LTS: Theo kế hoạch, dự án Luật Nhà ở (sửa đổi) sẽ được trình Quốc hội xem xét tại kỳ họp thứ hai vào tháng 10-2026. Dự luật được kỳ vọng sẽ khắc phục những điểm nghẽn chính sách, mở ra cơ hội an cư cho người có thu nhập thấp thông qua việc tập trung phát triển loại hình nhà ở cho thuê. Phóng viên Báo SGGP đã có những ghi nhận về thực trạng nhà ở cho thuê và các ý kiến của cơ quan có liên quan, doanh nghiệp bất động sản về cơ chế, chính sách thu hút đầu tư vào loại hình này.
Sau hàng chục năm hoàn thiện chính sách và dành nhiều nguồn lực phát triển nhà ở, thị trường bất động sản vẫn chủ yếu tập trung vào phân khúc nhà ở thương mại và nhà ở xã hội (NƠXH) để bán. Trong khi đó, nhu cầu rất lớn về nhà ở cho thuê, NƠXH để thuê mua với chất lượng và giá cả phù hợp vẫn gần như chưa được đáp ứng.
Mong có chỗ ở ổn định
Chiều muộn, chúng tôi mới hẹn gặp được chị Phạm Thị Tuyên, nhân viên văn phòng, tại một căn nhà trọ nằm sâu trong hẻm nhỏ trên đường Bùi Đình Túy (phường Bình Thạnh, TPHCM). Căn nhà trọ chưa đầy 20m2 vừa là nơi nghỉ ngơi vừa là không gian sinh hoạt của cả gia đình 5 người. Khi chúng tôi đến, chị đang tất bật chuẩn bị bữa tối. Thấy khách, chị vội dắt chiếc xe máy vào trong nhà để nhường lối cho người qua lại. Chị Tuyên cho biết, sau hơn 10 năm lập gia đình với 4 lần chuyển chỗ ở, đây là căn nhà trọ khá nhất mà gia đình chị từng ở. “Với tôi, một mái nhà không chỉ là nơi để tránh mưa, tránh nắng mà còn là nơi các con được lớn lên ổn định, người già được sống an tâm và vợ chồng có thể yên lòng làm việc, vun vén cho tương lai. Nhưng, đó chỉ là giấc mơ xa tầm với khi tổng thu nhập của hai vợ chồng khoảng 30 triệu đồng/tháng, sau khi trừ các chi phí sinh hoạt chỉ còn dư 5-6 triệu đồng”, chị Tuyên chia sẻ.
Không dám “mơ” tới việc mua nhà thương mại, nhưng ngay cả việc mua NƠXH, vốn dành cho người thu nhập thấp, cũng không phải là điều dễ dàng.
Anh Nguyễn Đức Hạnh (quê Cà Mau), làm việc tại một doanh nghiệp ở xã Mỹ Hạnh (tỉnh Tây Ninh) gần 10 năm, nhẩm tính: “Một dự án NƠXH cách nơi tôi làm việc hơn 10km có giá khoảng 21 triệu đồng/m2. Với một căn hộ 2 phòng ngủ diện tích khoảng 60m2, giá dao động 1-1,25 tỷ đồng. Nếu muốn mua, tôi phải có sẵn khoảng 300 triệu đồng để đóng tiền ban đầu và phải chịu nhiều chi phí đến khi nhận nhà, vào ở”.
Không chỉ anh Hạnh, nhiều người lao động, người có thu nhập trung bình tại tỉnh Tây Ninh cũng không kham nổi khoản tiền ban đầu cùng chi phí trả góp gốc và lãi hàng tháng khi mua NƠXH. Bên cạnh đó, một số dự án có vị trí không thuận tiện, tiện ích công cộng chưa thuận tiện nên nhiều người không mặn mà với loại hình nhà ở này. Chẳng hạn, dự án NƠXH Lương Hòa cách khu công nghiệp gần đó nhất khoảng 13km. Với người lao động làm việc theo ca và di chuyển bằng xe máy, quãng đường này khá xa. Do đó, đa số người lao động tại đây chọn phương án thuê phòng, nhà trọ.
Đầu tư nhà ở cho thuê từ hơn 10 năm qua, ông Lê Hữu Nghĩa, Tổng Giám đốc Công ty Lê Thành, cho biết, qua nghiên cứu nhu cầu thuê nhà ở, công ty ghi nhận khoảng 80%-90% người lao động chưa có nhà mong muốn được thuê ổn định 49 năm. Tuy nhiên, chính sách hỗ trợ người dân “sở hữu” nhà chưa phát huy hiệu quả. Kết quả giải ngân gói hỗ trợ vay mua NƠXH theo Nghị quyết 33/NQ-CP của Chính phủ ban hành tháng 3-2023 vẫn rất thấp. Đến hết tháng 4-2026 mới giải ngân được khoảng 11.300 tỷ đồng trong tổng giá trị gói hỗ trợ 120.000 tỷ đồng (về sau quy mô tăng lên 145.000 tỷ đồng).
