Xác lập, bảo vệ vị trí đáng kính của người thầy

Đừng để người thầy lên lớp với sự bất an

Sự tôn nghiêm của nghề giáo bắt nguồn từ truyền thống tốt đẹp trong văn hóa Việt Nam. Ngày nay, phần lớn các gia đình vẫn yêu thương, tin tưởng và đồng hành cùng nhà trường; phần lớn học sinh vẫn chăm ngoan, lễ phép, biết ơn thầy cô. Thế nhưng trong bức tranh giáo dục hiện đại, bên cạnh những điểm sáng vẫn còn tồn tại những gam màu “xám” đáng buồn, thậm chí nhức nhối. Có lúc, sự tôn nghiêm của nhà giáo đã bị tổn hại bởi hành vi bạo lực học đường, bởi sự thiếu kiềm chế của một bộ phận phụ huynh và sự buông lỏng của chuẩn mực xã hội. Việc thầy cô bị xúc phạm danh dự, bị hành hung ngay tại bục giảng, bị công kích tập thể trên mạng xã hội chỉ dựa trên những thông tin một chiều, cắt xén... không còn là chuyện hiếm hoi.

Là nhà quản lý giáo dục, khi đọc được những thông tin ấy, tôi đau lòng tự hỏi: "Vì đâu nên nỗi?" Khi người thầy phải lên lớp với tâm lý bất an, khi những bất đồng trong giáo dục dễ dàng biến thành xung đột, môi trường sư phạm sẽ khó duy trì sự an toàn và tin cậy cần thiết cho việc dạy, học. Đó đâu chỉ là nỗi đau của cá nhân người thầy mà còn là vấn đề đáng quan tâm đối với nền tảng đạo đức xã hội.

Giữ vững tôn nghiêm nghề giáo không phải là đặc ân, càng không thể chỉ dựa vào những khẩu hiệu suông. Đó là trách nhiệm đòi hỏi sự chung tay của toàn xã hội.

Người thầy không cần đặc quyền đứng ngoài pháp luật. Người thầy cần được pháp luật bảo vệ bình đẳng, thực chất và kịp thời khi thực hiện đúng trách nhiệm nghề nghiệp.

Trước hết, phải khẳng định rằng bảo vệ nhà giáo không nên chỉ dừng lại ở những lời động viên sau mỗi vụ việc. Sự bảo vệ ấy phải được thể hiện bằng quy định rõ ràng, cơ chế xử lý minh bạch và hành động kịp thời của các cơ quan, tổ chức có trách nhiệm.

Khi có hành vi đe dọa, xúc phạm nghiêm trọng, hành hung hoặc cản trở trái pháp luật đối với nhà giáo, nhà trường phải chủ động ghi nhận sự việc, bảo toàn chứng cứ, báo cáo cơ quan có thẩm quyền, phối hợp xác minh và đề nghị xử lý theo quy định. Cần phân biệt rõ giữa mâu thuẫn có thể giải quyết bằng tư vấn, hòa giải, giáo dục với hành vi vi phạm phải được xử lý bằng các biện pháp pháp lý. Không thể lấy lý do “giữ gìn hình ảnh nhà trường” để che giấu sai phạm. Càng không thể lấy danh nghĩa “bảo vệ học sinh” để bỏ qua hành vi bạo lực đối với giáo viên. Giáo viên cần được hướng dẫn cách ghi nhận sự việc, báo cáo đúng cấp, bảo vệ dữ liệu và tránh những phản ứng thiếu kiểm soát có thể khiến xung đột nghiêm trọng hơn.

Cùng với đó, cần nâng cao trách nhiệm của các cơ quan chức năng trong việc tiếp nhận, giải quyết kịp thời những hành vi xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của nhà giáo; bảo vệ danh dự, nhân phẩm, an toàn thân thể và quyền hành nghề chính đáng của người dạy. Việc xử lý cần có căn cứ, đúng mức độ, đúng pháp luật, không tạo ra sự tùy tiện hay tâm lý đối đầu giữa nhà trường với gia đình.

Tôi cho rằng, một hành lang pháp lý thực sự vững chắc ngoài việc giúp xử lý hành vi sai phạm, mà còn có tác dụng phòng ngừa. Khi mọi người hiểu rằng mỗi hành vi đều có giới hạn, mỗi quyền đều đi kèm trách nhiệm và mỗi vi phạm đều được xem xét công bằng, môi trường giáo dục sẽ có thêm một điểm tựa quan trọng để duy trì kỷ cương.

Cha mẹ phải là điểm tựa cho đạo lý thầy - trò

Mỗi đứa trẻ học cách ứng xử từ trường lớp, từ cách người lớn sống, nói năng và giải quyết mâu thuẫn trong gia đình. Nếu cha mẹ thường xuyên nói về thầy cô bằng thái độ coi thường, vội vàng phủ nhận mọi lời nhắc nhở của giáo viên, bênh vực con bất chấp đúng sai, thì rất khó yêu cầu đứa trẻ biết kính trọng người dạy mình. Nếu người lớn có thể dễ dàng xúc phạm giáo viên trước mặt con thì sao có thể kỳ vọng con trẻ tự nhiên hình thành thái độ lễ phép?

Ngược lại, khi cha mẹ biết lắng nghe giáo viên, trao đổi trên tinh thần hợp tác, tôn trọng sự thật và cùng tìm giải pháp vì sự tiến bộ của con, trẻ sẽ hiểu rằng thầy cô là những người có vai trò quan trọng trong hành trình trưởng thành.

