Trong lĩnh vực đổi mới sáng tạo hiện nay, có một tồn tại quen thuộc: xây dựng thật nhiều trung tâm, ký thật nhiều biên bản ghi nhớ, tổ chức thật nhiều hội thảo. Con số dễ đếm, hình ảnh dễ đẹp. Nhưng sau những dải băng khánh thành, câu hỏi “đã tạo ra sản phẩm gì, đóng góp bao nhiêu cho tăng trưởng” thường không có lời đáp rõ ràng.
Kết luận của Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng về hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia, theo Thông báo số 538/TB-VPCP ngày 20-10-2026, đã gọi đúng tên căn bệnh ấy. Hệ sinh thái đã hình thành nhưng chưa trở thành động lực chính cho tăng trưởng 2 con số.
Điểm nghẽn không nằm ở thiếu ý tưởng hay thiếu chính sách, mà còn ở khâu tổ chức thực thi, tức là việc chuyển hóa tri thức, công nghệ, tài chính và thị trường thành sản phẩm.
"Phương thuốc" cũng được kê rõ: phát triển mạng lưới trung tâm đổi mới sáng tạo "không chạy theo số lượng", mà chú trọng hiệu quả, khả năng kết nối và thương mại hóa.
TPHCM đang tìm lời giải cho yêu cầu ấy bằng một cách làm được gói gọn qua cụm từ “chuyên đề và đối tác”. Nhìn vào các mô hình thành phố đang thúc đẩy, mỗi trung tâm chọn một “đường băng” riêng.
Trung tâm Xuất sắc về Trí tuệ nhân tạo (AI COE) do SIHUB, Đại học Kinh tế TPHCM và Plug and Play cùng khởi động, đặt cược vào AI ứng dụng, lấy bài toán thật từ cơ quan nhà nước và doanh nghiệp để startup thử nghiệm. Saigon AI Hub do VNG và Đại học Quốc gia TPHCM đồng sáng lập đi sâu vào nghiên cứu AI.
Chương trình 84X giữa Block71 và Trường Đại học Văn Lang chỉ chọn một chuỗi giá trị cho năm đầu: tiêu dùng và bán lẻ. Trung tâm Đổi mới sáng tạo Khu Công nghệ cao (SHTP-IC) vừa được cấu trúc lại, hướng vào công nghệ sâu: vi mạch, robot, vật liệu mới. SoiHub, trung tâm do tư nhân đầu tư, theo đuổi công nghệ cho tăng trưởng xanh.
Cách phân vai trên không phải chuyện kỹ thuật mà có thể quyết định việc những trung tâm cạnh tranh hay bổ trợ nhau. Một nhóm nghiên cứu ở Saigon AI Hub có thể trở thành startup trong AI COE, rồi đưa sản phẩm vào thử nghiệm có kiểm soát tại SHTP-IC.
Một mạng lưới đúng nghĩa phải như vậy: mỗi nút làm tốt một việc, và cả mạng lưới cùng làm được việc lớn. Nếu thiếu cơ chế kết nối và chia sẻ nguồn lực, sự chuyên môn hóa có thể dẫn đến phân mảnh, mỗi trung tâm vẫn hoạt động riêng lẻ, thậm chí trùng lặp và cạnh tranh nguồn lực với nhau.
Điểm nhấn ở những mô hình này là đối tác quốc tế được mời vào vận hành, chứ không chỉ để đứng tên. Plug and Play, mạng lưới tăng tốc khởi nghiệp hàng đầu thế giới, mang đến kết nối với hàng trăm tập đoàn và nhà đầu tư toàn cầu. Block71 cùng Đại học Quốc gia Singapore đóng góp kinh nghiệm đào tạo doanh nhân và cửa ngõ ra Đông Nam Á, Nhật Bản.
Đáng chú ý là Google AI Futures Fund chọn Saigon AI Hub làm tổ chức nghiên cứu đầu tiên tại Việt Nam để triển khai Applied AI Lab. Ở đây, mỗi trung tâm cần một đối tác có thế mạnh đúng với chuyên đề của mình. Họ có thương hiệu, tài chính, chuẩn mực, mạng lưới khách hàng và kỷ luật về kết quả. Đó là những nguồn lực hệ sinh thái trong nước đang cần bổ sung.
Giá trị hợp tác phải được chứng minh bằng công nghệ được chuyển giao, sản phẩm được thương mại hóa và năng lực thực chất mà phía Việt Nam tích lũy được.
Chọn đúng việc, chọn đúng bạn vẫn chưa đủ nếu thiếu sự gắn kết từ bên trong. Nhà trường không thể chỉ đào tạo rồi “giao hàng” cho thị trường mà phải chuyển sang cùng kiến tạo.
Doanh nghiệp và quỹ đầu tư phải là người đặt đề bài và là khách hàng đầu tiên. Mỗi cam kết cần nhanh chóng chuyển thành thỏa thuận triển khai có mốc thời gian, có kinh phí, có chỉ tiêu.
Cần có những chu kỳ đánh giá từ 6 tháng đến một năm để kết quả được nhìn thấy và điều chỉnh kịp thời. Thước đo phải cụ thể: bao nhiêu dự án được thử nghiệm, bao nhiêu hợp đồng ứng dụng được ký, bao nhiêu vốn được huy động, bao nhiêu nhân lực được đào tạo. Quan trọng hơn, bao nhiêu sản phẩm thực sự đi vào sản xuất, kinh doanh và tạo ra giá trị mới.
Thành phố cũng cần một cơ chế điều phối chung để từng trung tâm chia sẻ đề bài, chuyên gia, nhà đầu tư và không gian thử nghiệm. Khi đó, một startup chỉ cần “vào một cửa” là có thể “chạm cả mạng lưới”.
Mô hình hiệu quả thì nhân rộng, mô hình chưa hiệu quả phải mạnh dạn điều chỉnh, kể cả dừng đầu tư nếu không đạt mục tiêu. Kết quả đổi mới sáng tạo phải được đo bằng số sản phẩm đến được tay người dùng và giá trị thực tế tạo ra cho nền kinh tế.
Chọn ít việc nhưng là việc đúng, chọn bạn đồng hành nhưng là bạn thật. Phần còn lại là bền bỉ làm cho đến nơi, có kết quả và chịu trách nhiệm về kết quả ấy. Chỉ khi đó, những trung tâm chuyên đề hôm nay mới có thể trở thành động lực thực chất cho mục tiêu tăng trưởng 2 con số của thành phố và cả nước.
Chọn ít việc nhưng là việc đúng, chọn bạn ít đồng hành nhưng là bạn thật. Phần còn lại là quyết liệt làm cho đến nơi đến chốn.
Khi thành công, những trung tâm chuyên đề hôm nay sẽ trở thành động lực thực chất cho mục tiêu tăng trưởng 2 con số của thành phố và cả nước.
