Trân trọng và bảo vệ từng dấu vết quý giá

Những nỗ lực bước đầu có kết quả

Trong khuôn viên Công viên Lê Thị Riêng những ngày qua, người dân vẫn lặng lẽ dâng những nén hương thơm tưởng nhớ các Anh hùng liệt sĩ. Cách đó không xa, lực lượng thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ đang miệt mài, tiếp tục mở rộng khu vực khảo sát, thận trọng kiểm tra từng lớp đất.

Sáng 8-7, một bóng người quen thuộc đến Công viên Lê Thị Riêng để dâng hương. Đó là ông Phan Văn Mưa, nhân chứng quan trọng cung cấp thông tin tìm kiếm hài cốt liệt sĩ. Suốt mấy chục năm qua, những hình ảnh, dấu vết về khu vực chôn cất các liệt sĩ vẫn được ông Mưa lưu giữ trong trí nhớ. Chính những ký ức ấy, cùng thông tin của các nhân chứng khác đã góp phần giúp lực lượng chức năng xác định, khoanh vùng những vị trí nghi có rãnh mộ tại Công viên Lê Thị Riêng.

Dâng xong nén hương, ông Phan Văn Mưa đứng lặng hồi lâu. Ông kể lại giây phút không cầm được nước mắt khi chứng kiến những hài cốt liệt sĩ đầu tiên được đưa lên khỏi lòng đất. Suốt bao nhiêu năm đau đáu và nhiều tháng phối hợp cung cấp thông tin, những nỗ lực của các nhân chứng và lực lượng chức năng bước đầu đã có kết quả.

Niềm vui của ông Mưa cũng là cảm xúc chung của những người đã trực tiếp tham gia quá trình xác minh, khảo sát và tìm kiếm suốt thời gian qua. Thiếu tướng Trần Chí Tâm, Phó Chính ủy Quân khu 7, Trưởng Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ Quân khu 7, cho biết, công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng được triển khai sau quá trình khảo sát, xác minh kỹ lưỡng.

Từ ngày 14 đến 30-6, các lực lượng phối hợp khảo sát bằng radar xuyên đất, phân tích địa tầng tại những khu vực nghi có rãnh mộ. Trên cơ sở kết quả thu được, đơn vị tổ chức hội nghị triển khai và bắt đầu đào khảo sát từ ngày 23-6.

Đứng bên khu vực vừa phát hiện hài cốt liệt sĩ, vị tướng từng trải qua nhiều năm công tác trong quân đội không giấu được xúc động. Thiếu tướng Trần Chí Tâm nhớ rõ thời điểm nhận tin từ lực lượng làm nhiệm vụ tại hiện trường. “Ngày đầu tiên triển khai, chúng tôi rất lo lắng. Đến ngày thứ hai, khi đang chủ trì cuộc họp ở đơn vị, tôi nhận được tin báo từ lực lượng tìm kiếm. Tôi cho dừng cuộc họp và trực tiếp xuống hiện trường”, Thiếu tướng Trần Chí Tâm kể.

Trước mắt Thiếu tướng Trần Chí Tâm khi ấy là những phần hài cốt vừa lộ ra sau nhiều lớp đất cùng túi đựng, vũ khí và trang bị của bộ đội. “Như vậy, những thông tin và công sức trong thời gian qua là rất chính xác”, Thiếu tướng Trần Chí Tâm chia sẻ.

Những kết quả đầu tiên mang lại niềm vui và xúc động, nhưng phía trước vẫn còn nhiều công việc khó khăn. Các rãnh tìm kiếm phải tiếp tục được mở rộng với sự thận trọng, tỉ mỉ và trách nhiệm cao nhất.

Công nghệ giúp kết nối ký ức

Phía sau niềm vui khi những hài cốt liệt sĩ đầu tiên được tìm thấy là cả quá trình kiên trì thu thập tư liệu, gặp gỡ nhân chứng, đối chiếu ký ức với bản đồ, địa hình và những biến đổi của khu vực qua nhiều năm. Kết quả bước đầu ấy là sự gặp nhau giữa ký ức lịch sử, kinh nghiệm thực tiễn và những phương pháp khoa học hiện đại.

Chiều 7-7, khi lực lượng làm nhiệm vụ vẫn khẩn trương triển khai công việc, kiến trúc sư Nguyễn Xuân Thắng đến Công viên Lê Thị Riêng, thành kính dâng hương rồi trò chuyện cùng các thành viên trong đội hỗ trợ hậu cần. Gần 20 năm qua, ông Thắng gắn bó với công tác thu thập thông tin phục vụ tìm kiếm hài cốt liệt sĩ. Tại Công viên Lê Thị Riêng, ông cùng các cộng sự phân tích nhiều nguồn tư liệu, kết hợp lời kể nhân chứng với bản đồ, dữ liệu địa hình và các phương pháp kỹ thuật để xác định những rãnh mộ.

Theo kiến trúc sư Nguyễn Xuân Thắng, kết quả quan trọng của nhóm nghiên cứu là xác định, chốt được tọa độ rãnh mộ số 3, qua đó mở ra hướng tiếp cận rõ ràng hơn để tiếp tục khoanh vùng, tìm kiếm các rãnh mộ số 1, 2 và 4. Những cơ sở khoa học được xây dựng trong quá trình nghiên cứu trở thành tiền đề để cơ quan chức năng xây dựng phương án khảo sát, khai quật, từng bước hiện thực hóa tâm nguyện đưa các liệt sĩ trở về với gia đình, quê hương.

Đối với PGS-TS Lê Văn Anh Cường, Trưởng bộ môn Vật lý địa cầu, khoa Vật lý - Vật lý kỹ thuật, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia TPHCM), mỗi khi nhận được thông tin vừa phát hiện thêm hài cốt, ông luôn xúc động khó tả. “Chúng tôi cảm thấy tự hào khi đã góp một phần công sức nhỏ bé để đưa các liệt sĩ trở về với quê hương, gia đình sau hàng chục năm chờ đợi của người thân”, PGS-TS Lê Văn Anh Cường chia sẻ.

Trước đó, vừa trở về TPHCM sau chuyến công tác tìm kiếm hài cốt liệt sĩ tại phường Đăk Cấm và phường Kon Tum, tỉnh Quảng Ngãi, ông cùng các cộng sự đã tham gia ngay vào nhiệm vụ tại Công viên Lê Thị Riêng.

Nhóm chuyên gia gồm 12 thành viên, chủ yếu là giảng viên, sinh viên và cựu sinh viên. Nhóm áp dụng 2 phương pháp vật lý địa cầu không xâm lấn gồm radar xuyên đất và đo điện trở suất. Radar xuyên đất ghi nhận tín hiệu phản xạ từ các lớp địa tầng để nhận diện khu vực có cấu trúc đất bị xáo trộn; phương pháp đo điện trở suất giúp phát hiện sự khác biệt về tính chất vật lý của đất. Việc kết hợp 2 phương pháp giúp giảm sai số, khoanh vùng chính xác hơn những vị trí nghi có mộ liệt sĩ.

Công nghệ khi kết hợp với tư liệu, lời kể nhân chứng và kinh nghiệm của lực lượng chuyên môn có thể giải mã những dấu vết đang nằm sâu trong lòng đất. Để rồi một ngày, những người chiến sĩ đã nằm lại nơi đây hơn nửa thế kỷ có thể trở về với đồng đội, gia đình và quê hương.