Sau những cơn mưa lớn gần đây, nhiều khu vực tại TPHCM tiếp tục ngập, gây hư hại tài sản, phương tiện, ảnh hưởng hoạt động kinh doanh và sinh hoạt của người dân. Thành phố có 116 vị trí, tuyến đường dự báo có nguy cơ ngập do mưa lớn và triều cường. Như vậy làm thế nào nâng năng lực thoát nước, chủ động cảnh báo sớm, điều tiết giao thông để hạn chế thiệt hại?
Thiệt hại nặng nề
Những ngày qua, TPHCM xuất hiện mưa lớn kết hợp triều cường gây ngập nhiều tuyến đường, việc đi lại của người dân gặp khó khăn, nhất là vào giờ cao điểm. Đặc biệt, chiều tối 30-9, mưa lớn trút xuống đúng giờ tan tầm khiến giao thông nhiều khu vực ùn tắc nghiêm trọng, hàng loạt phương tiện chết máy.
Ông Nguyễn Quang, ngụ đường Tân Thắng (phường Tân Sơn Nhì), cho biết, từ nơi làm việc ở ngã tư Bảy Hiền về nhà bình thường mất khoảng 20 phút, nhưng chiều 30-9 phải mất hơn 1 giờ 30 phút do mưa ngập, giao thông rối loạn.
Ông Huỳnh Minh Nga, ngụ đường Võ Văn Ngân, phường Thủ Đức, nói thêm, nhiều tuyến đường ngập sâu không thể về nhà được. Trên đường Tô Ngọc Vân, chỉ khoảng 10 phút sau khi mưa lớn, nước đã dâng lút bánh xe, đoạn giao đường Linh Đông ngập nặng, nước chảy xiết. Nhiều xe chết máy, người dân phải hỗ trợ nhau đẩy phương tiện qua điểm ngập.
Theo Trung tâm Quản lý giao thông và Hạ tầng kỹ thuật, Sở Xây dựng TPHCM có 12 tuyến đường ngập sau cơn mưa chiều 30-9 gồm: Hồ Học Lãm và Tên Lửa (phường An Lạc), Phan Anh (phường Bình Trị Đông), Quang Trung (hướng từ phường Thông Tây Hội đi phường Đông Hưng Thuận), Phạm Văn Chiêu, Nguyễn Văn Khối, Lê Đức Thọ (phường Thông Tây Hội), song hành quốc lộ 22 và Nguyễn Văn Quá (phường Đông Hưng Thuận), Bà Triệu (xã Hóc Môn), Phan Huy Ích (phường Tân Sơn), Phan Văn Hớn (xã Bà Điểm).
Đối với tuyến đường Phan Huy Ích, tình hình ngập có diễn biến nặng hơn so với các năm trước. Nguyên nhân chủ yếu do quá trình thi công Dự án Cải tạo kênh Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên, đơn vị thi công đã tập kết các chất thải nạo vét trong lòng tuyến kênh, gây hẹp dòng chảy.
Đến sáng 1-10, hơn 15 giờ sau trận mưa lớn, nhiều khu dân cư trên đường số 11, phường Thủ Đức, TPHCM vẫn ngập sâu.
Trao đổi với phóng viên Báo SGGP, đại diện UBND phường Thủ Đức cho biết, qua rà soát, các điểm ngập nặng tập trung tại hẻm 66, hẻm 84 và hẻm 114 đường số 11. Có thời điểm nước dâng khoảng ngang lưng người lớn, ảnh hưởng đến việc đi lại và sinh hoạt của các hộ dân. Trong khi đó, khu vực đường số 4 cũng xảy ra ngập nhưng mức độ nhẹ hơn.
Sở Xây dựng TPHCM cho biết, thành phố hiện có 116 vị trí, tuyến đường dự báo có nguy cơ ngập do mưa lớn và triều, trong đó 71 tuyến có nguy cơ ngập do mưa, 23 tuyến có thể ngập nặng.
Triển khai nhiều giải pháp chống ngập
Theo ông Nguyễn Xuân Vinh, Giám đốc Trung tâm Quản lý Giao thông và Hạ tầng kỹ thuật thuộc Sở Xây dựng TPHCM, trước mắt thành phố tập trung khai thác hiệu quả hệ thống thoát nước hiện hữu. Các đơn vị tăng cường nạo vét cống, cửa xả, kênh rạch; duy tu cống xuống cấp và bố trí lực lượng ứng trực trước, trong và sau mưa. Khi xảy ra ngập, lực lượng chức năng tổ chức bơm, điều tiết dòng chảy, phân luồng giao thông và hạn chế phương tiện vào khu vực ngập sâu.
Công tác cảnh báo sớm cũng được tăng cường, nhất là khi mưa lớn kết hợp triều cường. Năm 2026, TPHCM triển khai 9 dự án chống ngập với tổng vốn hơn 7.150 tỷ đồng, trước mắt xử lý 3 trong 50 vị trí ngập từ 30cm trở lên, kéo dài hơn 30 phút. Ba điểm ưu tiên gồm đường Phan Văn Hớn, đường Bình Quới và nút giao quốc lộ 51 - Huỳnh Thúc Kháng.
Trao đổi với phóng viên Báo SGGP, Phó Giám đốc Sở Xây dựng TPHCM Lê Ngọc Linh, cho biết, giai đoạn 2026-2030, thành phố dự kiến triển khai 87 dự án thoát nước, chống ngập với tổng kinh phí khoảng 140.000 tỷ đồng, nhằm cơ bản giải quyết 50 vị trí ngập. Thành phố đang chịu tác động đồng thời của mưa cực đoan, triều cường, nước biển dâng, sụp lún và đô thị hóa nhanh. Sụp lún trung bình khoảng 2,5cm/năm; gần 400 tuyến kênh rạch bị lấn chiếm hoặc xả rác, ảnh hưởng khả năng tiêu thoát nước.
