Công an TPHCM vừa triệt phá đường dây chăn nuôi, tiêu thụ heo chứa chất cấm Salbutamol với quy mô đặc biệt lớn. Theo điều tra, từ tháng 1-2026, hơn 10.000 tấn heo chứa chất cấm đã được đưa ra thị trường; hơn 1.000kg Salbutamol bị thu giữ. Vụ việc đặt ra yêu cầu rà soát toàn bộ chuỗi quản lý, gồm nguồn nguyên liệu, lưu thông, chăn nuôi, vận chuyển, kiểm dịch và giết mổ; truy trách nhiệm từng "mắt xích".
Chất cấm “quen mặt”
Tháng 7-2026, Chi cục Chăn nuôi và Thú y, Sở NN-MT TPHCM kiểm tra đột xuất các phương tiện vận chuyển động vật tại một số tuyến giao thông trọng điểm, cửa ngõ ra vào thành phố.
Qua kiểm tra, 3 lô heo có mẫu nước tiểu dương tính với Salbutamol, một chất thuộc nhóm Beta-Agonist bị cấm sử dụng trong chăn nuôi. Toàn bộ 280 con heo thịt, tổng trọng lượng 35.350kg bị tiêu hủy; hồ sơ vụ việc được chuyển sang cơ quan công an.
Mở rộng điều tra, đến nay Công an TPHCM đã triệt phá đường dây chăn nuôi, tiêu thụ heo chứa Salbutamol với quy mô đặc biệt lớn, khởi tố 9 bị can về 4 tội danh.
Từ tháng 1 đến cuối tháng 7-2026, các đối tượng bị xác định đã đưa hơn 10.000 tấn heo chứa chất cấm ra thị trường TPHCM và một số tỉnh, thành phía Nam. Cơ quan công an cũng thu giữ hơn 1.000kg Salbutamol đựng trong các bao in chữ nước ngoài.
Salbutamol là chất bị cấm sử dụng trong chăn nuôi. Trong lĩnh vực y tế, đây là thuốc được kiểm soát chặt chẽ về nhập khẩu, kinh doanh và sử dụng.
Theo PGS-TS-BS Lê Quốc Hùng, nguyên Trưởng đơn vị chống độc, Bệnh viện Chợ Rẫy (TPHCM), trong y khoa, Salbutamol thường được sử dụng dưới dạng xịt hoặc khí dung để điều trị cho bệnh nhân hen, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, giúp giảm tình trạng khò khè và khó thở.
Lý giải vì sao Salbutamol thường bị sử dụng sai mục đích trong chăn nuôi, PGS-TS-BS Lê Quốc Hùng cho biết, dược chất này làm thay đổi chuyển hóa, tăng tích lũy chất đạm trong cơ và giảm tích lũy mỡ, qua đó làm tăng tỷ lệ nạc ở vật nuôi. Lợi dụng đặc tính này, một số đối tượng đã sử dụng Salbutamol trái phép trong chăn nuôi nhằm tăng lợi nhuận.
Nguy hại là Salbutamol tồn dư trong thịt heo có thể ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng. Trong trường hợp ngộ độc cấp tính, Salbutamol có thể gây run tay, bồn chồn, đau đầu, hồi hộp, tim đập nhanh và buồn nôn.
Thuốc cũng có thể làm giảm kali trong máu, gây yếu cơ và tăng nguy cơ rối loạn nhịp tim. Trường hợp nặng có thể gây đau ngực, co giật, thậm chí đe dọa tính mạng. Người mắc bệnh tim hoặc rối loạn nhịp tim có nguy cơ gặp biến chứng tim mạch cao hơn khi phơi nhiễm Salbutamol.
“Điều đáng lo nhất là người tiêu dùng bị phơi nhiễm thuốc mà không hề hay biết, trong đó có trẻ em, người lớn tuổi và người có bệnh nền. Lợi nhuận bất chính thuộc về đối tượng vi phạm, còn nguy cơ sức khỏe lại do cộng đồng gánh chịu”, PGS-TS-BS Lê Quốc Hùng nói.
Thực tế, những năm qua, Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) đã nhiều lần cảnh báo việc sử dụng Salbutamol sai mục đích trong chăn nuôi; đưa nội dung này vào các đợt thanh tra, kiểm tra và hậu kiểm an toàn thực phẩm. Cục Quản lý dược (Bộ Y tế) cũng nhiều lần yêu cầu tăng cường quản lý hoạt động nhập khẩu, kinh doanh và sử dụng Salbutamol, hạn chế nguy cơ thất thoát và sử dụng sai mục đích.
Ông Tạ Mạnh Hùng, Phó Cục trưởng Cục Quản lý dược, Bộ Y tế, cho biết, khi Salbutamol bị trộn vào thức ăn vật nuôi với lượng cao, phần hoạt chất không được đào thải hết có thể tồn dư trong thịt và phủ tạng. Khi sử dụng thực phẩm có tồn dư Salbutamol, người tiêu dùng có thể bị phơi nhiễm hoạt chất này ngoài mục đích điều trị. Đáng lưu ý, nhiệt độ trong quá trình luộc, chiên, nướng không làm phân hủy Salbutamol một cách đáng kể.
“Hiện chưa có bằng chứng dịch tễ đủ vững để quy dư lượng Salbutamol trong thịt là nguyên nhân gây ung thư, biến đổi giới tính hay tổn thương sinh sản. Tuy nhiên, việc đưa hoạt chất này vào thức ăn chăn nuôi với liều cao là sử dụng sai mục đích và tiềm ẩn nguy cơ đối với sức khỏe người tiêu dùng”, ông Tạ Mạnh Hùng lưu ý.
