Trình bày tờ trình, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, một trong những điểm khác biệt quan trọng nhất của dự thảo so với luật hiện hành là quy định mỗi chủ thể chỉ ban hành một hình thức văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL). Cụ thể là lược bỏ hình thức nghị quyết quy phạm pháp luật của Quốc hội và UBTVQH; bãi bỏ nghị quyết liên tịch và thông tư liên tịch giữa các bộ trưởng từ ngày 1-3-2027.
Dự thảo lần đầu tiên bổ sung quy định xếp thứ bậc hiệu lực pháp lý của hệ thống VBQPPL từ cao xuống thấp; bổ sung các nguyên tắc xây dựng và thi hành pháp luật mới, trong đó có nguyên tắc "không để quy định của pháp luật bị lợi dụng để tham nhũng, lãng phí, tiêu cực".
Dự thảo cũng bổ sung cơ chế đặc thù xử lý tình huống cấp bách. Theo đó, dự thảo quy định UBTVQH ban hành pháp lệnh và Chính phủ ban hành nghị định để điều chỉnh quy định của luật khi Quốc hội không thể họp được hoặc điều chỉnh nội dung kỹ thuật.
Nêu quan điểm thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu đề nghị làm rõ sự phù hợp của quy định này với Hiến pháp (khi Hiến pháp quy định nhiệm vụ riêng có của Quốc hội là "làm luật và sửa đổi luật").
“Tờ trình chưa thể hiện kết quả nghiên cứu hay đánh giá tác động của chính sách mới này, chưa quy định nguyên tắc, tiêu chí để định nghĩa thế nào là "trường hợp khẩn cấp, cấp bách", "Quốc hội không thể họp được" hay "nội dung mang tính kỹ thuật", Chủ nhiệm Phan Chí Hiếu lưu ý và cho rằng, nếu thật sự cần thiết, đề nghị quy định theo hướng “UBTVQH xem xét, quyết định việc điều chỉnh quy định của luật (trên cơ sở đề nghị của Chính phủ)”, vì UBTVQH là cơ quan thường trực do Quốc hội bầu ra để thực hiện nhiệm vụ khi Quốc hội không họp.
Về lộ trình bỏ nghị quyết quy phạm pháp luật, Chủ nhiệm Phan Chí Hiếu đề nghị cân nhắc cho phép tiếp tục sử dụng hình thức nghị quyết của Quốc hội, UBTVQH đến hết năm 2027 để xử lý xong các vấn đề thực tiễn phát sinh.
Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga cũng đề nghị cân nhắc hết sức thận trọng và giữ lại hình thức nghị quyết của Quốc hội là VBQPPL. “Trong thực tiễn hoạt động của Quốc hội, hình thức nghị quyết rất quan trọng. Nếu không coi đây là VBQPPL thì các văn bản đặc biệt quan trọng như nghị quyết về sửa đổi Hiến pháp sẽ không xác định được là loại văn bản gì”, Chủ nhiệm Lê Thị Nga băn khoăn.
Giải thích rõ thêm về vấn đề này, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nêu rõ, dù lược bỏ từ "quy phạm", nghị quyết của Quốc hội vẫn là văn bản pháp luật và hoàn toàn có thể sử dụng văn bản pháp luật để sửa VBQPPL. “Quốc hội từng dùng nghị quyết kỳ họp để sửa ngay quy định về thời hạn, thời hiệu kỷ luật cán bộ, công chức trong Luật Cán bộ, công chức theo chỉ đạo của Bộ Chính trị”, đồng chí Nguyễn Khắc Định nêu ví dụ và tán thành đề xuất của cơ quan soạn thảo.
Theo đồng chí Nguyễn Khắc Định, việc linh hoạt sử dụng nghị quyết giúp Quốc hội kịp thời xử lý các vấn đề thực tiễn cấp bách, mà không bị trói buộc bởi quy trình thủ tục quy phạm kéo dài (phải thành lập ban soạn thảo, đánh giá tác động chính sách, đưa vào chương trình lập pháp, thực hiện thẩm định, thẩm tra, lấy ý kiến đối tượng chịu tác động và phải sau 45 ngày mới có hiệu lực)…
Cho ý kiến hoàn thiện dự thảo, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh yêu cầu đặt chất lượng, tính ổn định và tính khả thi lên hàng đầu. “Luật về xây dựng pháp luật mà liên tục sửa đổi thì chính nó không đảm bảo tính ổn định cho các luật khác”, đồng chí Trần Thanh Mẫn phát biểu và đề nghị luật này phải có “tuổi thọ” ít nhất 3 năm.
Nhận định hệ thống VBQPPL hiện hành còn cồng kềnh, nhiều tầng nấc, phân tán về chủ thể và hình thức ban hành, Chủ tịch Quốc hội đồng tình với hướng tinh gọn để mỗi chủ thể chỉ ban hành 1 hình thức VBQPPL. Theo đồng chí Trần Thanh Mẫn, tình trạng quy định chồng chéo trong các lĩnh vực như đất đai, xây dựng, đầu tư... đang gây rất nhiều khó khăn cho người dân và doanh nghiệp. Lần này cần phải xử lý triệt để, không sửa đổi manh mún để giải quyết tình huống trước mắt.
