Luật sư Nguyễn Hồng Lâm (Đoàn Luật sư TPHCM) cho biết, ngày càng nhiều cặp đôi chủ động nhờ đến tư vấn pháp lý trước khi bước vào đời sống hôn nhân. Thỏa thuận tiền hôn nhân, vốn từng bị coi là sự tính toán chi ly, đã được nhìn nhận như một cam kết trách nhiệm và văn minh của các cặp đôi trẻ hiện đại.
Tư duy của các cặp đôi trẻ khi tiếp cận thỏa thuận tiền hôn nhân đã có sự thay đổi rõ rệt. Rất nhiều người chủ động lập hợp đồng, không phải để giữ phần tài sản cá nhân, mà là để đảm bảo tương lai vững chắc cho con cái sau này. Nhóm người chủ động tìm đến dịch vụ này phần lớn là trí thức trẻ, người làm việc trong các tập đoàn đa quốc gia, hoặc các trường hợp kết hôn có yếu tố nước ngoài.
Luật sư Nguyễn Hồng Lâm từng tư vấn cho một trường hợp đặt ra nội dung thỏa thuận rất tỉ mỉ: Quy định cụ thể nghĩa vụ tài chính của người chồng theo từng mốc thu nhập (từ thấp đến cao), thậm chí tính đến cả kịch bản khi người chồng gặp rủi ro thất nghiệp.
Nhìn ở góc độ văn minh, việc dự phòng trước các biến số tài chính thực chất là cách các cặp đôi chủ động bảo vệ sự ổn định cho tương lai. Ông lý giải: “Đa phần các cặp đôi này rất cởi mở, văn minh, không quá đặt nặng chuyện chia tài sản, bởi tài sản có thể chứng minh được qua chứng từ sở hữu và đã được pháp luật quy định rõ ràng. Điều họ quan tâm nhất là nghĩa vụ tài chính dành cho con cái, đặc biệt là chuyện học hành sau này”.
Theo luật sư Trần Minh Hùng (Đoàn Luật sư TPHCM), Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 (Điều 47, Điều 48) cho phép hai bên thỏa thuận xác lập chế độ tài sản trước khi kết hôn. Hai bên có thể thỏa thuận về việc xác định tài sản chung, tài sản riêng; quyền và nghĩa vụ đối với tài sản; việc quản lý, sử dụng, định đoạt tài sản; tài sản bảo đảm nhu cầu thiết yếu của gia đình và nguyên tắc phân chia tài sản. Việc thống nhất các nguyên tắc này ngay từ đầu giúp giải tỏa rất nhiều “ngòi nổ” mâu thuẫn có thể phát sinh trong quá trình chung sống.
Tuy nhiên, cần lưu ý các nội dung thỏa thuận không được vi phạm nguyên tắc bình đẳng giữa vợ và chồng; quyền và nghĩa vụ của vợ chồng trong việc đáp ứng nhu cầu thiết yếu của gia đình; các quy định về giao dịch liên quan đến tài sản chung và quyền, lợi ích hợp pháp của các thành viên trong gia đình.
Đặc biệt, không thể dùng thỏa thuận tiền hôn nhân để tước bỏ hoặc hạn chế trái pháp luật quyền được cấp dưỡng, quyền thừa kế hoặc quyền, lợi ích hợp pháp của cha mẹ, con và các thành viên khác trong gia đình. Đồng thời, nội dung thỏa thuận phải đáp ứng các điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự, được lập trên cơ sở tự nguyện, minh bạch, không lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép.
Bên cạnh những người ủng hộ thỏa thuận tiền hôn nhân như một công cụ minh bạch hóa quan hệ vợ chồng, không ít người vẫn mang tư duy truyền thống, lo ngại việc chưa cưới đã tính toán tài sản sẽ làm tổn thương tình cảm đôi lứa. Giải mã băn khoăn này, luật sư Trần Minh Hùng cho rằng ranh giới giữa sự minh bạch và việc làm sứt mẻ niềm tin nằm ở động cơ và thái độ của người trong cuộc.
Ở nhiều quốc gia, hợp đồng tiền hôn nhân đã được công nhận và áp dụng với những quy định pháp lý riêng biệt. Tại Hoa Kỳ, hợp đồng tiền hôn nhân được pháp luật công nhận ở hầu hết các bang. Tuy nhiên, quy định cụ thể sẽ có sự khác nhau tùy thuộc vào thể chế pháp lý của từng bang.
Tại Vương quốc Anh, hợp đồng tiền hôn nhân trước đây không hoàn toàn ràng buộc về mặt pháp lý. Tuy nhiên, những năm gần đây, tòa án Anh ngày càng có xu hướng tôn trọng các thỏa thuận này nếu được ký tự nguyện, có tư vấn pháp lý độc lập cho cả hai bên và không gây bất công nghiêm trọng cho bất kỳ bên nào.
“Nếu hai bên cùng dựa trên nguyên tắc tự nguyện, thiện chí và công bằng khi công khai tài sản, thu nhập, nghĩa vụ tài chính và nguyên tắc quản lý tài sản, đó là sự chuẩn bị có trách nhiệm để phòng ngừa tranh chấp. Ngược lại, nếu một bên áp đặt các điều khoản nhằm bảo vệ lợi ích của mình, che giấu tài sản hoặc đặt người kia vào tình huống bất lợi thì sẽ dễ làm sứt mẻ tình cảm.
Thỏa thuận tiền hôn nhân cần được nhìn nhận một cách khách quan là sự chuẩn bị có trách nhiệm cho cuộc sống chung, chứ không phải là sự chuẩn bị cho việc ly hôn”, luật sư Trần Minh Hùng lý giải.
Đồng quan điểm, luật sư Nguyễn Hồng Lâm gợi ý các cặp đôi nên bắt đầu cuộc trò chuyện về thỏa thuận tiền hôn nhân từ những điều thiêng liêng và nhân văn nhất: Trách nhiệm tài chính trong việc nuôi dạy con cái.
“Thỏa thuận tiền hôn nhân cũng là một sự cam kết về mặt đạo đức. Khi cùng ngồi lại đặt bút ký, hai bên không phải đang chuẩn bị cho một cuộc ly hôn, mà là đang xem nhau như những “đối tác trọn đời” để cùng thỏa thuận về những yếu tố cơ bản trong cuộc sống. Do đó, hợp đồng tiền hôn nhân có thể xem là tấm lá chắn bảo vệ cho một cuộc hôn nhân bền vững”, luật sư Hồng Lâm nhấn mạnh.
