LTS: 81 năm qua, nghề luật sư Việt Nam không ngừng phát triển cùng tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế. Luật sư ngày càng tham gia sâu hơn vào phòng ngừa rủi ro, quản trị xã hội, xây dựng chính sách và bảo vệ lợi ích công. Kỷ nguyên số, trí tuệ nhân tạo và những yêu cầu mới của hội nhập đang mở ra không gian phát triển, đồng thời đòi hỏi luật sư nâng tầm chuyên môn, bản lĩnh và đạo đức nghề nghiệp.
Trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, nhất là sau khi thực hiện Nghị quyết 27-NQ/TW ngày 9-11-2022 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII, đội ngũ luật sư (LS) đang mở rộng phạm vi đóng góp, đồng hành cùng người dân, doanh nghiệp, tham gia sâu hơn vào đời sống kinh tế - xã hội, quản trị đô thị, góp phần thúc đẩy thượng tôn pháp luật.
Chuyển từ “chữa bệnh” sang “phòng bệnh”
Theo TS - LS Phan Trung Hoài, Phó Chủ tịch Liên đoàn Luật sư Việt Nam, những năm gần đây, người dân và cộng đồng doanh nghiệp chủ động tìm đến LS ngay từ đầu để được tư vấn phòng ngừa rủi ro pháp lý, thay vì chỉ tìm đến LS khi tranh chấp đã phát sinh như trước đây. Để xu hướng này phát triển bền vững, điều quan trọng là LS phải nhận diện đúng nhu cầu, tạo dựng được niềm tin và chứng minh giá trị của dịch vụ pháp lý ngay từ trước khi tranh chấp xảy ra.
Nói về sự chuyển dịch này, TS - LS Hà Hải, Phó Chủ nhiệm Đoàn Luật sư TPHCM, khẳng định đây là xu hướng tất yếu, khi các quan hệ kinh tế trong nước ngày càng đa dạng, phức tạp và tiến trình hội nhập quốc tế đặt ra yêu cầu khắt khe hơn về quản trị rủi ro. Hơn 10 năm trước, các doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đã chủ động mời LS tham gia ngay từ khâu lập dự án, thẩm định đối tác, rà soát pháp lý đất đai, cấu trúc giao dịch, thực hiện M&A hay đàm phán hợp đồng. Khoảng 5 năm trở lại đây, tư duy “phòng bệnh” này đã lan tỏa mạnh mẽ sang cả các cơ quan và doanh nghiệp nhà nước.
Giá trị của việc tư vấn phòng ngừa rủi ro từ sớm được chứng minh sinh động qua một vụ việc thực tế liên quan đến giao dịch bất động sản của bà Lê Thị Tuyết N. Tin tưởng người quen, bà N. đặt cọc 1 tỷ đồng để nhận chuyển nhượng 2 thửa đất.
Qua tư vấn của LS, bà phát hiện người ký nhận tiền cọc không đứng tên quyền sử dụng đất, và các thửa đất này đều đang bị thế chấp tại ngân hàng. Yêu cầu đòi lại tiền cọc của bà N. sau đó được tòa án xem xét và đã trở thành nguồn án lệ được Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao lựa chọn, công bố thành Án lệ 79/2025/AL.
Hay mới đây, một khách hàng là cổ đông không muốn tiếp tục đầu tư vào doanh nghiệp và đã chuyển nhượng 44,84% vốn điều lệ cho bên thứ ba, sau khi thông báo nhưng các cổ đông còn lại không mua.
Qua tư vấn, LS nhận thấy một số điều khoản trong dự thảo hợp đồng chuyển nhượng cổ phần có dấu hiệu mâu thuẫn với nguyên tắc hạch toán và bản chất pháp lý của giao dịch cổ phiếu quỹ theo Điều 134 Luật Doanh nghiệp năm 2020. Việc che giấu giao dịch với người thân là bên thứ ba cũng tiềm ẩn rủi ro pháp lý nghiêm trọng. LS tư vấn khách hàng hủy bỏ giao dịch này. Sau đó, các cổ đông còn lại đồng ý nhận chuyển nhượng 44,84% cổ phần, giúp các bên đạt thỏa thuận phù hợp quyền lợi, không phát sinh tranh chấp.
Sự chuyển dịch từ “chữa bệnh” sang “phòng bệnh” đặt ra những tiêu chuẩn khắt khe hơn đối với năng lực nghề nghiệp của LS. Theo LS Hà Hải, LS ngày nay phải thấu hiểu sâu sắc hoạt động của khách hàng, dự liệu các tình huống phát sinh để đưa ra cho khách hàng giải pháp tối ưu ngay trong quá trình ra quyết định.
“Tâm” và “tầm” làm nên giá trị nghề luật sư
Không dừng lại ở vai trò bảo vệ quyền lợi cho thân chủ trong các vụ việc cụ thể, bước chuyển mình của đội ngũ LS còn thể hiện ở sự tham gia ngày càng sâu vào công tác quản trị xã hội và hoàn thiện thể chế.