Theo Sở Xây dựng TPHCM, chỉ tiêu phát triển NƠXH của TPHCM giai đoạn 2021-2030 là 199.400 căn. Trong giai đoạn 2021-2025, thành phố hoàn thành 17.902/18.143 căn, đạt 98% chỉ tiêu. Tuy nhiên, kết quả đạt được vẫn chưa đáp ứng nhu cầu thực tế. Do đó, ở giai đoạn 2026-2030, TPHCM cần phát triển thêm 181.257 căn NƠXH. Riêng với loại hình nhà ở cho thuê, thành phố quyết tâm tạo lập khoảng 50.000 căn.
Nhiều địa phương nhập cuộc
Tại TPHCM, theo Liên đoàn Lao động thành phố, khảo sát bước đầu cho thấy hiện có khoảng 33.520 công nhân, người lao động có nhu cầu về nhà ở. Trong đó, 3.181 trường hợp có nhu cầu thuê; 30.339 trường hợp có nhu cầu thuê mua, chiếm hơn 90%. Phần lớn người lao động được khảo sát cho biết cần chỗ ở để ổn định cuộc sống, gắn bó với thành phố. Điều này phản ánh yêu cầu phát triển nhà ở cho công nhân không chỉ mang tính trước mắt mà nên được nhìn nhận như một chiến lược phát triển nguồn nhân lực lâu dài của TPHCM.
TP Đà Nẵng là một trong những địa phương đi đầu phát triển NƠXH, trong đó quỹ nhà ở thuộc sở hữu nhà nước khá lớn.
Ông Lê Văn Tuấn, Phó Giám đốc Sở Xây dựng TP Đà Nẵng, thông tin, Trung tâm Quản lý và khai thác nhà đang quản lý gần 11.000 căn hộ chung cư, NƠXH thuộc sở hữu nhà nước và gần 2.000 căn ký túc xá sinh viên.
Chị Hoàng Thị Diệu Thùy, công nhân Công ty May mặc Ba Sao, là một trong số những người được thuê NƠXH tại khu vực phường Liên Chiểu trong 5 năm. Chị cho biết mức tiền thuê khoảng 2 triệu đồng/tháng rất phù hợp với thu nhập của công nhân và quan trọng là được giữ ổn định lâu dài. Căn nhà đáp ứng những nhu cầu thiết yếu của gia đình, từ không gian sinh hoạt đến việc học hành, vui chơi của con.
Tuy vậy, theo chị Thùy, để được thuê nhà, người thuê phải hoàn thiện nhiều loại giấy tờ như xác nhận của doanh nghiệp, bảng lương, xác nhận tại địa phương..., nên số người lao động vẫn đang phải chật vật thuê nhà tại Đà Nẵng còn rất lớn.
Với khoảng 2,7 triệu lao động, trong đó hơn 70% đang sinh sống tại các khu nhà trọ, TP Hà Nội cũng gặp khó khăn trong giải quyết nhu cầu chỗ ở cho người dân.
Sở Xây dựng Hà Nội cho biết, thành phố đang triển khai hàng loạt cơ chế mới nhằm thúc đẩy phát triển thị trường nhà ở cho thuê, bao gồm cơ chế chuyển đổi dự án nhà ở thương mại sang nhà ở cho thuê, hình thành quỹ nhà phục vụ nhân lực chất lượng cao và đầu tư hạ tầng đồng bộ để khuyến khích phát triển loại hình này. Tuy nhiên, từ cơ chế, chính sách đến việc hiện thực hóa thành dự án nhà ở cho người dân vẫn là câu chuyện dài.
Tương tự, tại TP Đồng Nai, hơn 700.000 lao động đang làm việc và sinh sống tập trung tại nhiều khu công nghiệp, với nhu cầu nhà ở khoảng 150.000-160.000 căn. Để giải quyết bài toán an cư cho người lao động, TP Đồng Nai đặt mục tiêu giai đoạn 2025-2030 hoàn thành ít nhất 65.000 căn NƠXH. Thực tế, nguồn cung NƠXH đang và sẽ hình thành vẫn còn khoảng cách đáng kể so với nhu cầu.
