Lập hồ sơ khống để trục lợi bảo hiểm
Ông Đặng Đình Tụ (giám đốc một doanh nghiệp tư nhân ở xã Quảng Bị, TP Hà Nội) nhận gửi đóng BHXH cho 12 người quen. Thực tế, những người này không làm việc tại công ty, nhưng ông Tụ lập khống hợp đồng lao động, bảng chấm công, phiếu chi lương, phiếu quyết toán thuế thu nhập cá nhân cho họ.
Ảnh: HOÀNG HÙNG
Tháng 5-2024, cơ quan thuế và BHXH đối chiếu dữ liệu, phát hiện doanh nghiệp đột ngột tăng lao động nữ với mức lương đóng bảo hiểm bất thường. Tổng thiệt hại cho quỹ BHXH là 409,67 triệu đồng (gồm chế độ thai sản 394,94 triệu đồng, chế độ dưỡng sức phục hồi sức khỏe sau sinh 14,73 triệu đồng).
Ngày 17-9, TAND khu vực 6 - TP Hà Nội xét xử vụ án. Ông Tụ thành khẩn khai báo và chủ động vận động những người hưởng lợi nộp lại số tiền đã nhận. Hội đồng xét xử tuyên phạt ông Tụ mức án 18 tháng tù nhưng cho hưởng án treo. Số tiền ông đã thu của người lao động để đóng BHXH bị tuyên thu giữ.
Không chỉ xử lý chủ doanh nghiệp làm giả hồ sơ, mà người trục lợi cũng phải chịu trách nhiệm hình sự khi có hành vi gian lận BHXH. Từ tháng 5-2023 đến tháng 8-2024, dù thực tế không làm việc tại công ty do Nguyễn Thanh H. làm giám đốc nhưng Nguyễn Thị N. đã chuyển 1,6 triệu đồng/tháng để gửi đóng BHXH. H. chỉ đạo lập hợp đồng lao động khống, bảng lương giả và hồ sơ thai sản, giúp N. hưởng 33,6 triệu đồng tiền thai sản từ BHXH.
Ngày 19-1, TAND khu vực 5 - tỉnh Ninh Bình đã tuyên phạt Nguyễn Thị N. 12 tháng tù nhưng cho hưởng án treo, tuyên phạt 60 triệu đồng đối với Nguyễn Thanh H. về tội “Gian lận BHXH”. Hội đồng xét xử buộc N. hoàn trả tiền thai sản đã hưởng trái quy định, buộc H. nộp 14,4 triệu đồng - là tiền đóng BHXH đã nhận từ N.
Chuyển hồ sơ có dấu hiệu vi phạm sang cơ quan công an
Mục đích của quỹ BHXH là để chăm lo an sinh cho người lao động khi gặp rủi ro, ốm đau, thai sản hay lúc về già. Trục lợi quỹ BHXH là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng, xâm phạm trực tiếp đến chính sách an sinh xã hội.
Tội “Gian lận BHXH, bảo hiểm thất nghiệp” (Điều 214) là tội danh mới trong Bộ luật Hình sự 2015, được quy định nhằm cụ thể hóa các hành vi liên quan việc quản lý, bảo vệ và gian lận quỹ bảo hiểm.
Theo ông Trần Dũng Hà, Phó Giám đốc BHXH TPHCM, đơn vị luôn chú trọng công tác phòng ngừa, rà soát phát hiện gian lận, trục lợi về BHXH. Hiện nay, các hình thức gian lận rất đa dạng: gửi đóng BHXH (người không có quan hệ lao động vẫn đưa vào danh sách tham gia BHXH bắt buộc); không đóng BHXH; trốn đóng BHXH, đóng không đúng mức lương; sử dụng giấy chứng nhận nghỉ việc hưởng BHXH giả hoặc giấy chứng nhận nghỉ việc hưởng BHXH được cấp sai quy định để hưởng chế độ ốm đau, đóng vừa đủ thời gian để hưởng trợ cấp thai sản...
Các hành vi này nếu đủ cơ sở thì sẽ bị xử lý hình sự theo một trong các điều 214 (tội “Gian lận BHXH, bảo hiểm thất nghiệp”), 215 (tội “Gian lận bảo hiểm y tế”), 216 (tội “Trốn đóng BHXH, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp cho người lao động”).
“Hành vi gian lận BHXH, bảo hiểm thất nghiệp diễn ra chủ yếu ở các doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp tư nhân. Hình phạt cho tội này có thể lên tới 10 năm tù. Do đó, các doanh nghiệp đừng vì cả nể hay lý do nào đó mà cố tình gian lận, trục lợi BHXH.
Khi phát hiện có dấu hiệu vi phạm, sai phạm, chúng tôi đều chuyển hồ sơ sang cơ quan công an để điều tra, xử lý. Mục đích là nhằm răn đe, cảnh báo đối với những người có ý định sai phạm và thu hồi về các thất thoát quỹ BHXH. Chúng tôi cũng thường xuyên tuyên truyền chế tài hình sự này cho người lao động và người sử dụng lao động”, ông Trần Dũng Hà thông tin.
Với các doanh nghiệp, cần quản lý chặt chẽ chữ ký số và phân quyền nội bộ; cài đặt OTP xác thực gửi về điện thoại cá nhân người đại diện pháp luật trước khi ký nộp hồ sơ bảo hiểm; kiểm tra đột xuất danh sách lao động báo tăng, đặc biệt là lao động báo tăng đóng mức lương cao bất thường hoặc nghỉ thai sản ngay sau khi kết thúc 6 tháng đóng BHXH tối thiểu.
Về phía người lao động, tuyệt đối không gửi đóng BHXH vì hợp đồng giả tạo sẽ bị phát hiện, bị thu hồi tiền BHXH đã hưởng, truy thu tiền BHXH đã đóng. Từng người nên cài đặt ứng dụng VssID (BHXH số) để kiểm tra thường xuyên doanh nghiệp có đóng đúng mức lương thỏa thuận hay không, quá trình đóng BHXH có bị gián đoạn hoặc bị khai khống hay không; ngăn ngừa việc bị lợi dụng thông tin cá nhân để đưa vào danh sách “nhân sự ma”. Đối với lao động tự do, chế độ thai sản, hưu trí cần được tích lũy thông qua BHXH tự nguyện chính thức của Nhà nước, thay vì chọn đường tắt vi phạm pháp luật.
TS ĐINH THẾ HIỂN, Viện trưởng Viện Nghiên cứu tin học và kinh tế ứng dụng
