Phản biện trên cơ sở tôn trọng
Theo tôi, điều đáng quan tâm hiện nay không chỉ là một số biểu hiện thiếu lễ phép trong giao tiếp trực tiếp, mà còn là cách một bộ phận sinh viên phản ứng khi không hài lòng với điểm số, kết quả học tập hoặc cách xử lý của giảng viên. Bất đồng trong môi trường giáo dục là điều có thể xảy ra. Vấn đề nằm ở cách các bên trao đổi và giải quyết bất đồng ấy.
Mạng xã hội khiến những mâu thuẫn vốn có thể giải quyết trong phạm vi lớp học dễ bị đẩy đi xa hơn. Đặc biệt, thông tin một chiều, thiếu bối cảnh hoặc ngôn từ xúc phạm có thể khiến người tiếp nhận vội đánh giá, quy kết, gây tổn hại đến danh dự người thầy khi sự việc chưa được làm rõ.
Chẳng hạn, một tình huống có thể xảy ra là sinh viên không đồng tình với điểm số. Thay vì trao đổi với giảng viên hoặc gửi kiến nghị đến nhà trường, sinh viên lại đăng hình ảnh, nội dung trao đổi lên mạng kèm bình luận mang tính quy kết. Từ một thắc mắc về học tập, sự việc có thể trở thành xung đột, khiến đối thoại khó khăn hơn.
Sinh viên có quyền không đồng tình, có quyền phản biện, nhưng phải lựa chọn cách thức phù hợp, dựa trên sự thật và tôn trọng người khác. Tự do bày tỏ quan điểm không đồng nghĩa với quyền xúc phạm danh dự, nhân phẩm của bất kỳ ai. Việc hướng dẫn người học cách kiến nghị, trao đổi và ứng xử trên mạng vì vậy cần được coi là một phần của giáo dục trong nhà trường.
Ở chiều ngược lại, giảng viên phải công tâm, chuẩn mực, biết lắng nghe và tôn trọng sinh viên. Sự gương mẫu của người thầy thể hiện qua cách đánh giá, giải thích và tiếp nhận những ý kiến khác biệt. Khi người học được lắng nghe nghiêm túc, đối thoại sẽ có cơ sở để tháo gỡ khúc mắc.
Công bằng trong xử lý và trách nhiệm sửa sai
Khi xảy ra phản ánh, mâu thuẫn giữa sinh viên và giảng viên, nguyên tắc quan trọng nhất là không vội kết luận khi chưa xác minh đầy đủ thông tin. Đồng thời, nhà trường không nên để những mâu thuẫn nhỏ kéo dài thành xung đột lớn. Tiếp nhận và xử lý kịp thời chính là cách bảo vệ cả người dạy lẫn người học.
Tại Trường ĐH Lạc Hồng, nhà trường đã ban hành Quy tắc ứng xử đối với cán bộ, giảng viên, nhân viên và người học; đồng thời có quy chế công tác sinh viên, quy trình xử lý kỷ luật và quy trình tư vấn tâm lý sinh viên. Đây là những cơ sở để định hướng hành vi, tiếp nhận và xử lý các vấn đề phát sinh.
Theo tôi, khi có phản ánh, cần tiếp nhận qua đầu mối phù hợp, làm việc riêng với các bên, kiểm tra tài liệu, nội dung trao đổi và chứng cứ liên quan. Trên cơ sở đó, nhà trường đưa ra kết luận khách quan, công bằng cùng hướng xử lý cụ thể. Không thể chỉ dựa vào một nội dung đăng tải hay phản ứng trên mạng để đánh giá toàn bộ sự việc.
Nếu giảng viên có sai sót, nhà trường phải nghiêm túc xem xét trách nhiệm, không bao che. Ngược lại, nếu sinh viên có hành vi xúc phạm, đe dọa hoặc vi phạm quy định thì phải xử lý tương xứng. Bảo vệ tôn nghiêm nghề giáo cần đi cùng sự công bằng, để quyền phản ánh của sinh viên được bảo đảm và giảng viên không phải chịu những quy kết thiếu căn cứ.
Về lâu dài, cần chuyển từ tư duy xử lý sự việc sang xây dựng văn hóa ứng xử ngay từ đầu. Mỗi trường cần có quy tắc rõ ràng, kênh tiếp nhận phản ánh minh bạch và quy trình xử lý đủ sức răn đe, đồng thời giữ được mục tiêu giáo dục.
Phòng Công tác sinh viên cần làm đầu mối nắm bắt tâm tư, phát hiện sớm mâu thuẫn, tổ chức tư vấn; phối hợp với khoa, cố vấn học tập, Đoàn Thanh niên và Hội Sinh viên để hỗ trợ người học. Gia đình cũng cần đồng hành, giúp con em hiểu trách nhiệm, biết nhận lỗi và lựa chọn cách ứng xử phù hợp.
Khi sinh viên mắc sai lầm, cần tạo cơ hội để các em nhận lỗi, khắc phục hậu quả và sửa chữa. Tuy nhiên, tạo cơ hội không đồng nghĩa với bỏ qua vi phạm. Sự phối hợp nhất quán giữa nhà trường và gia đình sẽ giúp người học hiểu giới hạn hành vi, chịu trách nhiệm về việc mình làm. Từ những việc cụ thể ấy, sự tôn trọng được nuôi dưỡng và tôn nghiêm nghề giáo được giữ gìn trong đời sống học đường.
Báo Sài Gòn Giải Phóng mở diễn đàn "Giữ vững tôn nghiêm nghề giáo" để ghi nhận ý kiến đóng góp của các nhà quản lý, chuyên gia, nhà giáo. Các ý kiến đóng góp gửi về địa chỉ mail toasoan@sggp.org.vn.
