Tháng giêng, nói chuyện mỹ tục và hủ tục

1- Có câu rằng “Tháng giêng là tháng ăn chơi”! Ấy là câu ca phản ánh đời sống sinh hoạt nông nghiệp ngày xưa. Sau khi cày cấy xong vụ đông-xuân, bà con nghỉ, đón Tết vui xuân. Tháng giêng là thời gian nông nhàn nên nhiều lễ hội được tổ chức. Chỉ nguyên chuyện ông bà mình chọn tháng giêng là tháng ăn chơi cho thấy tính khoa học trong đời sống nông nghiệp.

Ngày nay, đời sống nông nghiệp phần nào giảm đi tính độc tôn, chi phối toàn bộ sinh hoạt của đời sống xã hội, nhiều phong tục tập quán theo thời đại đã có những thay đổi. Khi cuộc sống công nghiệp được thiết lập, nền kinh tế bị chi phối bởi hoạt động công nghiệp, rõ ràng sinh hoạt có tính nông nghiệp xưa kia nhiều điều không còn thích hợp. Như vậy, phong tục tập quán cũng theo đó mà được sắp xếp, tổ chức lại để đáp ứng và thỏa mãn nhu cầu của nhân dân.

Nhà văn hoá Hữu Ngọc nói về tục xông đất.

Trong thời kỳ đổi mới, mở cửa, có sự giao thoa, đan xen trong sự phát triển toàn diện của đời sống xã hội, trong đó nổi lên sự phát triển của nền công nghiệp ­ trong nền kinh tế nông nghiệp, đã hình thành một diện mạo văn hóa mới - văn hóa công nghiệp, đô thị. Một mặt người ta vẫn gìn giữ phát huy phong tục truyền thống, mặt khác biết cách du nhập, phát sinh nhiều yếu tố sẽ trở thành phong tục tập quán mới.

2- Phong tục là “ Thói quen đã ăn sâu vào đời sống xã hội, được mọi người chấp nhận và làm theo” (Từ điển Tiếng Việt - Viện Khoa học xã hội Việt Nam, Viện Ngôn ngữ học Việt Nam, NXB Khoa học xã hội – Hà Nội 1988 - trang 810). Trong phong tục tập quán cũng đồng thời tồn tại mỹ tục và hủ tục. Mỹ tục là những tục lệ tốt đẹp và hủ tục là những tục lệ lỗi thời, lạc hậu, xét trên phạm vi rộng của đời sống xã hội.

Những năm gần đây, trong sự phát triển, đổi mới của đất nước, chúng ta vui mừng nhận thấy nhiều mỹ tục truyền thống được bảo tồn phát huy, bên cạnh đó, trong xu thế mở cửa, hội nhập, chúng ta thấy xuất hiện nhiều sinh hoạt văn hóa mới được du nhập vào, mang lại hiệu quả về giá trị tinh thần cho cộng đồng. Điều đáng quan tâm ở đây chính là vấn đề giữ gìn và phát huy bản sắc dân tộc. Đã không ít trường hợp các lễ hội nhằm tôn vinh các giá trị văn hóa dân tộc đã trở thành mỹ tục, trở thành điều kiện để kinh doanh thuần túy.

Ngày nay, vẫn còn tồn tại nhiều ngày hội. Hội ở đây được hiểu như một mỹ tục, được cộng đồng tự giác tham gia theo nhu cầu tinh thần, tâm linh. Một khi hội có lễ, nghĩa là đã có sự quản lý tổ chức của đoàn thể, chính quyền. Lễ hội ngày nay nhiều. Cho nên ngày Tình nhân (14-2), mới du nhập vào Việt Nam mấy năm gần đây, không nên gọi là Ngày lễ Tình nhân, mà chỉ có thể gọi là Ngày lễ Thánh Valentine hoặc “Ngày Tình yêu...”.

Cũng tương tự như vậy, một số phong tục có tính địa phương, từng vùng miền, chúng ta không nên nhân rộng, biến nó trở thành mỹ tục, lễ hội có tính tiêu biểu trình diễn trước đông đảo công chúng và khách quốc tế. Đã có nhiều ý kiến về trường hợp đâm trâu, hay mới đây nhất báo chí tuyên truyền khá ồn ào về một lễ hội chém lợn tế thần.

3-
Rõ ràng chuyện phong tục, mỹ tục, hủ tục và nói rộng ra là chuyện lễ hội hiện nay tổ chức như thế nào, tổ chức ra sao, ở đâu… rất cần được ngành văn hóa thông tin nghiên cứu, tổng kết, soạn thảo và ban hành để nhân dân thực hiện. Bởi vì phong tục tập quán, lễ hội dân gian… từ xa xưa đã có những quy định rất nghiêm ngặt. Mỹ tục cần được phát huy, hủ tục cần được loại bỏ dần. Lễ hội nước ngoài được cộng đồng du nhập vào nước ta, cần xét cái nào nên khuyến khích và cái nào hạn chế. Năm nay, tỉnh Phú Thọ đang chuẩn bị thử nghiệm Lễ hội Giỗ Quốc tổ Hùng Vương (mồng 10 tháng 3), để nhân rộng trong cả nước thực hiện là một tín hiệu vui.

Người xưa nói “Phú quý sinh lễ nghĩa”, được hiểu là Phú sinh ra Lễ, và Quý sinh ra Nghĩa. Chứ không phải cứ giàu lên là có lễ nghĩa. Nói cách khác, không phải kinh tế đất nước phát triển, thôn ấp, bản làng, mọi người khấm khá lên… là chiếu theo phong tục tập quán, cứ du nhập đủ loại sinh hoạt tổ chức là… có lễ hội.

ĐÔN THUẬN



 

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Bút Sài Gòn

“Nguội” phải nóng

- Bộ Công an mới đây đã đề xuất lắp camera phạt nguội trên đường quốc lộ. Phần đông dư luận ủng hộ và cho rằng lẽ ra chuyện này phải làm từ vài năm trước. 

Giao thông - Đô thị

Không đầu tư nâng cấp mở rộng Quốc lộ 5

Bộ Giao thông vận tải (GTVT) vừa cho biết không có chủ trương cải tạo, nâng cấp mở rộng Quốc lộ 5 do tuyến đường này đã được xây dựng phù hợp với quy hoạch. Hơn nữa, tình trạng đô thị hoá dày đặc 2 bên Quốc lộ 5 có thể khiến chi phí giải phóng mặt bằng bị đội lên cao nếu muốn mở rộng.

Quy hoạch

Hệ lụy từ “vết dầu loang”

Liên tiếp thời gian qua đã có nhiều hội thảo, báo cáo chuyên sâu về quy hoạch cũng như thực hiện quy hoạch trên địa bàn TPHCM. Qua đó cho thấy, quy hoạch chung của TPHCM định hướng phát triển “tập trung, đa cực”, nhưng thực tế việc phát triển đô thị đi theo “vết dầu loang” đã để lại nhiều hệ lụy.

Tin buồn

Tin buồn Bà mẹ Việt Nam anh hùng PHẠM THỊ BẠCH CÚC

Quận ủy - HĐND - UBND - UBMTTQ quận Bình Thạnh, TPHCM; Đảng ủy - HĐND - UBND - UBMTTQ phường 24, quận Bình Thạnh và gia đình vô cùng thương tiếc báo tin: Bà mẹ Việt Nam anh hùng PHẠM THỊ BẠCH CÚC