Cả nước chuyển động
Ngày 22-12-2024, Tổng Bí thư Tô Lâm ký ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ (KH-CN), đổi mới sáng tạo (ĐMST) và chuyển đổi số (CĐS) quốc gia. Đây được xem là “kim chỉ nam” định hướng phát triển đất nước trong giai đoạn mới, dựa trên những đột phát từ thể chế, đến chính sách cụ thể trong phát triển KH-CN, ĐMST và CĐS.
ĐMST thể hiện rõ nét tại TPHCM khi thành phố chuyển vai trò từ quản lý sang “khách hàng lớn nhất”, chủ động “đặt hàng” 22 bài toán lớn về KH-CN, ĐMST và CĐS, trong đó có việc ứng dụng UAV (máy bay không người lái) phục vụ môi trường và giao thông đô thị. Hạ tầng số tiếp tục được mở rộng với mạng 5G phủ gần 70% diện tích địa bàn; hình thành 13 trung tâm dữ liệu và 9 khu công nghệ số.
Ông Lê Thanh Minh, Phó Giám đốc Sở KH-CN TPHCM, cho biết, tỷ lệ doanh nghiệp trong các ngành và lĩnh vực trọng điểm thực hiện hoạt động ĐMST tăng từ 39,9% vào năm 2021 lên 44,8% vào năm 2023, ước tính giai đoạn 2024-2025 đạt khoảng 45%. Kết quả này cho thấy hoạt động KH-CN, ĐMST, CĐS của TPHCM đã nhận được sự hưởng ứng tích cực, lan tỏa mạnh mẽ từ các cơ quan, đơn vị và cộng đồng doanh nghiệp.
TPHCM đang sở hữu nền tảng hạ tầng KH-CN, ĐMST, CĐS tương đối đồng bộ và quy mô lớn, như Khu Công nghệ cao, Khu Nông nghiệp công nghệ cao, 10 trung tâm dữ liệu lớn, 18 trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp cùng nhiều cơ sở hạ tầng khác. Thành phố có hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo năng động nhất Việt Nam với gần 50% tổng số start-up cả nước và là nơi đặt trụ sở của kỳ lân công nghệ Việt Nam, gồm VNG, MoMo. Giai đoạn 2026-2030, TPHCM đặt mục tiêu trở thành trung tâm ĐMST tầm khu vực, trung tâm tài chính quốc tế dựa trên nền tảng công nghệ số, trung tâm trí tuệ ASEAN có khả năng hội tụ chuyên gia, start-up và nhà đầu tư toàn cầu…
Còn tại Đà Nẵng, thành phố này đã vinh dự nhận Giải thưởng “Thành phố thông minh Việt Nam năm 2025”, đồng thời đoạt 3 giải chuyên đề gồm: Quản trị, điều hành thông minh, Môi trường xanh - Phát triển bền vững, Thành phố hấp dẫn khởi nghiệp đổi mới sáng tạo; đặc biệt là danh hiệu “Đô thị đáng sống nhất Việt Nam” do người dân bình chọn.
Theo Bộ KH-CN, hiện cả nước có gần 4.000 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo và 2 kỳ lân công nghệ; chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) năm 2025 của Việt Nam ở vị trí 44/139 quốc gia, chỉ số hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo đứng thứ 55/100 quốc gia. Nhiều thành phố lớn của Việt Nam đã lọt vào tốp 1.000 thành phố khởi nghiệp toàn cầu, trong đó Hà Nội đứng thứ 148, TPHCM đứng thứ 110, Đà Nẵng đứng thứ 766; qua đó kết nối nguồn lực trong nước với khu vực và quốc tế, đưa Việt Nam vươn lên nhóm 3 hệ sinh thái khởi nghiệp tăng trưởng nhanh nhất và xếp hạng 5 trong khu vực ASEAN.
Theo ông Nguyễn Thanh Hồng, Giám đốc Sở KH-CN TP Đà Nẵng, Đà Nẵng đã tạo được nhiều bước đột phá trong phát triển ĐMST công nghiệp công nghệ cao, vi mạch bán dẫn và hạ tầng số… với nhiều sự kiện quan trọng như: khai trương Khu Công nghệ thông tin tập trung - Công viên phần mềm Đà Nẵng số 2; khởi động Dự án Phòng thí nghiệm công nghệ đóng gói tiên tiến (Fab-Lab)…
Cùng với TPHCM và Đà Nẵng, Hà Nội là một trong ba trung tâm ĐMST lớn của cả nước. Hệ sinh thái ĐMST của Hà Nội được hình thành theo cấu trúc nhiều tầng, trong đó Trung tâm ĐMST quốc gia tại Khu công nghệ cao Hòa Lạc và Trung tâm ĐMST Hà Nội đóng vai trò hạt nhân kết nối, điều phối các hợp tác. Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Trương Việt Dũng cho biết, giai đoạn 2026-2030, Hà Nội xác định mô hình tăng trưởng mới lấy KH-CN, ĐMST và kinh tế số làm động lực trung tâm, triển khai nhất quán trên ba trụ cột chiến lược.
