Trưng dụng và trưng mua đều là việc Nhà nước buộc giao tài sản bằng một quyết định hành chính, được Nhà nước bồi thường bằng tiền. Tuy nhiên, trưng mua là việc chuyển vĩnh viễn quyền sở hữu một tài sản cho Nhà nước; còn trưng dụng thì giống như việc thuê một tài sản nào đó trong một khoảng thời gian cụ thể.
Theo Điều 14 và Điều 24 Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản, thẩm quyền quyết định trưng mua, trưng dụng tài sản thuộc về một số bộ trưởng. Tại địa phương, thẩm quyền này chỉ thuộc về chủ tịch UBND cấp tỉnh, và luật nghiêm cấm chủ thể này phân cấp thẩm quyền cho người khác.
Tuy nhiên, khi xảy ra lũ lụt, sạt lở chia cắt địa bàn, cần trưng dụng gấp phương tiện (như máy xúc, xe tải, vật tư) ngay tại hiện trường, việc phải chờ quyết định từ chủ tịch UBND cấp tỉnh khiến công tác ứng cứu bị chậm trễ.
Thực tế phát sinh tình huống như trong thời điểm đại dịch Covid-19 bùng phát, một số địa phương đã “xé rào” để kịp thời xử lý tình huống.
Tại Thanh Hóa, ngày 14-7-2020, Chủ tịch UBND thị xã Nghi Sơn ban hành Quyết định số 4534/QĐ-UBND trưng dụng khách sạn Văn Hoa 1 để thành lập khu cách ly tập trung. Ngày 29-7-2021, Ban chỉ đạo chống dịch xã Cư Bao (thị xã Buôn Hồ, tỉnh Đắk Lắk) ban hành Thông báo số 01/TB-BCĐ trưng dụng Trường THCS Ngô Quyền để làm địa điểm cách ly y tế.
Do đó, đề xuất cho chủ tịch UBND cấp xã được trưng mua, trưng dụng tài sản trên địa bàn để phục vụ phòng, chống thiên tai, dịch bệnh, cứu hộ, cứu nạn là cần thiết; nhờ đó địa phương kịp thời có phương tiện ứng phó với thiên tai, bảo vệ tính mạng, tài sản của nhân dân. Để thẩm quyền này được áp dụng thống nhất, cần giải thích thuật ngữ “trường hợp thật cần thiết”.
PGS-TS CAO VŨ MINH
Khoa Luật, Trường ĐH Kinh tế - Luật, ĐHQG TPHCM
