Trở nên phổ biến
Cuối năm 2022, sự ra đời của ChatGPT đã mở ra làn sóng AI tạo sinh trên toàn cầu. Tuy nhiên, chỉ sau thời gian ngắn, những mối nguy hại xuất hiện khi ngày càng nhiều tội phạm công nghệ, tin giả từ AI và gian lận trong giáo dục.
Tại Diễn đàn Trí tuệ nhân tạo Việt Nam 2026 vừa diễn ra ở Hà Nội, GS Alisha Holland, Giám đốc chương trình sau đại học tại Khoa Chính phủ, Đại học Harvard, nhận định, giáo dục hiện đại đang vướng trong việc đánh giá, đo lường mức độ tương tác của sinh viên với AI. Thay vì tranh luận cho dùng hay cấm dùng, nhà trường nên thiết kế khung đo lường tư duy và năng lực sử dụng AI.
Sau cuộc đua xem mô hình AI nào mạnh hơn, thế giới đang bước sang xây dựng AI đáng tin cậy. Từ Đạo luật AI của Liên minh châu Âu đến các bộ quy tắc của OpenAI, Google, Meta đều đưa trách nhiệm, niềm tin và tính minh bạch vào trung tâm công nghệ. Ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Điều hành Diễn đàn toàn cầu Boston không xem sinh viên là kỹ sư tương lai theo nghĩa thuần kỹ thuật, mà gọi là những kiến trúc sư của xã hội trong thời đại AI. Người trẻ nên tự hỏi trước mỗi sản phẩm định xây dựng: Ai được hưởng lợi? Ai có thể bị tổn hại? Làm sao để công nghệ tăng niềm tin?
Theo ông Nguyễn Khương Duy, Giám đốc sản phẩm FPT AI Factory, Việt Nam có lực lượng kỹ sư đông đảo, nhiệt huyết, thực chiến, nhưng vẫn thiếu một định hướng rõ ràng và môi trường bệ đỡ để đưa ý tưởng vào thực tế. Ông kỳ vọng Chính phủ có những định hướng sâu hơn cho đào tạo và sử dụng AI trong từng ngành nghề cụ thể.
Thế hệ “AI builders” lên ngôi
Tại cuộc thi Vietnam AI Innovation Challenge 2026 - cuộc thi lập trình quốc gia về AI lớn nhất Việt Nam, hơn 50 bài toán thực tế từ doanh nghiệp và địa phương đã được đưa ra để 340 đội thi phát triển giải pháp AI chỉ trong 48 giờ.
Với giải pháp xây dựng nền tảng hỗ trợ cuộc họp phiên dịch Việt - Anh theo thời gian thực, anh Trần Văn Lực (sinh năm 2003), Giám đốc Công ty cổ phần Awake Drive, cho biết: Khó khăn lớn nhất không phải là lập trình mà là hiểu đúng nhu cầu của người dùng trong thời gian ngắn. Chúng tôi phải đặt câu hỏi: khách hàng thực sự cần điều gì và đâu là những tính năng tạo ra giá trị. AI hỗ trợ tốt phần kỹ thuật, vì vậy sự khác biệt của các “AI builders” nằm ở tư duy phát triển, khả năng thấu hiểu khách hàng, kiến thức tài chính và vận hành đội nhóm.
Theo ông Trần Việt Hùng, Giám đốc tổ chức AI for Vietnam, ChatGPT, Gemini, Claude giống như những “kỹ sư” luôn sẵn sàng làm việc. Vì vậy, lợi thế cạnh tranh không còn là biết sử dụng AI, mà ở khả năng quản lý các AI agent bằng 3 nhóm kỹ năng chính: xác định vấn đề để thiết lập mục tiêu, đưa các phương án giải quyết và điều phối AI thực hiện. Đặc biệt phải có khả năng thẩm định nhanh vì AI vẫn có thể bị sai sót.
Trao đổi với phóng viên Báo SGGP, bà Thảo Griffiths, Giám đốc Chính sách công thị trường Việt Nam, Lào, Campuchia và Myanmar (Tập đoàn Meta) nhấn mạnh, tính kết nối giữa nghiên cứu ở các trường đại học và doanh nghiệp vẫn là một mắt xích yếu trong hệ sinh thái AI cần được cải thiện thông qua các cuộc thi. “Khi Việt Nam đăng cai APEC năm 2027, hy vọng AI trở thành một trong những chủ đề quan trọng của chương trình nghị sự. Tôi muốn đưa tài năng AI Việt Nam ra thế giới và thu hút các đại diện quốc tế đến Việt Nam để thi đấu về AI. Việc kết hợp giữa hệ sinh thái AI phát triển và sự sẵn sàng của doanh nghiệp sẽ đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế 2 con số của Việt Nam trong 5 năm tới”, bà Thảo Griffiths kỳ vọng.
Hạ tầng AI có thể tốn hơn 2.000USD/giờ nếu để trống. Do đó, bài toán tối ưu hóa hiệu năng và tốc độ xử lý là một trong những thách thức lớn nhất hiện nay. Theo ông Nguyễn Khương Duy, thế hệ “AI builders” cần được đào tạo theo hướng hiểu sâu cách hệ thống vận hành để thẩm định kết quả của AI, thích ứng với các mô hình tương tác mới và làm chủ hạ tầng AI, thay vì chỉ chú trọng phát triển các ứng dụng.
