Dấu mốc hiện tại
Trong năm 2025, chúng ta đã đón tiếp gần 40 đoàn lãnh đạo các nước, tổ chức quốc tế, đặc biệt trong các dịp kỷ niệm 50 năm Ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước và 80 năm Quốc khánh. Lãnh đạo Đảng, Nhà nước Việt Nam cũng đã triển khai hơn 70 hoạt động đối ngoại, tăng gần 1,5 lần so với năm 2024, từ thăm cấp Nhà nước, thăm chính thức, hoạt động song phương tại các nước khắp các châu lục, cho đến tham dự các hội nghị, sự kiện khu vực và quốc tế.
Qua việc thiết lập quan hệ ngoại giao với Tuvalu, Việt Nam nâng tổng số quốc gia có quan hệ ngoại giao lên 194, thiết lập được mạng lưới quan hệ đối tác chiến lược, đối tác toàn diện với 38 nước. Trong đó có việc nâng tầm “gắn kết chiến lược” với nước bạn bè truyền thống, thêm 6 Đối tác chiến lược toàn diện, 9 Đối tác chiến lược và 2 Đối tác toàn diện, đưa số quốc gia có quan hệ từ mức đối tác toàn diện lên 42, bao gồm toàn bộ các nước Ủy viên Thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, các nước G7, hầu hết các nước G20. Việt Nam cũng là thành viên tích cực của hơn 70 tổ chức quốc tế.
Không chỉ khẳng định mạnh mẽ vai trò là một trung tâm ngoại giao khu vực, Việt Nam còn ghi đậm dấu ấn đối ngoại đa phương, tiếp tục phát huy vai trò dẫn dắt, định hướng, tham gia xây dựng “luật chơi” tại nhiều diễn đàn, trở thành một mắt xích quan trọng trong quản trị toàn cầu. Việc đăng cai thành công Lễ mở ký Công ước Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng (Công ước Hà Nội) đã khẳng định vai trò dẫn dắt, cầu nối trong việc hình thành khung pháp lý quốc tế về an ninh mạng, được bạn bè quốc tế đánh giá là khoảnh khắc lịch sử gắn liền với uy tín quốc tế của Việt Nam.
Kỷ niệm hành trình 30 năm tham gia và đóng góp cho ASEAN, Việt Nam tiếp tục thể hiện vai trò nòng cốt, là nhân tố quan trọng giữ vững đoàn kết và củng cố vị thế của Hiệp hội. Tại diễn đàn Liên hợp quốc, Việt Nam tiếp tục được nhìn nhận là hình mẫu đối tác tin cậy.
Đảm nhiệm thành công vai trò thành viên Hội đồng Nhân quyền Liên hợp quốc nhiệm kỳ 2023-2025, Việt Nam tiếp tục tái cử nhiệm kỳ 2026-2028 với số phiếu cao (180/188). Việt Nam cũng đang đảm nhiệm vị trí tại sáu trong bảy cơ chế then chốt của UNESCO, đồng thời tiếp tục vận động ứng cử vào các cơ chế đa phương quan trọng.
Hành trang lịch sử
Có lẽ, vào thời điểm diễn ra Đại hội Đảng lần thứ VI năm 1986, đến cả những nhà phân tích lạc quan nhất, cả trong nước lẫn quốc tế, cũng khó có thể hình dung được một vị thế rực rỡ, giàu uy tín và tầm ảnh hưởng đến như vậy của Việt Nam trên trường quốc tế. Như Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn đúc kết: Việc “được trui rèn, thử thách trong những giai đoạn cam go nhất của lịch sử cách mạng Việt Nam đã để lại cho ngoại giao Việt Nam nhiều bài học còn nguyên giá trị”.
Thứ nhất, đó là bài học về việc bảo đảm cao nhất, trên hết và trước hết lợi ích quốc gia - dân tộc. Thứ hai, bài học về sự lãnh đạo thống nhất, tuyệt đối của Đảng, nhạy bén trong nhận định và nắm bắt tình hình, quyết đoán trong việc đưa ra các quyết sách. Thứ ba, bài học về kết hợp nội lực với ngoại lực, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại để tạo nên sức mạnh tổng hợp. Kế tiếp, các bài học kiên định về nguyên tắc nhưng linh hoạt về sách lược theo phương châm “dĩ bất biến ứng vạn biến”; bài học về tầm quan trọng của đoàn kết, đồng thuận; là sự vận dụng nhuần nhuyễn “năm cái biết” (biết mình, biết người, biết thời thế, biết dừng, biết biến), là khả năng tạo dựng thời cơ và chớp thời cơ, là ngoại giao tâm công giúp thu phục lòng người bằng chính nghĩa, tình người, lẽ phải và đạo lý.
