Theo tờ trình do Viện trưởng Viện KSND Nguyễn Huy Tiến trình bày, dự thảo quy định việc thực hiện thí điểm cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội thông qua thủ tục viện kiểm sát nhân dân khởi kiện, yêu cầu tòa án nhân dân giải quyết vụ việc dân sự để thu hồi tài sản, khắc phục hậu quả thiệt hại cho Nhà nước.
Theo dự thảo nghị quyết, đây là cơ chế được thực hiện độc lập với trình tự, thủ tục truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người bị buộc tội và không áp dụng đối với pháp nhân thương mại phạm tội.
Đồng thời không thu hồi tài sản thuộc quyền sở hữu hợp pháp của người thứ ba, trừ trường hợp người thứ ba được thừa kế, tặng cho hoặc biết hoặc phải biết tài sản có nguồn gốc từ tội phạm hoặc giao dịch được xác lập nhằm che giấu, tẩu tán tài sản liên quan đến tội phạm.
Theo dự thảo, cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội được áp dụng đối với vụ án hình sự về các tội phạm: tội rửa tiền, các tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, các tội phạm tham nhũng và tội phạm khác về chức vụ.
Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu nêu rõ, ủy ban nhất trí sự cần thiết xây dựng nghị quyết.
Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành với 3 nhóm tội phạm được áp dụng thí điểm cơ chế thu hồi và xử lý tài sản không qua kết tội (bao gồm: tội rửa tiền; các tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế; các tội phạm tham nhũng và tội phạm khác về chức vụ) như trong dự thảo.
Đáng chú ý, dự thảo quy định thu hồi và xử lý đối với tài sản có giá trị tương đương với giá trị tài sản có liên quan đến tội phạm bị hủy hoại hoặc bị thất thoát, lãng phí do người bị buộc tội, người liên quan gây ra.
Đa số ý kiến trong Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị cân nhắc kỹ lưỡng quy định này và đề nghị chỉ nên thu hồi “tài sản liên quan đến tội phạm”. Lý do, quy định này về bản chất là việc yêu cầu bồi thường thiệt hại; tài sản được xem xét, áp dụng trong trường hợp này không phải là tài sản liên quan đến tội phạm; quy định đối với tài sản này sẽ làm mở rộng phạm vi áp dụng so với kết luận của cấp có thẩm quyền và có tác động trực tiếp đến quyền tài sản của tổ chức, cá nhân.
Về quy định “Cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội không áp dụng đối với trường hợp pháp nhân thương mại phạm tội”, UBPLTP đề nghị Viện Kiểm sát nhân dân tối cao làm rõ lý do của việc loại trừ này, bởi vì trong nhóm các tội phạm về kinh tế (thuộc phạm vi áp dụng của nghị quyết) có thể có pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự và tài sản của pháp nhân có liên quan đến tội phạm cũng cần phải được thu hồi cho Nhà nước…
Kết luận nội dung này, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nêu rõ, hồ sơ dự án đủ điều kiện để trình Quốc hội xem xét thông qua tại kỳ họp thứ 2. Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành với các nội dung cơ bản của dự thảo nghị quyết.