Một trong những dấu ấn nổi bật của Hà Nội trong năm 2025 là việc ban hành 6 nghị quyết chuyên đề về ĐMST, khởi nghiệp, sandbox chính sách, đầu tư mạo hiểm, sàn giao dịch công nghệ và trung tâm ĐMST. Chuỗi nghị quyết này tạo nên khung pháp lý thống nhất, minh bạch, lần đầu tiên bao quát tương đối đầy đủ các cấu phần của hệ sinh thái ĐMST ở cấp địa phương. Hiệu quả ban đầu của cách tiếp cận này được phản ánh qua Chỉ số ĐMST cấp địa phương năm 2025, khi Hà Nội tiếp tục duy trì vị trí dẫn đầu cả nước, đứng đầu 18 trên 52 chỉ số thành phần.
Quyết liệt triển khai ĐMST
Trong những năm qua, lãnh đạo Đảng và Nhà nước luôn dành sự quan tâm đặc biệt, ban hành nhiều chủ trương, định hướng chiến lược xuyên suốt về phát triển KH-CN và ĐMST. Tại Ngày hội ĐMST quốc gia 2025 (diễn ra tại Hà Nội từ ngày 1 đến ngày 3-10-2025 với chủ đề “ĐMST toàn dân - Động lực phát triển quốc gia”, Tổng Bí thư Tô Lâm nêu rõ: Việt Nam không có sự lựa chọn nào khác, phải coi KH-CN, ĐMST và CĐS là đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chính để đổi mới mô hình phát triển, hiện thực hóa hai mục tiêu 100 năm: trở thành nước đang phát triển có thu nhập trung bình cao vào năm 2030 và trở thành nước phát triển có thu nhập cao vào năm 2045. Đây không chỉ là nhu cầu khách quan mà còn là mệnh lệnh của thời đại quyết định vị thế của dân tộc trong thập niên tới. Không một đất nước nào có thể cất cánh với nền KH-CN thấp kém, hoạt động ĐMST chậm chạp.
Dự thảo Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII trình Đại hội XIV của Đảng đã nêu: Xác lập mô hình tăng trưởng mới với mục tiêu là nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của nền kinh tế; lấy KH-CN, ĐMST và chuyển đổi số làm động lực chính; tạo ra sức sản xuất và phương thức sản xuất mới chất lượng cao, trọng tâm là kinh tế dữ liệu, kinh tế số; đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng, chuyển đổi cơ cấu và chất lượng nguồn nhân lực. Xác định các động lực tăng trưởng mới và lấy KH-CN là trọng tâm để làm mới các động lực tăng trưởng truyền thống. Hình thành các cực tăng trưởng mạnh, các vùng kinh tế trọng điểm, các đô thị, các đặc khu kinh tế thế hệ mới ngang tầm khu vực và toàn cầu.
Phát biểu tại Ngày hội Khởi nghiệp sáng tạo quốc gia 2025 (TECHFEST Vietnam 2025, diễn ra giữa tháng 12-2025 tại Hà Nội), Thủ tướng Phạm Minh Chính nhấn mạnh, thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, cơ chế, chính sách nhằm thúc đẩy khởi nghiệp, ĐMST và CĐS. Bộ Chính trị đã ban hành các nghị quyết chiến lược trên nhiều lĩnh vực, xác định KH-CN, ĐMST và CĐS là đột phá then chốt; yêu cầu đẩy mạnh hội nhập quốc tế sâu rộng, thực chất, hiệu quả; chuyển từ “tư duy quản lý” sang “tư duy kiến tạo phát triển”; giảm tiền kiểm, tăng hậu kiểm; khẳng định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế; đồng thời chú trọng phát triển năng lượng xanh và con người.
Thứ trưởng Bộ KH-CN Hoàng Minh cho biết, thực hiện kết luận của Bộ Chính trị, trên tinh thần của Nghị quyết số 57-NQ/TW, Bộ KH-CN đang khẩn trương xây dựng, trình Chính phủ ban hành Nghị quyết phê duyệt Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo, trong đó có những mục tiêu đến năm 2030: có 5 triệu chủ thể kinh doanh, trong đó 1 triệu “doanh nghiệp một người”, 10.000 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo; hình thành mạng lưới tối thiểu 300 điểm, trung tâm, cụm đổi mới sáng tạo trên phạm vi toàn quốc; GII thuộc nhóm 40 quốc gia hàng đầu; tối thiểu 5 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo được định giá từ 1 tỷ USD trở lên; quy mô thị trường vốn đầu tư mạo hiểm đạt 3 tỷ USD…
Khát vọng phát triển mới
Trước thềm Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, các nhà khoa học, giới trí thức kỳ vọng đại hội sẽ mở đường, khơi đúng động lực để Việt Nam có thể chuyển hóa thách thức thành cơ hội, bước vào chu kỳ phát triển mới, nơi Nhà nước kiến tạo, tư nhân năng động, khoa học dẫn dắt.