Tôi muốn nhấn mạnh một điều: Tôn trọng thầy cô không có nghĩa là cha mẹ đồng tình với mọi quyết định của giáo viên. Tôn trọng là biết trao đổi khi chưa đồng thuận; biết phản ánh khi có căn cứ; biết yêu cầu làm rõ khi có điều chưa thỏa đáng, nhưng không xúc phạm, đe dọa hay quy kết khi sự việc chưa được xác minh.

Khi phụ huynh nhận thấy con mình bị đối xử chưa phù hợp, nhà trường có trách nhiệm lắng nghe và giải quyết nghiêm túc. Nhưng khi con có hành vi sai trái, cha mẹ cũng cần đủ bản lĩnh để nhìn nhận sự thật, phối hợp giáo dục và giúp con chịu trách nhiệm về hành vi của mình. Thương con không phải là bảo vệ con khỏi mọi lời phê bình. Thương con là giúp con biết phân biệt đúng sai, biết sửa chữa lỗi lầm và biết tôn trọng người khác.

Tôi mong mỗi người cha, người mẹ trước khi nói một lời trách móc thầy cô trước mặt con hãy tự hỏi: Lời nói ấy sẽ dạy con điều gì? Sẽ mở ra cơ hội đối thoại hay đóng lại cánh cửa hợp tác giữa gia đình và nhà trường?

Xin đừng buộc người thầy phải một mình gánh vác trách nhiệm giáo dục mà lẽ ra gia đình phải cùng chia sẻ.

Hiểu sâu sắc hơn giá trị của người dạy học

Một nền giáo dục tốt giúp học sinh biết nhiều hơn, sống có trách nhiệm hơn, biết trân trọng công sức của người khác và biết ứng xử có văn hóa.

Tình cảm kính trọng thầy cô không được hình thành qua những khẩu hiệu trong ngày khai giảng, những bó hoa trong ngày Nhà giáo Việt Nam hay những bài phát biểu trang trọng trong lễ tri ân. Lòng biết ơn phải được nuôi dưỡng thường xuyên qua từng tiết học, từng lời chào, từng hành vi ứng xử và từng trải nghiệm tích cực trong nhà trường.

Trước hết, cần giáo dục học sinh hiểu rằng phía sau mỗi bài giảng là thời gian chuẩn bị, sự đầu tư trí tuệ và trách nhiệm của giáo viên. Một lời nhắc nhở của thầy cô có thể xuất phát từ mong muốn học sinh tiến bộ, dù cách thể hiện đôi khi cần được điều chỉnh cho phù hợp.

Học sinh cần được giáo dục để hiểu rằng kính trọng thầy cô không phải là sợ hãi, mà là biết lắng nghe; không phải là im lặng trước mọi điều, mà là biết trao đổi có văn hóa; không phải là học thuộc lòng những lời ca ngợi, mà là trân trọng tri thức, nghiêm túc trong học tập và biết chịu trách nhiệm về hành vi của mình.

Nhà trường cần đưa giáo dục đạo đức, lòng biết ơn, kỹ năng giao tiếp, năng lực giải quyết xung đột và văn hóa ứng xử trên không gian mạng vào các hoạt động giáo dục phù hợp. Cần phối hợp chặt chẽ để xây dựng môi trường mà ở đó, sự lễ phép được khuyến khích, lòng nhân ái được lan tỏa, hành vi tích cực được ghi nhận và những vi phạm được xử lý công bằng. Tuy nhiên, những hoạt động ấy phải gắn với trải nghiệm thật, việc làm thật, tránh hình thức, tránh biến lòng biết ơn thành một yêu cầu mang tính trình diễn.

Đặc biệt, cần khơi dậy trong học sinh niềm tự hào về tri thức. Điều đó giúp các em sẽ hiểu sâu sắc hơn giá trị của người dạy học.

Tôi mong mỗi học sinh hiểu rằng: Các em có quyền được tôn trọng, được lắng nghe, được bảo vệ và được phát triển. Nhưng các em cũng có trách nhiệm tôn trọng thầy cô, bạn bè và những người đang góp phần làm nên tương lai của mình.

Giữ vững tôn nghiêm nghề giáo không đồng nghĩa với việc níu kéo một trật tự cũ, càng không phải là đòi hỏi người thầy một vị thế bất khả xâm phạm. Đó là nỗ lực bảo vệ giá trị cốt lõi của giáo dục trong một xã hội đang đổi thay Tri thức phải được tôn trọng, nhân cách phải được đề cao, kỷ cương phải được thực thi và con người phải biết chịu trách nhiệm với lời nói, hành động của mình.

Tôi tha thiết mong muốn rằng, mỗi gia đình hãy trở thành điểm tựa cho đạo lý thầy trò; mỗi học sinh hãy biết trân trọng người dạy mình; mỗi nhà giáo hãy không ngừng hoàn thiện nhân cách và năng lực; mỗi nhà trường hãy trở thành một không gian an toàn, kỷ cương, nhân văn; và các cơ quan có trách nhiệm hãy bảo đảm những quy định bảo vệ nhà giáo được thực thi nghiêm túc, công bằng, hiệu quả.

Báo Sài Gòn Giải Phóng mở diễn đàn "Giữ vững tôn nghiêm nghề giáo" để ghi nhận ý kiến đóng góp của các nhà quản lý, chuyên gia, nhà giáo. Các ý kiến đóng góp gửi về địa chỉ mail toasoan@sggp.org.vn.