LS Trần Văn An, Chủ nhiệm Đoàn Luật sư TP Bắc Ninh, chia sẻ, trong giai đoạn phát triển mới, kinh nghiệm thực tiễn của LS là “nguồn tài nguyên” giá trị cho công tác xây dựng chính sách và pháp luật. Do trực tiếp tham gia vào các giao dịch và vụ án, LS có thể nhận diện các vướng mắc, điểm nghẽn, sự chồng chéo hoặc những khoảng trống pháp luật trong thực tiễn áp dụng. Ông đề xuất cần có cơ chế chính thức để các LS có năng lực và kinh nghiệm được tham gia ngay từ khâu nhận diện vấn đề, nghiên cứu và đề xuất chính sách, thay vì chỉ đóng góp ý kiến khi dự thảo luật đã cơ bản định hình.
Ở góc độ hoạt động tố tụng, Phó Chánh án TAND TPHCM Phạm Thị Thu Hà đánh giá cao vai trò của đội ngũ LS trong việc bảo đảm nguyên tắc tranh tụng, kiểm chứng chứng cứ và phản biện. Những lập luận có căn cứ của LS giúp hội đồng xét xử đánh giá vụ án toàn diện, đa chiều, tránh oan sai, bỏ lọt tội phạm. Đặc biệt, trong nhiều vụ án dân sự, hôn nhân gia đình hay tranh chấp đất đai phức tạp, sự tư vấn chuẩn xác và thái độ khách quan của LS đã giúp các bên hòa giải thành công hoặc tự nguyện chấp nhận phán quyết đúng đắn, giảm tải gánh nặng xét xử đáng kể cho hệ thống tòa án.
Bên cạnh đó, thực hiện sứ mệnh phụng sự cộng đồng cũng góp phần khẳng định giá trị xã hội của nghề luật. Từ năm 2022 đến nay, đội ngũ LS cả nước đã thực hiện 48.530 vụ việc trợ giúp pháp lý miễn phí và tham gia 30.000 vụ án hình sự theo chỉ định của cơ quan tiến hành tố tụng. Tại TPHCM, luật sư tham gia 70,7% vụ việc trợ giúp pháp lý trong tố tụng và 82,1% các vụ việc tư vấn pháp luật.
Hơn nửa thế kỷ hành nghề, LS Trương Thị Hòa (Đoàn Luật sư TPHCM) cho rằng, nghề LS hôm nay đòi hỏi nhiều hơn về chuyên môn nhưng điều làm nên giá trị của nghề vẫn là tri thức, bản lĩnh, đạo đức và trách nhiệm với người trao gửi niềm tin.
Theo bà, chữ “tâm” chính là nền tảng để người luật sư giữ được sự ngay thẳng, tận tụy và trách nhiệm trong hành nghề; từ nền tảng ấy mới có thể tích lũy tri thức, bản lĩnh và kinh nghiệm để vươn tới cái “tầm”. Bộ Quy tắc Đạo đức và Ứng xử nghề nghiệp Luật sư Việt Nam (ban hành theo Quyết định số 201/QĐ-HĐLSTQ) chính là chuẩn mực để LS tự soi, tự sửa mình trước những cám dỗ vật chất.
Đồng quan điểm, LS Nguyễn Văn Hậu, Ủy viên Thường vụ, Chủ nhiệm Cơ quan Truyền thông Liên đoàn Luật sư Việt Nam, khẳng định người LS có “tâm” sẽ không vì vụ lợi mà phản bội khách hàng hoặc vì bảo vệ quyền lợi của khách hàng mà đưa ra những lời bào chữa, có những hành vi xâm hại quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước. Còn “tầm” thể hiện trình độ chuyên môn chuyên sâu trong lĩnh vực và sự sắc bén trong hoạt động nghề nghiệp, giúp LS khẳng định vị thế ở cả trong nước lẫn quốc tế.
Kinh tế mở cửa và các giao dịch xuyên biên giới đang mở rộng không gian hành nghề, đồng thời đặt LS Việt Nam trước sức ép cạnh tranh rõ hơn. Theo Báo cáo 422/BC-BTP ngày 10-6-2026 của Bộ Tư pháp, 22.098 LS trong nước tạo doanh thu hơn 38.000 tỷ đồng trong giai đoạn 2007-2025.
Trong khi đó, hơn 300 LS thuộc 101 tổ chức hành nghề nước ngoài đạt doanh thu hơn 25.000 tỷ đồng. Tương quan này cho thấy dư địa để LS trong nước tham gia sâu hơn vào các lĩnh vực tư vấn quốc tế, thương mại xuyên biên giới, M&A.
Theo LS Phan Trung Hoài và LS Hà Hải, LS Việt Nam cần nâng chuẩn về ngoại ngữ pháp lý, pháp luật quốc tế, kỹ năng đàm phán và tư vấn chiến lược. Đây không chỉ là yêu cầu về chuyên môn mà còn là điều kiện để LS trong nước mở rộng phạm vi hành nghề và tham gia những giao dịch có tính chất, quy mô ngày càng phức tạp.
Cùng với hội nhập, trí tuệ nhân tạo đang thay đổi đáng kể phương thức hành nghề pháp lý, từ tra cứu văn bản, phân tích hồ sơ đến xử lý dữ liệu. Tuy nhiên, LS Hà Hải lưu ý, công nghệ chỉ là công cụ; tư duy pháp lý độc lập, khả năng phán đoán và trách nhiệm nghề nghiệp vẫn thuộc về người LS.
