Vợ Phú là Lã Thúy Kiều và 2 người khác cũng bị khởi tố với tội danh này. Trước đó 3 ngày, vợ chồng Bùi Xuân Huấn (Huấn Hoa Hồng) - Phạm Thị Ngọc Linh cũng bị khởi tố để điều tra về tội “Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng”. Huấn còn bị khởi tố thêm về tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản”...
Vợ chồng vướng vòng lao lý không phải chuyện hiếm, thường hiện diện trong các vụ buôn bán chất cấm, cố ý gây thương tích, buôn lậu hay các đại án kinh tế. Động cơ phạm pháp thường bắt nguồn từ lòng tham, bất chấp để thu lợi bất chính và tâm lý chủ quan, tin rằng có thể che mắt được công lý.
Luật sư Đỗ Ngọc Thanh, Chi hội trưởng Chi hội Luật sư (Hội Bảo vệ quyền trẻ em TPHCM), chia sẻ, vợ chồng là mối quan hệ có mức độ tin cậy và gắn bó rất cao: chung nhà, chung tài chính, hiểu công việc, lịch trình của nhau và thường có tâm lý “người nhà thì phải giúp người nhà”. Đó vốn là nét đẹp trong hôn nhân. Nhưng nếu đặt chữ “giúp” sai vị trí, một người có thể từ chỗ biết việc làm vi phạm của bạn đời, rồi hỗ trợ, che giấu, cuối cùng trở thành đồng phạm.
Về pháp lý, Điều 17 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) quy định đồng phạm là trường hợp có từ 2 người trở lên cố ý cùng thực hiện một tội phạm. Người đồng phạm có thể là người tổ chức, người thực hành, người xúi giục hoặc người giúp sức.
Vì vậy, pháp luật không có ngoại lệ mang tên “giúp chồng” hay “giúp vợ”. Nếu biết rõ hành vi phạm tội mà vẫn cùng bàn bạc, cung cấp tiền, phương tiện, tài khoản, vận chuyển hàng, cảnh giới hoặc cất giữ tang vật theo sự phân công, hứa hẹn từ trước thì tình nghĩa vợ chồng không làm mất đi trách nhiệm hình sự…
Tại điểm a khoản 1 Điều 52 Bộ luật Hình sự quy định về các tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự, có quy định “phạm tội có tổ chức” là một tình tiết tăng nặng, trừ trường hợp tình tiết này đã được sử dụng làm dấu hiệu định tội hoặc định khung hình phạt.
Ở chiều ngược lại, Điều 51 Bộ luật Hình sự về các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự không quy định việc “vì thương vợ”, “vì thương chồng” mà cùng tham gia phạm tội là tình tiết đương nhiên được giảm nhẹ. Tình yêu đúng nghĩa phải là kéo người mình yêu thương ra khỏi một quyết định sai, chứ không phải vì thương mà nắm tay nhau đi sâu hơn vào sai phạm.
Luật sư Ngọc Thanh nhấn mạnh: “Theo Điều 18 và Điều 19 Bộ luật Hình sự, vợ hoặc chồng được miễn trách nhiệm hình sự nếu che giấu hoặc không tố giác hành vi phạm tội của người kia. Tuy nhiên, sự khoan hồng này không áp dụng đối với các tội xâm phạm an ninh quốc gia hoặc tội phạm đặc biệt nghiêm trọng (Điều 389 và Điều 390). Đặc biệt, nếu vợ hoặc chồng có sự bàn bạc từ trước, tham gia giúp sức hoặc cùng thực hiện hành vi, họ sẽ mất quyền miễn trừ và bị xử lý là đồng phạm”.
Cũng theo luật sư Ngọc Thanh, điều day dứt nhất phía sau những bản án vợ chồng đồng phạm là những đứa trẻ. Con cái dễ rơi vào khủng hoảng tâm lý, bỏ học, thu mình và mất đi điểm tựa gia đình. Một quyết định sai của cha mẹ có thể để lại hậu quả dai dẳng trong tuổi thơ của con.
Vợ chồng sống với nhau cần chữ tình, nhưng chữ tình phải đứng bên này lằn ranh pháp luật. Khi một người đang bước xuống bùn, yêu thương không phải là bước xuống cùng, mà là đủ tỉnh táo để kéo người ấy trở lại. Bởi có những cái gọi là giúp nhau thực chất... bằng mười lần hại nhau. Hai người cùng vào vòng lao lý, trong khi chính con trẻ phải trả một món nợ mà chúng chưa hề vay.
Ở góc độ tiếp cận, hỗ trợ trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, bà Nguyễn Thị Thùy Dương, Phó Giám đốc Trung tâm Công tác xã hội - Giáo dục dạy nghề thiếu niên TPHCM, nhận thấy, việc có người thân vi phạm pháp luật ảnh hưởng nặng nề đến sự phát triển nhân cách của các em - sẽ thường gai góc hơn, có hành vi mang tính bất chấp do ảnh hưởng của người lớn.
Khoảng trống do thiếu vắng cha lẫn mẹ đẩy các em vào tình trạng bơ vơ, hạn chế phát triển về trí tuệ, thể chất cũng như tâm lý, nhất là khi các em phải đối mặt với ánh nhìn kỳ thị của xã hội. Các em cũng có nguy cơ cao bị xâm hại, bạo hành, lạm dụng sức lao động và vi phạm pháp luật, tạo vòng xoáy bi kịch liên thế hệ.
Cộng đồng nên chung tay nâng đỡ các em có cha mẹ vướng vòng lao lý. Các tổ chức, hội đoàn, cơ sở bảo trợ xã hội, trường học… cần quan tâm, nắm bắt, phối hợp chặt chẽ, xuyên suốt để hỗ trợ đặc biệt, giúp các em hòa nhập cộng đồng.
