Cắt đứt hủ tục “nối dây”

Một phụ nữ Vân Kiều có nụ cười hiền lành như chị Hồ Thị Con ở bản Bến Đường, xã Trường Sơn (Quảng Ninh, Quảng Bình) đã dám làm cái việc động trời là cắt đứt tục “nối dây”- một tục lệ đã “hóa đá” lâu đời trong tâm thức của biết bao thế hệ.

Chị Hồ Thị Con đang làm vườn.

Chị Hồ Thị Con nói như để giãi bày: “Mới đầu, mình cũng hãi lắm. Không ngủ được. Sợ con ma núi nổi giận, dân bản, con cái sẽ đau ốm. Nhưng mình nghĩ: Tục lệ mô rồi cũng cũ!”. Không biết tục “nối dây” mà tiếng Vân Kiều gọi là “xợp” có từ bao giờ, nhưng với người Vân Kiều, ngay cả những đứa bé gái lên 10 cũng biết đó là tục lệ quy định con gái 13, 14 tuổi đã lấy chồng thì suốt đời phải phục vụ nhà chồng.

Nếu chồng chết thì phải làm vợ của anh trai hoặc em trai chồng. Nếu những người này có vợ rồi thì làm vợ hai, có vợ hai rồi thì làm vợ ba... Các thế hệ già làng coi đây như khuôn vàng thước ngọc của tổ tiên có uy lực tuyệt đối.

Năm 2001, chồng chị Con mắc bệnh nặng qua đời. Mới một năm, gia đình nhà chồng đã đánh tiếng đòi đưa chị về làm vợ hai cho em trai chồng là Hồ Văn Thục; trong khi Thục đang là chồng của em gái chị. Chị Con nghĩ: Mình đang là chị vợ nó sao lại phải làm vợ nó. Không đúng ý cái bụng rồi! Nghĩ vậy, chị đã lấy cớ còn tang chồng để từ chối việc “nối dây”. Chị nói với Thục: “Xợp là không tốt. Dân bản bắt phạt mấy con trâu cũng được”. Thấy chị dâu khăng khăng từ chối, Thục cũng phải chịu. Có điều, chuyện đó lan đi trong bản như một tin dữ.

Nhà chồng, đặc biệt là bố chồng chị bỏ suốt một tháng lên rẫy vì nghĩ rằng tai họa đang chuẩn bị ập xuống gia đình ông. Nửa năm trôi qua. Bản Bến Đường chẳng có ai bị ma núi bắt. Trong khi đó, có miếng ngon, chị Con đều đem biếu bố chồng. Ông đuổi, chị chỉ khóc, có khi cả ngày tha thẩn làm việc cho nhà chồng đến tối mịt mới về. Mãi sau này, bố chồng chị mới “tha thứ” cho con dâu khi xã rồi huyện cùng khen chị Con là người Vân Kiều đầu tiên bỏ hủ tục lạc hậu.
 
Bây giờ, không chỉ dân bản Bến Đường mà các thôn bản xa gần đều cho rằng chị Con làm đúng. Xã Trường Sơn đã có 25 người làm theo chị. Chị Con hiện là người phụ nữ Vân Kiều duy nhất làm cán bộ xã, với chức vụ Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc xã Trường Sơn. Chị còn được dân bản tín nhiệm bầu làm đại biểu HĐND xã và huyện Quảng Ninh.

Ông Võ Thanh Viếng, Chủ tịch UBND xã Trường Sơn nói: “Chị Hồ Thị Con là đảng viên gương mẫu, một phụ nữ giàu nghị lực. Việc bỏ được tập tục “nối dây” của người Vân Kiều là phá bỏ được rào cản, làm thay đổi nhận thức của dân bản để từng bước xây dựng đời sống văn hóa mới cho bà con”. Nhờ chị mà ở xã Trường Sơn bây giờ, không còn ai bắt ép phụ nữ phải “nối dây” và cũng không ai muốn “nối dây” như trước nữa.

MINH THẮNG

Các tin, bài viết khác