Kỳ họp thứ 2 của Quốc hội khóa XVI (dự kiến diễn ra từ ngày 17-10 đến 21-11) là cơ hội quan trọng để tháo gỡ rào cản pháp lý, giải phóng nguồn lực và tạo thêm động lực phát triển. Điều quan trọng hơn là việc sửa đổi các quy định phải góp phần hoàn thiện một hệ thống pháp luật thống nhất, đồng bộ, có khả năng vận hành thông suốt.
Dự kiến, kỳ họp thứ hai của Quốc hội khóa XVI xem xét nhiều dự án luật quan trọng, trong đó có những dự án tác động trực tiếp đến người dân và doanh nghiệp, đặc biệt trong các lĩnh vực đất đai, nhà ở, kinh doanh bất động sản. Yêu cầu tháo gỡ những điểm nghẽn pháp lý đang rất cấp thiết. Nhưng chính sự cấp thiết ấy càng đòi hỏi cách tiếp cận khoa học, thận trọng và đồng bộ.
Vấn đề không chỉ là sửa được bao nhiêu luật, mà sau khi sửa, cả hệ thống pháp luật có vận hành tốt hơn hay không. Người dân và doanh nghiệp không sống, làm việc và kinh doanh trong từng đạo luật riêng lẻ, mà trong một hệ thống pháp luật.
Một dự án đầu tư có thể đồng thời chịu sự điều chỉnh của pháp luật về quy hoạch, đầu tư, đất đai, xây dựng và môi trường. Một hoạt động kinh tế diễn ra liên tục trong thực tế, nhưng lại thuộc phạm vi điều chỉnh của nhiều đạo luật và thẩm quyền của nhiều cơ quan.
Chính ở đây xuất hiện một nghịch lý: từng quy định có thể hợp lý khi xem xét riêng lẻ, nhưng khi kết nối lại tạo ra điểm nghẽn. Mỗi cơ quan soạn thảo có thể thiết kế quy định phù hợp với yêu cầu quản lý của ngành mình, nhưng sự hợp lý cục bộ chưa chắc tạo nên sự hợp lý của toàn hệ thống.
Hệ quả là thủ tục vừa phiền hà, vừa làm tăng chi phí vốn, nguồn lực bị đóng băng, cơ hội đầu tư bị bỏ lỡ; doanh nghiệp phải chờ đợi, cơ quan nhà nước phải liên tục hướng dẫn, tháo gỡ. Cuối cùng, nền kinh tế phải gánh chịu những chi phí lẽ ra có thể tránh được.
Thực tiễn TPHCM cho thấy khá rõ vấn đề này. Triển khai một dự án nhà ở, nhà đầu tư phải đáp ứng nhiều yêu cầu pháp lý về quy hoạch, đầu tư, đất đai, xây dựng và kinh doanh bất động sản. Những thủ tục này không hoàn toàn diễn ra tuần tự, nhưng phụ thuộc chặt chẽ vào nhau. Chỉ một khâu chưa được giải quyết cũng có thể khiến cả dự án đình trệ.
Với TPHCM - một trung tâm kinh tế lớn đang cần huy động nguồn lực phát triển hạ tầng, chỉnh trang đô thị và mở rộng nguồn cung nhà ở, yêu cầu về sự đồng bộ của pháp luật càng cấp thiết. Một đạo luật thông thoáng hơn là chưa đủ mà cả chuỗi pháp lý của hoạt động đầu tư và phát triển đô thị phải vận hành thông suốt.
Vậy phải đổi mới cách xây dựng và sửa đổi pháp luật như thế nào? Trước hết, chính sách phải đủ chín trước khi luật hóa. Mỗi đề xuất sửa đổi cần xác định đúng vấn đề, phân biệt điểm nghẽn do quy định pháp luật với điểm nghẽn do tổ chức thực thi. Đồng thời, phải rà soát pháp luật theo những chuỗi hoạt động thực tế, thay vì chỉ theo phạm vi từng đạo luật. Đây là thay đổi quan trọng về phương pháp lập pháp.
Khi sửa đổi các luật liên quan đến đất đai, nhà ở và kinh doanh bất động sản, cần đặt các dự thảo trong cùng một chuỗi hoạt động đầu tư. Cách tiếp cận này giúp phát hiện những xung đột mà việc rà soát từng điều khoản riêng lẻ khó phát hiện.
Sự đồng bộ của pháp luật là thống nhất về câu chữ, khả năng phối hợp vận hành của các quy định trong thực tế. Vì vậy, năng lực thực thi phải được thiết kế ngay từ khi xây dựng luật. Điều đó đòi hỏi cân bằng giữa tính cấp thiết của cải cách và tính ổn định của pháp luật. Ổn định không có nghĩa là không sửa đổi. Sửa đúng vấn đề, có căn cứ khoa học, có khả năng dự báo và lộ trình phù hợp chính là cách tạo dựng sự ổn định lâu dài.
Đối với TPHCM cũng như cả nước, điều người dân và doanh nghiệp mong đợi là công việc được giải quyết nhanh hơn, dự án triển khai thuận lợi hơn và môi trường pháp lý ổn định, minh bạch, có thể dự báo.
Vì vậy, xét cho cùng, thành công của một kỳ họp lập pháp phải được đo bằng những điểm nghẽn được tháo gỡ, những cơ hội phát triển được mở ra và niềm tin vào pháp luật được củng cố.
