Lực đẩy mạnh để phát triển công nghệ cao TPHCM

Khoảng cách từ bản vẽ đến sản phẩm

Thành phố hiện sở hữu hơn 6.000 kỹ sư vi mạch, chiếm phần lớn lực lượng của cả nước. Riêng Khu Công nghệ cao TPHCM (SHTP) đang quản lý 166 dự án công nghệ cao với tổng vốn lũy kế vượt 13,4 tỷ USD, quy tụ nhiều tập đoàn đa quốc gia hàng đầu như Intel, Samsung, NVIDIA.

Dù sở hữu nguồn chất xám dồi dào và dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) lớn, song nếu thiếu các công cụ kiểm thử chuyên sâu, doanh nghiệp (DN) nội địa vẫn rất khó can thiệp sâu và tự chủ trong chuỗi giá trị toàn cầu.

“Để hoàn thiện một bản thiết kế vi mạch hay một giải pháp trí tuệ nhân tạo (AI) mới, các kỹ sư phải mất hàng năm trời ròng rã. Thế nhưng, khoảng cách từ bản vẽ đến một sản phẩm có thể thử nghiệm, sản xuất và thương mại hóa lại là một câu chuyện hoàn toàn khác”, ông Trương Minh Đạt, Giám đốc điều hành Benkon (doanh nghiệp sở hữu giải pháp IoT quản lý năng lượng và mô hình cho thuê dịch vụ lạnh), chia sẻ.

Theo ông Trương Minh Đạt, muốn bước ra khỏi phòng thí nghiệm, DN bắt buộc phải có hệ thống máy móc, thiết bị đo lường, kiểm thử và mô phỏng đắt đỏ với giá trị lên đến hàng triệu USD. Đây là “khoảng trống” mênh mông mà nhiều đơn vị trong nước không thể tự cân đối, nhất là trong những ngành đòi hỏi nguồn vốn siêu lớn như bán dẫn, AI và dữ liệu lớn (Big Data). Việc thiếu hụt hạ tầng đáp ứng chuẩn mực khiến nhiều kết quả nghiên cứu dù xuất sắc đến đâu cũng đành dừng lại ở quy mô phòng thí nghiệm.

Bên cạnh đó, các startup còn gặp khó về vốn. Thời gian qua, Benkon nắm giữ 7 hồ sơ sáng chế và được WinCommerce (thuộc Tập đoàn Masan Group) chọn triển khai cho 6.000 cửa hàng song đặc thù “bỏ vốn trước, thu tiền sau” khiến DN chịu áp lực nặng nề. Câu chuyện của BenKon phản ánh thực trạng chung của cộng đồng startup công nghệ tại TPHCM. Dù nắm giữ nhiều bằng sáng chế giá trị, DN đổi mới sáng tạo vẫn gặp khó khăn trong tiếp cận vốn tín dụng khi hệ thống ngân hàng yêu cầu khoản vay phải bảo đảm bằng tài sản hữu hình.

Cuộc đua sinh tử định hình vị thế

Phó Giám đốc Sở KH-CN TPHCM Võ Minh Thành cho biết, thành phố đang sở hữu lợi thế lớn về mạng lưới khởi nghiệp và các hoạt động KH-CN sôi động. Tuy nhiên, điểm nghẽn cốt lõi cần sớm được giải quyết tận gốc chính là hạ tầng phục vụ nghiên cứu và phát triển (R&D).

Nghị quyết số 98/2023/QH15 của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TPHCM (sửa đổi, bổ sung tại Nghị quyết số 260/2025/QH15) đã mở ra nhiều cơ chế ưu đãi vượt trội, song quá trình triển khai thực tế vẫn có những vướng mắc.

Việc thiếu vắng các phòng thí nghiệm dùng chung (Shared Lab), cơ sở chế tạo mẫu (Prototyping) và hệ thống kiểm thử đạt tiêu chuẩn quốc tế đang vô hình trung giữ chân DN, khiến dòng chảy chất xám bị nghẽn lại.

Điểm nhấn của chính sách hỗ trợ mới là không cấp tiền mặt trực tiếp mà gắn chặt với năng lực R&D, tiến độ đầu tư và kết quả vận hành của DN. DN muốn tiếp cận vốn mồi phải chi cho R&D tối thiểu 2% doanh thu (hoặc từ 200 tỷ đồng/năm), bộ phận nghiên cứu có 3-10 nhân sự trình độ đại học trở lên (ít nhất 50% người Việt Nam).

Kinh phí giải ngân theo tiến độ: hạ tầng vật lý chia làm 3 giai đoạn (lần lượt 40%, 30%, 30%), hạ tầng số chia 2 giai đoạn (lần lượt 60%, 40%). Dự án phải cam kết duy trì đúng mục đích 3-5 năm, lưu trữ dữ liệu tại Việt Nam và tuân thủ các quy định về an ninh mạng.

“Đây là những nghị quyết “cởi trói”, giúp KH-CN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của thành phố bứt phá trong thời gian tới”, ông Võ Minh Thành, Phó Giám đốc Sở KH-CN TPHCM, nhấn mạnh.

Cánh cửa cho những bước phát triển bứt phá vừa được mở ra khi Luật Phát triển đô thị sẽ chính thức có hiệu lực vào ngày 1-10-2026. Theo khoản 2 Điều 30 của luật, HĐND TPHCM được quy định cơ chế, chính sách ưu đãi, hỗ trợ phát triển hạ tầng, hệ thống đổi mới sáng tạo và các tổ chức hoạt động trong lĩnh vực KH-CN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Trên cơ sở đó, tại kỳ họp thứ 5, HĐND TPHCM khoá XI, nhiệm kỳ 2026-2031 mới đây, HĐND thành phố đã thông qua 3 nghị quyết về hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo, phát triển hạ tầng nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và sở hữu trí tuệ. Theo đó, mức hỗ trợ không hoàn lại chi phí ươm tạo là 50 triệu đồng/dự án ở giai đoạn ý tưởng, 100 triệu đồng ở giai đoạn kiểm chứng và 500 triệu đồng ở giai đoạn tăng tốc, tăng 25% so với trước đây.

Về hạ tầng, mức hỗ trợ tối đa là 25 tỷ đồng/tổ chức, DN đối với hạ tầng thuộc danh mục công nghệ chiến lược, không quá 50% kinh phí dự án. Hạ tầng, trang thiết bị của trung tâm đổi mới sáng tạo, trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo có mức trần cơ sở 100 tỷ đồng/trung tâm, áp dụng theo nhóm và điều kiện hỗ trợ.

Các sáng chế thuộc danh mục công nghệ chiến lược, sản phẩm công nghệ chiến lược được hỗ trợ tối đa 80 triệu đồng (đối với bằng sáng chế trong nước) và 100 triệu đồng (đối với bằng sáng chế ở nước ngoài)...

TS Nguyễn Hải An, Giám đốc Trung tâm Công nghệ Sinh học TPHCM nhận định, chuyển đổi số hay đầu tư R&D không phải là khẩu hiệu phong trào mà là cuộc đua sinh tử định hình vị thế kinh tế của một đô thị trung tâm. Đầu tư cho KH-CN vì thế vừa là áp lực vừa là trách nhiệm mang tính thời đại.