- PGS-TS PHAN THANH BÌNH, Nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa Giáo dục Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng Quốc hội:
Nền tảng cho mô hình phát triển hiện đại, bền vững
Việt Nam bước vào giai đoạn chuyển mình mới, nơi những thành tựu phát triển đáng tự hào đang đối mặt với yêu cầu cải cách sâu sắc về mô hình, thể chế và con người. Trong bối cảnh đó, Bộ Chính trị đã ban hành những nghị quyết nền tảng mang tính trụ cột, không chỉ định hướng chính sách tương lai, mà còn đặt nền tảng cho một mô hình phát triển hiện đại, bền vững và có bản sắc.
Từ nhận thức đó, cần đổi mới sáng tạo (ĐMST) ở bốn trụ cột. Thứ nhất, văn hóa - “nguồn lực mềm” - cần được tích hợp vào chiến lược phát triển quốc gia như một ngành kinh tế sáng tạo trọng điểm. Thứ hai, giáo dục đại học là trọng tâm cần đột phá về thực thi tự chủ đại học thực chất, khuyến khích hợp tác công - tư trong giáo dục, phát triển hiệu quả liên kết đại học - doanh nghiệp - quốc tế. Thứ ba, khoa học - công nghệ, ĐMST và chuyển đổi số cần các cơ chế tài trợ nghiên cứu cạnh tranh, đánh giá độc lập, thúc đẩy trung tâm ĐMST công - tư, ưu tiên phát triển các lĩnh vực công nghệ chiến lược… Thứ tư, kinh tế tư nhân cần được nhìn nhận là trụ cột chiến lược, không chỉ là “thành phần quan trọng”.
Cần dứt khoát chuyển từ mô hình “xin - cho” sang mô hình “đặt hàng - cạnh tranh”, từ ưu tiên FDI sang phát triển doanh nghiệp nội địa…
- TS HOÀNG NGỌC VINH, Nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục Chuyên nghiệp, Bộ GD-ĐT:
Con người là trung tâm và động lực của đổi mới
Dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội XIV của Đảng xác định ba đột phá chiến lược: thể chế, nhân lực và hạ tầng. Trong đó, phát triển nhân lực chất lượng cao được xem là trụ cột then chốt để chuyển đổi mô hình tăng trưởng và nâng cao năng suất lao động. Đây là bước tiến lớn về tư duy, khi con người không chỉ được nhìn nhận như nguồn lực, mà là trung tâm và động lực của đổi mới. Những điểm mới trong Dự thảo rất đáng ghi nhận, thể hiện tinh thần ĐMST rất cao.
Văn kiện nhấn mạnh xây dựng nền giáo dục “mở”, linh hoạt, liên thông giữa các bậc học; chú trọng kỹ năng nghề nghiệp, năng lực số, kỹ năng “xanh” và ngoại ngữ. Các định hướng như phát triển trường nghề chất lượng cao, đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong dạy - học, hay hướng tới tiếng Anh là ngôn ngữ thứ hai cho thấy tư duy “học để làm việc, không chỉ để có bằng” đã rõ hơn. Việc coi nhân lực chất lượng cao là động lực nâng năng suất lao động chứ không chỉ là mục tiêu giáo dục là một chuyển biến quan trọng, thể hiện tư duy quản trị dựa trên kết quả.
- TS TRẦN ĐÌNH LÝ, Phó hiệu trưởng Trường ĐH Nông Lâm TPHCM:
Triển khai nghị quyết về ĐMST vào thực tiễn
Các nghị quyết quan trọng của Bộ Chính trị thời gian qua đã thể hiện rõ tư duy xuyên suốt: lấy khoa học - công nghệ, ĐMST và đội ngũ trí thức làm nền tảng cho phát triển quốc gia. Trong tiến trình đó, vai trò của các trường đại học ngày càng được đặt ở vị trí trung tâm. Tại TPHCM - trung tâm kinh tế, khoa học và ĐMST của cả nước, hệ thống các trường đại học đang từng bước khẳng định vai trò đầu mối trong việc triển khai các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước vào thực tiễn.
Thông qua hạt nhân Hội đồng hiệu trưởng các trường đại học của TPHCM, các trường đại học đã không ngừng ĐMST, tăng cường liên kết, phối hợp, hình thành các nhóm lĩnh vực mũi nhọn, cùng tham gia giải quyết những bài toán lớn của TPHCM và vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy hoạt động nghiên cứu khoa học và ĐMST trong các trường đại học vẫn còn không ít khó khăn, đội ngũ nhà khoa học chưa thật sự được giải phóng bởi những rào cản hành chính… Vì vậy, kỳ vọng lớn nhất từ các nghị quyết của Bộ Chính trị trong giai đoạn tới là tiếp tục hoàn thiện thể chế, tạo điều kiện để các trường đại học thực sự phát huy quyền tự chủ, chủ động hơn trong huy động nguồn lực và hợp tác nghiên cứu…
THANH HÙNG ghi
