm những hành vi vi phạm pháp luật do chủ quan, thiếu trách nhiệm, không hợp thức hóa vi phạm.
Mục tiêu cuối cùng là xây dựng đội ngũ cán bộ liêm chính, có năng lực, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung; bảo đảm mọi quyền lực đều được kiểm soát, mọi nguồn lực công được sử dụng đúng mục đích, hiệu quả và phục vụ tốt nhất cho sự phát triển của TPHCM, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân.
Đồng chí TRẦN VĂN TUẤN, Trưởng Ban Nội chính Thành ủy, Phó Trưởng Ban Thường trực Ban Chỉ đạo phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực TPHCM
Cơ chế bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung
* Trong bối cảnh TPHCM cần đội ngũ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm để thực hiện những nhiệm vụ mới, theo đồng chí, làm thế nào để vừa kiểm soát chặt chẽ quyền lực, phòng, chống TNLP-TC, vừa bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung?
- TPHCM đã được trao quyền chủ động hơn với các cơ chế, chính sách đặc thù. Để thực hiện hiệu quả những cơ chế, chính sách đó, thành phố cần đội ngũ cán bộ có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức trong sáng, tinh thần tiên phong, gương mẫu, tư duy đổi mới, có năng lực tổ chức thực hiện và khả năng giải quyết việc khó, việc mới. Do vậy, việc vừa kiểm soát chặt chẽ quyền lực, phòng ngừa TNLP-TC, vừa bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung, tránh tình trạng sợ sai, né tránh, đùn đẩy trách nhiệm là vấn đề mang tính cấp thiết, bảo đảm cho động lực phát triển nội sinh của thành phố.
Đây được xem là hai mặt của một thể thống nhất, phải được thực hiện đồng bộ. Theo đó, kiểm soát quyền lực, phòng ngừa TNLP-TC nhằm tạo môi trường làm việc minh bạch, công bằng; xây dựng cơ chế bảo vệ phù hợp nhằm giúp cán bộ mạnh dạn nghiên cứu, đề xuất đổi mới, vì lợi ích chung.
Bên cạnh đó, xây dựng cơ chế phù hợp ràng buộc trách nhiệm trong việc báo cáo, tham vấn, cho ý kiến, không để tình trạng cán bộ tự loay hoay trước những vấn đề mới, khó khăn, phức tạp hoặc vượt quá thẩm quyền. TPHCM triển khai nghiên cứu, đề xuất mô hình thử nghiệm có kiểm soát đối với lĩnh vực đủ điều kiện nhằm tạo không gian nhiều hơn cho đổi mới, sáng tạo. Tiếp tục xây dựng và triển khai hiệu quả cơ chế khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung song song với công tác phát hiện, tôn vinh, khen thưởng, quy hoạch, đào tạo, trọng dụng cán bộ năng động, sáng tạo; có cơ chế nhận diện, xử lý cán bộ né tránh, đùn đẩy, trì trệ, thiếu trách nhiệm.
Ngoài ra, tiếp tục xây dựng cơ chế phân định rõ giữa đổi mới, sáng tạo với hành vi cố ý làm trái, vụ lợi, TNLP-TC. Hoàn thiện cơ chế xem xét miễn, giảm trách nhiệm đối với những rủi ro khách quan trong quá trình đổi mới, sáng tạo theo quy định của pháp luật. Kiên quyết xử lý tổ chức, cá nhân gây khó khăn, cản trở, trù dập, làm giảm động lực đổi mới, sáng tạo của cán bộ.
