Xét tặng danh hiệu nghệ sĩ: Nhìn nhận đúng tài năng, phẩm chất và cống hiến

Tôn vinh xứng đáng với cống hiến

Hội Sân khấu TPHCM vừa thông báo triển khai Kế hoạch xét tặng danh hiệu Nghệ sĩ nhân dân (NSND), Nghệ sĩ ưu tú (NSƯT) lần thứ 11 đến các ủy viên ban chấp hành và chi hội trực thuộc.

Theo quyết định mới do Bộ VH-TT-DL vừa công bố, lộ trình xem xét trao tặng danh hiệu năm nay sẽ kéo dài gần trọn năm 2027. Đằng sau lộ trình và thủ tục này chính là một yêu cầu quan trọng: bảo đảm sự tôn vinh của Nhà nước đến đúng những nghệ sĩ có tài năng, phẩm chất và cống hiến bền bỉ, nổi bật cho đời sống văn hóa, nghệ thuật.

Có hiệu lực từ ngày 22-7-2024, Nghị định số 61/2024/NĐ-CP của Chính phủ quy định về xét tặng danh hiệu “Nghệ sĩ nhân dân”, “Nghệ sĩ ưu tú” đã xác định cụ thể hơn các nhóm đối tượng được xét tặng: từ nghệ sĩ ở các đơn vị công lập, ngoài công lập, nghệ sĩ tự do đến các nghệ sĩ hoạt động nghệ thuật kết hợp nhiều loại hình như nhà quay phim, nhạc sĩ, nhà nhiếp ảnh… Ngoài ra, nghị định cũng quy định rõ hơn cách tính thời gian hoạt động nghề nghiệp, bao gồm thời gian liên tục hoặc cộng dồn.

Điều này mang nhiều ý nghĩa với những nghệ sĩ không có hành trình nghề nghiệp liền mạch, nhất là người hoạt động tự do hoặc từng chuyển đổi môi trường công tác như các nghệ sĩ chuyển qua giảng dạy hoặc ngược lại.

Bên cạnh đó, tiêu chuẩn về thành tích được diễn đạt chặt chẽ hơn. Nghị định 61/2024/NĐ-CP làm rõ yêu cầu về giải Vàng quốc gia của cá nhân, cách quy đổi thành tích từ tác phẩm và tiêu chí dành cho tác phẩm âm nhạc, nhiếp ảnh. Một số trường hợp đặc biệt cũng được cụ thể hóa, trong đó có những nghệ sĩ tuy góp phần quan trọng vào thành công của tác phẩm nhưng ít có cơ hội nhận giải cá nhân, như nhạc công, người làm âm thanh và ánh sáng... Một vai diễn có thể ở lại trong ký ức khán giả nhờ tài năng của diễn viên, nhưng phía sau sức sống ấy còn có tiếng đàn, ánh sáng, âm thanh và sự sáng tạo của nhiều người khác. Ghi nhận đúng vị thế của họ sẽ giúp bức tranh thành tựu nghệ thuật đầy đủ hơn.

Những quy định trên mang đến tính minh bạch cho quá trình xét tặng danh hiệu nghệ sĩ, nhưng trên hết, chất lượng xét tặng vẫn phụ thuộc vào sự thận trọng và hiểu biết nghề nghiệp của các hội đồng chuyên môn. Con số giải thưởng có thể là căn cứ, song không thể thay thế việc nhìn nhận chiều sâu lao động nghệ thuật, sức lan tỏa của tác phẩm và dấu ấn nghệ sĩ để lại trong lòng công chúng.

Công bằng cần cả tiêu chí và sự am hiểu nghề

Đánh giá về quy trình xét tặng năm nay, NSƯT Lê Thiện cho rằng, dù đã có rất nhiều cố gắng để chuẩn hóa các vấn đề về thủ tục hành chính, nhưng quá trình xét tặng một lĩnh vực đặc thù như biểu diễn còn cần cả những cái nhìn am hiểu về hoạt động lao động nghệ thuật.

“Có cống hiến nổi bật được ghi dấu bằng giải thưởng, vai diễn hay tác phẩm, nhưng cũng không ít những đóng góp bền bỉ thể hiện qua nhiều năm giữ nghề, truyền dạy kinh nghiệm, đưa nghệ thuật đến với công chúng... Bởi thế, nếu chỉ nhìn vào những thành tích đong đếm được, một phần quan trọng của đời sống nghệ thuật có thể không được nhận diện đầy đủ”, NSƯT Lê Thiện chia sẻ.

Cùng quan điểm, NSND Trần Minh Ngọc nhấn mạnh đến vai trò, trách nhiệm của các hội đồng xét tặng, từ cấp cơ sở đến cấp bộ, tỉnh thành, Nhà nước. Việc đánh giá thành tựu không dừng ở hồ sơ mà cần nhận diện đóng góp của từng cá nhân và xem xét dấu ấn của họ đối với loại hình nghệ thuật mà họ theo đuổi.

“Tiêu chí phải đủ rõ để hạn chế cảm tính, đủ nghiêm để bảo vệ ý nghĩa danh hiệu, đồng thời đủ sức bao quát những đóng góp không phải lúc nào cũng được thể hiện bằng giải thưởng cá nhân”, NSND Trần Minh Ngọc cho biết.

Đánh giá quy trình xét trao danh hiệu nghệ sĩ lần thứ 11, NSND Trịnh Kim Chi, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội VHNT TPHCM, Chủ tịch Hội Sân khấu TPHCM cho rằng, trước mắt các hội chuyên ngành đang xúc tiến hỗ trợ làm hồ sơ xét tặng cho những nghệ sĩ lớn tuổi, nghệ sĩ tự do hoặc các nghệ sĩ có lịch sử làm nghề phức tạp như qua nhiều đoàn hát, biểu diễn nhiều loại hình… Từ đó, giúp các nghệ sĩ nhận được sự đánh giá, ghi nhận xứng đáng với lao động nghệ thuật của họ.