Về lâu dài, TPHCM chuyển từ xử lý từng điểm sang quản lý ngập theo lưu vực, với 3 lớp giải pháp: làm chậm dòng chảy, tăng khả năng lưu trữ bằng hồ điều tiết và không gian xanh, sau đó mới tiêu thoát nước. Thành phố định hướng bảo vệ hành lang thoát nước tự nhiên, phát triển công viên ngập nước, ứng dụng dữ liệu số, dự báo và cảnh báo sớm.
Cùng với đó, các dự án kiểm soát triều, đê bao, kè và hoàn thiện mạng lưới thoát nước được kỳ vọng nâng khả năng chống ngập. Mục tiêu là hình thành hệ thống quản trị nước đô thị đồng bộ, tăng khả năng thích ứng của TPHCM trước mưa cực đoan, triều cường, sụt lún và biến đổi khí hậu.
PGS-TS Lê Trung Chơn, Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển bền vững (HCMUNRE):
Cảnh báo ngập gắn với bản đồ lún
TPHCM đang đối mặt đồng thời nhiều rủi ro có mối liên hệ chặt chẽ như lún đất, mưa cực đoan, triều cường, nước biển dâng, suy giảm mực nước ngầm... Những nguy cơ này không thể được giải quyết riêng lẻ. Khi nền đất tiếp tục hạ thấp trong khi triều cường và những hiện tượng thời tiết cực đoan gia tăng, “khoảng cách an toàn” giữa mặt đất đô thị và mặt nước ngày càng thu hẹp, kéo theo nguy cơ ngập sâu hơn, hư hỏng hạ tầng và gia tăng tổn thương cho cộng đồng. Nhiều khu vực tại thành phố có tốc độ khoảng 2-5cm/năm, một số điểm lên đến khoảng 7-8cm/năm.
Nếu vấn đề ngập chỉ tính đến mưa, triều mà không cập nhật sự thay đổi cao độ mặt đất, kết quả dự báo có thể không còn sát thực tế. Ngược lại, bản đồ sụp lún cần được chuyển thành thông tin cụ thể về nguy cơ ngập, ảnh hưởng đến hạ tầng và dân cư để phục vụ quản lý. Khi cao độ mặt đất được cập nhật liên tục, cơ quan quản lý có thể điều chỉnh bản đồ nguy cơ ngập và phương án ứng phó.
PGS-TS Hồ Long Phi, nguyên Giám đốc Trung tâm quản lý nước và Biến đổi khí hậu (Đại học Quốc gia TPHCM):
TPHCM tìm cách trữ nước
Bangkok đã đi trước TPHCM hàng chục năm trong "cuộc chiến" chống ngập, với đê bao, cống, trạm bơm, hầm thoát nước lớn, hồ điều hòa và công viên chứa nước. Nhưng hai trận ngập lớn cách nhau 15 năm cho thấy, đầu tư lớn chưa đủ nếu đô thị không nhìn toàn bộ đường đi của nước và chuẩn bị cho các kịch bản cực đoan.
So với Bangkok, TPHCM đang đi sau khoảng 15-20 năm về hạ tầng chống ngập. Nguồn vốn chống ngập của TPHCM khoảng 5 tỷ USD, chỉ tương đương Bangkok thời kỳ trước 2011. Số vốn này lại bị phân tán cho nhiều mục tiêu: cải thiện môi trường nước, di dời nhà ven kênh và chống ngập.
Các dự án ODA lớn như Tàu Hũ - Bến Nghé khoảng 700 triệu USD, Nhiêu Lộc - Thị Nghè khoảng 750 triệu USD, Tham Lương - Bến Cát khoảng 330 triệu USD phải dành 50%-60% kinh phí cho đền bù, giải phóng mặt bằng và làm kè bê tông. Chính chi phí giải phóng mặt bằng trong đô thị dày đặc đã đẩy suất đầu tư chống ngập trên mỗi km2 tại TPHCM lên cao. Nhưng kinh nghiệm Bangkok cũng cho thấy, đầu tư rất lớn vẫn chưa bảo đảm đô thị hết ngập.
Với nguồn lực hữu hạn, thứ tự đầu tư có ý nghĩa rất lớn đối với TPHCM. Cần chia thành phố thành các tiểu lưu vực chống ngập, dựa trên địa hình, thủy hệ và mức độ quan trọng của từng khu vực. Nơi thiếu cống lớn thì bổ sung cống; thiếu công suất bơm thì tăng bơm; chỉ nơi đô thị quá dày đặc, việc đào mở quá tốn kém mới xem xét hầm sâu. TPHCM cần tạo thêm nơi giữ nước tạm thời trong từng tiểu lưu vực bằng công viên, đất công, hồ hiện hữu, bể ngầm và vùng trũng phù hợp; đồng thời giữ những khu đất chiến lược chưa bị đô thị hóa.
Hôm nay, giữ đất để thoát nước sẽ rẻ hơn rất nhiều so với xây kín rồi sau này phải mua lại và giải tỏa. Chống ngập cũng không thể dừng ở ranh giới hành chính. Dự báo mưa, triều, mực nước lũ trên sông và vận hành các hồ chứa thượng nguồn cần được đặt trong cùng một hệ thống điều hành, nhằm tránh để đỉnh mưa, đỉnh triều và đỉnh xả lũ thượng nguồn chồng lên nhau.
NHÓM PV ghi