Lần trở lại bối cảnh của thời điểm bắt đầu công cuộc Đổi Mới, những đúc kết ấy càng trở nên rõ ràng, xác đáng. Quãng thời gian đó là một giai đoạn vô cùng cam go, cũng chính là thời kỳ khó khăn nhất của Tổ quốc, của cách mạng sau ngày thống nhất đất nước. Xuất phát từ nhiều lý do, nền kinh tế tăng trưởng âm kéo dài, thậm chí rơi vào siêu lạm phát, đời sống nhân dân hết sức khó khăn. Riêng với lĩnh vực đối ngoại, Việt Nam bị bao vây, cấm vận về kinh tế, bị cô lập về chính trị, không thể tập trung xây dựng và phát triển đất nước.
Từ tình hình đầy thách thức đó, Đại hội VI của Đảng thông qua đường lối Đổi Mới toàn diện, xác định rõ: Nhiệm vụ có tính cấp bách trước mắt là giải phóng sức sản xuất, tập trung phát triển kinh tế - xã hội để nhanh chóng thoát ra khỏi tình trạng khủng hoảng, phá thế bị bao vây, cấm vận, cô lập, đồng thời mở rộng quan hệ đối ngoại.
Song, mới chỉ vừa bắt đầu, công cuộc Đổi Mới của đất nước đã phải đối diện thêm một thách thức khổng lồ: Sự sụp đổ của Liên Xô (cũ) cũng như hệ thống các nước xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu đặt chúng ta trước một ngã ba đường. Mặc dù vậy, Đảng ta vẫn lựa chọn sáng suốt: Kiên định với những giá trị cốt lõi và quan trọng nhất, theo nguyên tắc “dĩ bất biến ứng vạn biến” (mà trong đó, cái “bất biến” là lợi ích quốc gia, dân tộc; là mục tiêu xây dựng xã hội chủ nghĩa dưới sự lãnh đạo tuyệt đối của Đảng), như năm 1946 Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn Quyền Chủ tịch nước Huỳnh Thúc Kháng trước khi lên đường công du nước Pháp.
Trong những chặng đường xuyên thế kỷ nối tới hiện tại, Việt Nam tiếp tục phải đối mặt và vượt qua không ít khó khăn được đặt ra từ thực tế, khi bối cảnh trong nước và quốc tế diễn biến ngày càng phức tạp, nơi cơ hội và thách thức luôn đan xen, song hành; còn các thế lực thù địch vẫn chưa hề buông bỏ những âm mưu nhằm xô lệch định hướng và thay đổi chế độ, với công cụ là những thành tựu về công nghệ, cũng như sự bùng nổ của internet và mạng xã hội.
Ngoại giao đa phương góp phần đưa Việt Nam từ nước bị bao vây, cô lập trở thành một thành viên tích cực, có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế. Ngoại giao kinh tế và hội nhập quốc tế ngày càng trở thành động lực quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội, huy động các nguồn lực, điều kiện bên ngoài cho phát triển. Các lĩnh vực công tác người Việt Nam ở nước ngoài, ngoại giao văn hóa, thông tin đối ngoại, bảo hộ công dân tiếp tục được triển khai hiệu quả, toàn diện.
Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn
Hướng tới những mục tiêu thế kỷ
Cả chặng đường ấy, đường lối đối ngoại Việt Nam vẫn luôn được hoạch định trên những cơ sở vững chắc, mang tính nền tảng, kim chỉ nam: Chủ nghĩa Marx - Lenin cùng tư tưởng Hồ Chí Minh về đối ngoại; truyền thống ngoại giao ngàn năm dựng nước và giữ nước của dân tộc; tình hình và nhiệm vụ cụ thể của cách mạng trong nước; cùng tình hình thế giới và khu vực.
Là một bộ phận hợp thành đường lối chung của Đảng Cộng sản Việt Nam, đường lối đối ngoại của Đảng cũng luôn được giao nhiệm vụ phải góp phần tận dụng thời cơ, thuận lợi, đưa đất nước vượt qua khó khăn, nhằm thực hiện thắng lợi những mục tiêu, nhiệm vụ chiến lược; tranh thủ tối đa nguồn lực bên ngoài, kết hợp hiệu quả sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, nhằm xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội, dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh trong suốt 40 năm qua.
Thế giới đang đứng trước thời điểm bước ngoặt, với những diễn biến khó lường, phức tạp, những chuyển động sâu rộng về chính trị, an ninh, kinh tế, khoa học, quân sự, khoa học - công nghệ. Trong nước, giai đoạn sắp tới có ý nghĩa quan trọng bản lề, nước rút trong việc thực hiện thắng lợi những mục tiêu phát triển đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, đưa đất nước vào kỷ nguyên mới.
Và chính vì vậy, như Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh: “Trong kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, ngoại giao Việt Nam phải vươn lên những tầm cao mới để hoàn thành những trọng trách vinh quang mới, xứng đáng là đội quân tiên phong, binh chủng hợp thành của cách mạng Việt Nam”. Điều đó đòi hỏi ngành ngoại giao phải không ngừng đổi mới, nâng tầm, kiến tạo vững chắc “sức mạnh mềm”, góp phần bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa từ sớm, từ xa.
