Tuyển chọn 80 chương trình đào tạo tài năng
Thông tin từ Bộ GD-ĐT, đến nay, bộ đã tiếp nhận 185 chương trình đào tạo tài năng do 24 cơ sở giáo dục đại học đề xuất ở trình độ kỹ sư, thạc sĩ trên các lĩnh vực: khoa học tự nhiên, khoa học sự sống, toán và thống kê, máy tính và công nghệ thông tin, kỹ thuật, công nghệ kỹ thuật, sản xuất và chế biến, kiến trúc và xây dựng. Bộ GD-ĐT sẽ lựa chọn khoảng 80 chương trình đào tạo tài năng đáp ứng đủ điều kiện để các trường triển khai từ năm 2026 với khoảng 3.000 sinh viên.
Các năm tiếp theo sẽ có 100 chương trình đào tạo, trung bình khoảng 6.000 sinh viên theo học/năm. Đồng thời, Bộ GD-ĐT sẽ hướng dẫn các cơ sở lập đề án đào tạo tiến sĩ tài năng để triển khai từ năm 2026, với khoảng 60 chương trình, tuyển sinh 300 nghiên cứu sinh. Các năm tiếp theo có 100 chương trình với khoảng 800-1.000 nghiên cứu sinh/năm.
Đối với lĩnh vực công nghiệp bán dẫn, năm 2025, Bộ GD-ĐT đã ban hành chuẩn chương trình đào tạo trình độ đại học, thạc sĩ và giao 19 cơ sở đào tạo tham gia triển khai. Đến nay, đã có 62 chương trình đào tạo của 26 cơ sở giáo dục đại học tham gia. Bộ GD-ĐT đã thành lập hội đồng và tổ chức thẩm định xét chọn các chương trình. Trong lĩnh vực điện hạt nhân, Bộ GD-ĐT triển khai Đề án đào tạo nhân lực điện hạt nhân bao gồm xây dựng chuẩn chương trình đào tạo trình độ đại học về điện hạt nhân, trình Chính phủ xem xét ban hành Nghị định về học bổng, tín dụng sinh viên và ưu đãi đối với giảng viên, người học. Trong lĩnh vực đường sắt, Bộ GD-ĐT triển khai Đề án đào tạo nhân lực đường sắt đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt…
Tạo đòn bẩy cho nguồn nhân lực
Theo TS Nguyễn Trung Nhân, Trưởng phòng Đào tạo, Trường ĐH Công nghiệp TPHCM, nhà trường đã đăng ký chương trình cử nhân và thạc sĩ các ngành thuộc lĩnh vực STEM (khoa học, công nghệ, kỹ thuật và Toán học).
Đây là tín hiệu tích cực để thu hút và đào tạo nguồn nhân lực công nghệ chiến lược cho kỷ nguyên phát triển của đất nước. Tuy nhiên, vấn đề là tài chính cần phải đảm bảo tính dài hơi và tránh tình trạng như ngành sư phạm khi nhiều trường phải gánh rồi chờ giải ngân. Cùng với đó, cần phải có chính sách rõ ràng để thúc đẩy hợp tác công - tư để tìm kiếm nguồn tài chính lâu dài cho hệ đào tạo này.
Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 29/2025/QĐ-TTg ngày 28-8-2025 về tín dụng ưu đãi đặc biệt cho học sinh, sinh viên và nghiên cứu sinh các ngành khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán. Theo đó, người học được hỗ trợ vay trang trải tiền học phí cùng với tiền sinh hoạt phí tối đa 5 triệu đồng/tháng. Cùng với đó, người học được hỗ trợ vay vốn tín dụng trong suốt thời gian của khóa học với mức lãi suất ưu đãi là 4,8%/năm.
Trong khi đó, TS Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp (Bộ GD-ĐT) cho rằng, việc lựa chọn người học thuộc nhóm tốp 20% cho chương trình kỹ sư và thạc sĩ tài năng là một hướng đi hợp lý để bảo đảm chất lượng đầu vào. Tuy nhiên, chính sách cũng cần tính đến một rủi ro thực tế là xu hướng học sinh chuyển sang khối khoa học xã hội ngày càng nhiều, trong khi nguồn tuyển cho khoa học tự nhiên và kỹ thuật có dấu hiệu thu hẹp.
Về tài chính, muốn chính sách này bền vững thì không thể chỉ trông vào ngân sách Nhà nước mà cần đẩy mạnh mô hình hợp tác công - tư, doanh nghiệp đặt hàng đào tạo, tham gia hỗ trợ tài chính và cùng cam kết đầu ra thì chính sách mới thực chất và bền vững hơn. Các trường có thế mạnh về đào tạo lĩnh vực STEM như các trường thành viên của ĐHQG TPHCM, Trường ĐH Công nghệ Kỹ thuật TPHCM, ĐH Bách khoa Hà Nội, Bộ GD-ĐT cùng với các bộ ngành cần làm rõ vấn đề tài chính hỗ trợ người học. Cùng với đó là vấn đề đầu ra dành cho người học như thế nào để tránh tình trạng “gãy gánh” giữa đường, làm lãng phí ngân sách và ảnh hưởng đến người học.