TPHCM hiện có hơn 21 triệu con gia cầm, trên 1,3 triệu con heo và gần 100.000 con trâu, bò. Thành phố có 80 cơ sở giết mổ động vật đang hoạt động. Bình quân mỗi ngày, các cơ sở trên địa bàn giết mổ khoảng 9.000 con heo, tương đương khoảng 720 tấn.
Trong khi đó, nhu cầu tiêu thụ của người dân thành phố khoảng 14.000 con, tương đương 1.120 tấn/ngày. Như vậy, nguồn cung từ hoạt động giết mổ trên địa bàn mới đáp ứng khoảng 64% nhu cầu, phần còn lại phụ thuộc vào nguồn động vật và sản phẩm động vật đưa về từ các địa phương khác.
Thách thức ngăn chặn chất cấm trong chăn nuôi
TS Nguyễn Văn Bắc, nguyên Phó Trưởng Văn phòng Nam bộ, Trung tâm Khuyến nông quốc gia (Bộ NN-MT) nhận định, nguyên nhân cốt lõi khiến chất cấm Salbutamol vẫn âm thầm tồn tại trong chăn nuôi là lợi nhuận bất chính trong khi chế tài xử phạt chưa đủ răn đe. Nghịch lý là, chất cấm giúp vật nuôi tăng trưởng nhanh với chi phí thấp, mang lại lợi nhuận lớn cho người chăn nuôi, trong khi người tiêu dùng thường ưa chuộng thực phẩm giá rẻ.
“Mặc dù nguyên liệu Salbutamol nhập khẩu được cơ quan chức năng kiểm soát chặt chẽ, thách thức vẫn nằm ở nguy cơ nguồn hàng nhập lậu hoặc đi qua đường tiểu ngạch, sau đó lọt vào hoạt động chăn nuôi”, TS Nguyễn Văn Bắc nói.
TS Nguyễn Văn Bắc lo ngại, tình trạng sử dụng chất cấm gây tác động nghiêm trọng đến sự phát triển bền vững của ngành chăn nuôi và đe dọa sức khỏe, an toàn của người tiêu dùng. Các doanh nghiệp chăn nuôi lớn thường nhận thức rõ hậu quả của hành vi này vì liên quan trực tiếp đến uy tín và hoạt động sản xuất, kinh doanh. Trong khi đó, một bộ phận hộ chăn nuôi nhỏ lẻ vẫn chưa nhận thức đầy đủ về rủi ro.
Từ thực tế đó, TS Nguyễn Văn Bắc đề xuất tăng cường tuyên truyền trực tiếp, thường xuyên đến người chăn nuôi, xây dựng các chương trình dài hạn gắn với cam kết không sử dụng chất cấm. Cùng với đó, siết chế tài, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm để đủ sức răn đe. Cơ quan quản lý cũng nên tăng kiểm tra đột xuất và giám sát thường xuyên sản phẩm thịt lưu thông trên thị trường, kịp thời phát hiện vi phạm, triệt phá các đường dây chăn nuôi, tiêu thụ thịt heo chứa chất cấm, bảo vệ sức khỏe và quyền lợi người dân.
Trong khi đó, PGS-TS-BS Lê Quốc Hùng cho rằng, việc ngăn chặn sử dụng chất cấm trong chăn nuôi phải bắt đầu từ khâu kiểm soát nguồn nguyên liệu: Salbutamol được bán cho ai, sử dụng vào mục đích gì và số lượng có phù hợp với nhu cầu sản xuất thuốc hay không. Khi phát hiện vi phạm, cơ quan chức năng nhanh chóng truy xuất nguồn gốc, thu hồi sản phẩm liên quan và thông tin kịp thời để người dân chủ động phòng tránh.
“Chính sách quản lý chú ý ngăn thuốc bị sử dụng sai mục đích, đồng thời bảo đảm người bệnh vẫn có thuốc điều trị. Xử phạt nghiêm là cần thiết, nhưng phải đi cùng khả năng phát hiện sớm và trách nhiệm của từng khâu trong chuỗi cung ứng. An toàn thực phẩm không thể chỉ trông chờ vào sự cảnh giác của người mua”, PGS-TS-BS Lê Quốc Hùng nói.
Ông Trần Phú Cường, Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi và Thú y, Sở NN-MT TPHCM:
Tăng giám sát
Cơ quan chức năng đang tăng cường kiểm soát sản phẩm động vật đưa vào thành phố, tập trung giám sát các chất cấm nhóm Beta-Agonist, thuốc an thần, chỉ tiêu vi sinh, tồn dư kháng sinh trên thịt; theo dõi các bệnh truyền nhiễm như cúm gia cầm, dịch tả heo châu Phi tại cơ sở thu gom, điểm trung chuyển và cơ sở giết mổ.
Khi xét nghiệm nhanh tại hiện trường cho kết quả dương tính, lực lượng chức năng tiếp tục lấy mẫu xét nghiệm định lượng tại phòng thí nghiệm để làm căn cứ xử lý vi phạm.
Sau vụ phát hiện 280 con heo chứa Salbutamol tại TPHCM vào tháng 7-2026, các cơ quan trung ương và thành phố đã yêu cầu tăng cường kiểm tra, giám sát dịch bệnh động vật, vệ sinh thú y, an toàn thực phẩm và chất cấm trong chăn nuôi; siết kiểm soát hoạt động vận chuyển, kinh doanh, thu gom, giết mổ động vật và sản phẩm động vật.
Chúng tôi nỗ lực ngăn chặn thịt heo nhiễm chất cấm, kém chất lượng xâm nhập vào bữa ăn của người dân. Bởi khi lựa chọn thực phẩm nói chung và thịt heo nói riêng, người tiêu dùng cũng gửi gắm niềm tin vào nguồn gốc và chất lượng sản phẩm.
